5G teknolojisinin hayata geçmesi için yürütülen çalışmalar kapsamında ihale gerçekleştiriliyor. 5G ihalesinde 700 MHz frekansında A1 paketine en yüksek teklifi 429 milyon dolarla Turkcell, A2'ye 426 milyon dolarla Vodafone ve A3'e 425 milyon dolarla Türk Telekom verdi

Türkiye'nin iletişim altyapısını güçlendirecek ve hızlandıracak olan 5G ihalesi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Merkez Binası'nda saat 10.30'da başladı.

İHALE 2.125 MİLYAR DOLARDAN BAŞLADI!

Toplam 400 MHz frekans için 2 milyar 125 milyon dolar asgari değer üzerinden başlayan ihaleyle, 11 farklı frekans paketi işletmecilere tahsis edilecek.

Dev ihale öncesi açıklamalarda bulunan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 5G için, “Yarın (bugün) ihalesi olacak ve Nisan 2026’nın hemen başında ilk sinyalleri almaya başlayacağız” dedi.

ÜÇ BÜYÜK OPERATÖR TEKLİFLERİNİ VERDİ

Üç büyük operatör, ihaleye katılım için tekliflerini sabah saat 09.30’a kadar BTK’ya sundu. İhale kapsamında en yüksek teklifi veren firmalar, belirlenen frekans paketlerini kullanma hakkına sahip olacak.

Üç firmanın toplam teklif tutarı 2.1 milyar doları aştı

700 MHz bandındaki 20 MHz'lik A1, A2, A3 paketlerinin satışına başlandı.

MOBİL İNTERNET HIZLARI 10 KATINA ÇIKACAK

5G teknolojisinin hayata geçmesiyle mobil internet hızlarında mevcut 4,5G'ye kıyasla 10 kata varan bir artış yaşanması bekleniyor. Çok daha düşük gecikme süreleri ve yüksek bağlantı kapasitesi sunacak olan 5G; tam otonom sürüş, uzaktan ameliyat, akıllı tarım ve akıllı fabrikalar gibi birçok alanda yeni imkanlar sunarak iş yapış biçimlerini kökten değiştirecek.

ALTYAPIDA YERLİ ÜRÜN ŞARTI

Yeni kurulacak 5G altyapısında yerlilik ön planda tutuluyor. İhale şartnamesi gereği, altyapıda yüzde 60'a varan oranda yerli ürün ve yüzde 30'a kadar milli haberleşme ürünü kullanma zorunluluğu bulunuyor. Bu adımla hem teknolojide dışa bağımlılığın azaltılması hem de yerli üretimin teşvik edilmesi hedefleniyor.

700 MHz bandındaki 20 MHz'lik A1, A2, A3 paketlerinin satışına başlandı.

700 MHz frekansı A1, A2, A3 paketi için:

A1 Paketi: Türkcell: 429 Milyon ABD doları

A2 Paketi: Vodafone: 426 Milyon ABD doları

A3 paketi Türk Telekom: 425 Milyon ABD doları

Paketler üç büyük firmaya 1 milyar 280 milyon ABD dolarına satıldı

1x80 GHz frekansı: B1, B2, B3 Paketi için teklifler bu şekilde:

B1 Paketi: Türkcell: 200 Milyon ABD doları | Sözlü teklif: 214 Milyon dolar

B2 Paketi: Türk Telekom: 209 Milyon ABD doları

B3 Paketi: Vodafone: 201 Milyon ABD doları

Paketler toplam 624 milyon ABD dolarına satıldı.

Uyduların, ‘Uzun Yürüyüş-8A’ roketi ile planlanan yörüngelerine sorunsuz şekilde yerleştirildiği belirtildi.

Ebeveynler, tüm sohbetleri kapatmak istemezse, belirli yapay zekâ karakterlerini engelleme seçeneğine de sahip olacak. Ayrıca, ebeveynler çocuklarının sohbetlerine doğrudan erişemeyecek, ancak Meta’nın sunacağı “sohbet özeti” üzerinden çocuklarının hangi konular hakkında konuştuğuna dair genel bilgi edinebilecek.

Bu adımlar, Meta’nın platformlarının çocuklara zarar verdiği yönündeki eleştirilerin yoğunlaştığı bir dönemde atıldı. Yapay zekâ sohbet robotlarının, çocuklarla kurdukları etkileşimler nedeniyle bazı davalarda intihar vakalarıyla ilişkilendirildiği iddia ediliyor.

Kâr amacı gütmeyen dijital medya araştırma kuruluşu Common Sense Media’nın verilerine göre, gençlerin yüzde 70’inden fazlası bir yapay zekâ sohbet asistanı kullandı ve yarısı bu araçları düzenli olarak kullanmaya devam ediyor.

Meta ayrıca, bu hafta yaptığı başka bir açıklamada, Instagram’daki genç kullanıcı hesaplarının varsayılan olarak PG-13 içerik sınırına tabi tutulacağını duyurdu. Buna göre, bu hesaplar cinsellik, uyuşturucu veya tehlikeli gösteriler içeren içerikleri göremeyecek. PG-13 sınırlaması, yapay zekâ sohbetlerine de uygulanacak.

Ancak çocuk hakları savunucuları, Meta’nın hamlelerini temkinli karşıladı. Çocuklara yönelik dijital medya politikaları üzerine çalışan Fairplay adlı kuruluşun direktörü Josh Golin, yaptığı açıklamada,

“Bu duyurular bana göre iki amaca hizmet ediyor: Meta’nın istemediği yasal düzenlemeleri engellemek ve endişelenen ebeveynleri rahatlatmak.” dedi.

The Verge’de yer alan habere göre, sistem ilk etapta Premium Plus ve Premium Business abonelerine sunulacak.

Kullanıcı adları iki kategoriye ayrılacak:

Priority Handles (öncelikli kullanıcı adları): Ücretsiz olacak. Genellikle tam isimler, çok kelimeli ifadeler veya alfanümerik kombinasyonları kapsayacak.

Rare Handles (nadir kullanıcı adları): Ücretli olacak. Bu kategorideki kullanıcı adlarının fiyatı 2.500 dolardan başlayarak milyon dolar seviyelerine kadar çıkabilecek.

X yönetimi, bu uygulamayı tek seferlik satış yerine sürekli gelir modeli olarak tanımlıyor. Yeni bir kullanıcı adı alan kişilerin eski kullanıcı adları dondurulacak. İlerleyen dönemde ise eski kullanıcı adını yeni hesaba yönlendirme seçeneğinin de ücretli bir özellik olarak sunulması planlanıyor.

ABONELİKLERİ İPTAL EDERSE ADLARINI KAYBEDECEKLER

Ayrıca kullanıcılar aboneliklerini düşürür veya iptal ederse, satın aldıkları kullanıcı adlarını kaybedecek ve hesapları otomatik olarak eski kullanıcı adına dönecek.

Elon Musk yönetimindeki X, son dönemde gelir artırmak amacıyla doğrulama ücretleri, reklam kısıtlamaları ve ücretli API erişimleri gibi birçok değişikliğe gitmişti.

Yeni “Handle Marketplace” adımı, platformun kâr odaklı dönüşüm stratejisinin son halkası olarak değerlendiriliyor.

OpenAI’nin CEO’su Sam Altman, canlı bir sunumda “Bu, ChatGPT üzerine inşa edilmiş yapay zekâ destekli bir web tarayıcısıdır.” dedi. Şirketin açıklamasına göre, Atlas ilk olarak macOS işletim sistemi için kullanıma sunulacak, ardından Windows, iOS ve Android sürümleri de yayınlanacak. Ürün, piyasaya çıktığında tüm kullanıcılara ücretsiz olarak sunulacak.

Google Chrome uzun süredir tarayıcı pazarında baskın konumda olsa da, yeni girişimler yapay zekâ destekli tarayıcılarla bu alanda rekabet etmeye çalışıyor.

ChatGPT Atlas kullanıcıları, arama sonuçlarıyla doğrudan sohbet edebilecek — tıpkı Perplexity veya Google’ın yapay zekâ modunda olduğu gibi. Diğer yapay zekâ destekli tarayıcılarda olduğu gibi, Atlas’ta da entegre bir sohbet asistanı yer alıyor. Bu sohbet aracı, ekranınızdaki içeriğe otomatik olarak bağlam (context) ekliyor; böylece metinleri kopyalayıp yapıştırmak veya dosya ve bağlantıları ChatGPT’ye sürüklemek gibi uğraştırıcı işlemlere gerek kalmıyor.

OpenAI’nin Atlas tarayıcısı ayrıca bir web gezintisi ajanı (assistant/agent) içeriyor. Bu “Agent Mode (Ajan Modu)” sayesinde kullanıcılar, ChatGPT’den tarayıcı içinde küçük görevleri kendi adlarına tamamlamasını isteyebilecek.

Şirketin açıklamasına göre, bu özellik yalnızca ChatGPT Plus, Pro ve Business kullanıcılarına açık olacak. Bu tür yapay zekâ destekli “ajan” sistemleri, kullanıcıların web üzerindeki rutin işlemlerini otomatikleştirmeyi hedefliyor. Ancak şu an için bu ajanların karmaşık görevleri tam olarak otomatikleştirme konusunda hâlâ sınırlı kaldığı belirtiliyor.

Bu, Ay’dan gelen ilk CI kondrit göktaşı örneği olarak çok dikkat çekici bir keşif olduğu belirtildiç Keşif, Ay’da suyun kökenine dair dev bir sırrı çözmek için çok önemli bir buluş olduğu aktarılıyor.

Ay’dan Gelen "Islak Göktaşı": CI Kondrit Nedir?

Chang’e-6 göreviyle Dünya’ya getirilen 1.935 gramlık Ay toprağı incelendiğinde, araştırmacılar olağanüstü bir bulguya ulaştı:
Toprakta, “CI kondrit” olarak adlandırılan ve ağırlığının %20’sine kadar su barındırabilen, gözenekli yapıya sahip ultra nadir bir meteorit türüne ait 7 mikroskobik parça bulundu.

Bu tür, o kadar kırılgan ki Dünya atmosferine girdiğinde genellikle yok oluyor. Ancak Ay’ın atmosfersiz, sakin ortamı, bu hassas parçaların korunmasına olanak tanımış.

Ay’ın Derinliklerinden Güneş Sistemi’nin Geçmişine Işık

Bilim insanları, Ay toprağındaki parçaları elektron mikroskobu, iyon spektrometrisi ve izotop analizleriyle inceledi. Sonuçlar netti:
Bu parçalar ne Ay’a ne de Dünya’ya aitti. Onlar, Ay’a milyarlarca yıl önce çarpan bir CI kondrit asteroidinden kalmaydı.

Bu, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde dış gezegenlerden gelen maddelerin iç bölgelere nasıl ulaştığını gösteren ilk doğrudan fiziksel kanıt olarak kayda geçti.

Bilim Dünyası Heyecanlı: “Ay, Bu Tür Keşifler İçin Kusursuz Bir Zemin”

Lin Mang adlı araştırmacı, keşfin önemini şu sözlerle vurguladı:

“Bu sadece dış Güneş Sistemi’nden gelen materyallerin iç bölgelere ulaştığını göstermekle kalmıyor, aynı zamanda Ay’daki suyun kökeniyle ilgili yepyeni bir sayfa açıyor.”

Araştırmacılara göre, Ay’daki meteoritlerin %30’unu CI kondritler oluşturuyor olabilir. Bu, daha önce imkansız görünen bir ihtimaldi.

Bilimsel Yayın: Tarihi Keşif, PNAS Dergisi’nde Yayınlandı

Bu dev keşif, saygın bilim dergisi Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)’ta yayımlandı. Makale, Ay'ın su geçmişine dair teorileri kökten değiştirme potansiyeli taşıyor.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Ay’da, su taşıyan göktaşlarının korunmuş olması, gelecekteki Ay kolonileri için umut vadediyor.
Güneş Sistemi'nin evrimine dair modeller yeniden şekillenebilir.
Çin’in Ay’daki bilimsel liderliği daha da güçleniyor.

Keşif, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde CI kondritlerinin Ay’ı bombardımana tuttuğunun ilk doğrudan fiziksel kanıtı olarak değerlendiriliyor. Araştırma sonuçları Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı.

Altman “Yapay zekâ, tarayıcının ne olabileceğini yeniden düşünmemiz için on yılda bir karşımıza çıkan bir fırsat.” diyen Altman “Geçmişte internetin merkezi arama çubuğuydu; şimdi ise sohbet deneyimi yeni bir merkez haline geliyor.” ifadelerini kullandı.

Altman’ın açıklamaları, teknoloji dünyasında Steve Jobs tarzı bir vizyoner sunum olarak değerlendirildi. Ancak asıl dikkat çeken nokta, OpenAI’in yalnızca yeni bir tarayıcı geliştirmesi değil, geleneksel internet deneyimini tamamen dönüştürmeyi hedeflemesi oldu.

OpenAI’in tarayıcı projesi, yaz aylarından bu yana Silikon Vadisi’nde konuşuluyordu. Ancak bu lansman, projenin Google için ne kadar ciddi bir tehdit oluşturduğunu net biçimde ortaya koydu.
Şirketin en büyük avantajı, haftalık 800 milyon ChatGPT kullanıcısına doğrudan erişim sağlaması. Bu kullanıcıların Chrome’dan Atlas’a geçmesi, Google’ın reklam hedefleme kabiliyetini ve arama yönlendirmelerini ciddi şekilde zayıflatabilir.
Üstelik geçtiğimiz ay ABD Adalet Bakanlığı’nın Google’a arama motoru ayrıcalıklarıyla ilgili kısıtlamalar getirmesi, şirketi savunmasız bir konuma itti.

Daha önce hem Firefox hem de Chrome’un geliştirilmesinde rol alan ve şuanda Atlas’ın mühendislik direktörü Ben Goodger, yeni tarayıcıyı sohbet odaklı yeni bir arama paradigması olarak tanımladı.

Google, Gemini projesiyle arama sonuçlarına yapay zekâ kutuları eklemiş olsa da, OpenAI’in sunduğu etkileşimli arama deneyiminin çok daha derin olduğu vurgulanıyor. Uzmanlara göre bu fark, Google’ın kopyalaması kolay bir özellik değil.

OpenAI şu anda reklam göstermiyor; ancak son dönemde çok sayıda reklam teknolojisi uzmanı işe alması, şirketin bu alana girmeye hazırlandığı yorumlarını güçlendirdi.
Atlas sayesinde OpenAI, kullanıcıların tarayıcı penceresinden doğrudan bağlamsal veri toplayabiliyor. Bu durum, kişiselleştirilmiş reklamlar açısından büyük bir fırsat sunarken, gizlilik endişelerini de beraberinde getiriyor.

Uzmanlar, Atlas’ın başarısının tamamen kullanıcı deneyimine bağlı olduğunu belirtiyor.

Science dergisinde 21 Ağustos’ta yayımlanan araştırmaya göre, bu doğal mekanizma “kapiler kuvvetler” sayesinde işliyor. Yani su moleküllerinin liflere ve birbirine tutunma eğilimi, ayak tüylerinin açılıp kapanmasını sağlıyor.

Çeltik tanesi büyüklüğündeki bu böcekler, saniyenin 50 binde biri kadar kısa sürede keskin dönüşler yapabiliyor ve kendi vücut uzunluklarının 120 katı kadar mesafe katedebiliyor. O kadar hızlı hareket ediyorlar ki su üzerinde yürümek yerine adeta uçuyormuş gibi görünüyorlar.

Araştırmacı Víctor Ortega Jiménez, yaptığı basit bir deneyle bu mekanizmayı gözlemledi: Böceğin kopmuş bir ayağını eşiyle paylaştığı bir saç teline bağlayarak su damlasına batırdı ve ayağın yalnızca 10 binde bir saniyede açıldığını keşfetti.

Ekip, bu keşiften yola çıkarak aynı prensiple çalışan minik bir robot üretti. Yelpaze benzeri ayaklara sahip bu robot, düz tabanlı benzer modellere göre daha keskin dönüşler yapabiliyor ve tek bir itmeyle daha uzağa kayabiliyor.

Araştırmacılar, bu tür doğadan ilham alan robotların gelecekte akarsu izleme çalışmalarında veya sel bölgelerinde arama kurtarma operasyonlarında kullanılabileceğini öngörüyor.

Tartışma, OpenAI Başkan Yardımcısı Kevin Weil’in sosyal medyada yaptığı ve daha sonra sildiği bir paylaşım sonrası alevlendi. Weil, paylaşımında “GPT-5, daha önce çözülememiş 10 Erdős problemini çözdü, 11 tanesinde de ilerleme kaydetti” ifadelerini kullandı. Erdős problemleri, ünlü matematikçi Paul Erdős’ün ortaya attığı ve hâlâ tartışılmakta olan ünlü matematiksel varsayımlardan oluşuyor.

Ancak matematikçi Thomas Bloom, bu iddiayı büyük bir yanlış yorumlama olarak niteledi. Erdős Problems adlı web sitesini yöneten Bloom “Bu problemlerin ‘açık’ olarak listelenmiş olması, yalnızca benim henüz bir çözüm makalesinden haberdar olmadığım anlamına geliyor.” dedi. Bloom’a göre GPT-5 aslında önceden yayımlanmış çözümleri buldu, yeni bir çözüm üretmedi.

OpenAI araştırmacısı Sebastien Bubeck de daha sonra iddiaları kısmen doğrulayarak “GPT-5 yalnızca literatürde mevcut çözümleri buldu” açıklamasını yaptı. Ancak Bubeck, bu durumu yine de bir başarı olarak savunarak “Akademik literatürde arama yapmak oldukça zordur; bunu kendi başına yapabilmesi önemli bir gelişme” dedi.

Flock’un kameraları, yoldan geçen araçların plakalarını ve diğer tanımlayıcı bilgilerini tarayarak veri topluyor. Şirketin polis ve devlet kurumlarına sunduğu sistem, video kayıtları arasında doğal dil aramaları yapılmasına da izin veriyor. Yani kullanıcı, “kırmızı tişörtlü erkek” gibi bir tanımlamayla arama yapabiliyor.

Ancak uzmanlar, bu tür yapay zekâ destekli gözetim teknolojilerinin ırksal önyargıları artırdığını ve masum insanların hatalı tespit edilmesine yol açabileceğini belirterek “Amazon, bir kez daha “kullanışlı teknolojiyi” nasıl bir devlet gözetim aracına dönüştürebileceğini gösteriyor. Şirketin akıllı kapı zilleri ve ev kameralarıyla tanınan yan kuruluşu Ring, ABD’de plaka tanıma özelliğine sahip ve topladığı verileri yetkililerle paylaşan Flock Safety adlı kamera sistemiyle ortaklığa gidiyor. Kâğıt üzerinde her şey “kullanıcı onayıyla” gerçekleşiyor gibi görünse de, bu durum sınırsız veri paylaşımının kapısını aralıyor. Birkaç yıl önce, Ring çalışanlarının ve üçüncü tarafların tüm kayıtları hiçbir engel olmadan izleyebildiği zaten sızdırılmıştı. Şimdi ise bu durum daha da ileriye taşınıyor: Bireylere ait özel kameralar, artık polis, FBI ve soruşturma kapsamında ihtiyaç duyan herkesin erişebileceği dev bir izleme ağının parçası hâline geliyor. Eskiden insanlara güvenlik hissi veren bir teknoloji ürünü olan bu sistem, bugün kendi paranızla satın alıp sizi izleyen dev bir gözetim gözüne dönüşmüş durumda.” eleştirisinde bulundular.

Ortaklık duyurusunun yapıldığı gün, 404 Media tarafından yayımlanan bir haberde, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE), Gizli Servis ve Donanma gibi kurumların Flock’un kamera ağlarına zaten erişimi olduğu ortaya çıktı. Yeni iş birliğiyle, bu kurumların milyonlarca Ring kamerasına dolaylı erişim sağlaması mümkün hâle gelebilir.

Amazon’un geçmişi ise güven vermiyor. 2023 yılında Federal Ticaret Komisyonu (FTC), Ring’in kullanıcı verilerini koruyamadığı ve çalışanların müşterilerin videolarına yıllarca izinsiz erişim sağladığı gerekçesiyle şirkete 5,8 milyon dolar ceza kesmişti.

Mahremiyet savunucuları, bu yeni ortaklığın devlet destekli kitlesel gözetimi kurumsallaştırabileceği uyarısında bulunuyor.

Piksellerin Yerini “Metapikseller” Aldı

Chalmers Teknoloji Üniversitesi, Göteborg Üniversitesi ve Uppsala Üniversitesi’nden araştırmacılar, klasik piksellerin sınırlarını aşmak için yepyeni bir yaklaşım geliştirdi.
Yeni ekranda, geleneksel piksellerin yerine tungsten oksitten üretilen metapikseller kullanıldı.

Bu metapikseller, ışığı elektrik akımına göre farklı şekillerde yansıtabiliyor ve bu sayede renkleri dinamik biçimde değiştirebiliyor. Üstelik kendi ışık kaynağına ihtiyaç duymadan çalıştıkları için, klasik ekranlarda sıkça görülen renk karışması ve netlik kaybı sorunlarını tamamen ortadan kaldırıyor.

25.000 PPI: Gözle Görülemeyecek Netlik

Araştırma ekibi, yalnızca 560 nanometre genişliğinde piksellere sahip, insan gözbebeği büyüklüğünde bir ekran üretti.
Bu yeni nesil ekran, tam 25.000 ppi yoğunluk sunarak bugüne kadar geliştirilen tüm ekranlardan daha net bir görüntü oluşturdu.

Chalmers Üniversitesi Kimya Bölümü’nden Prof. Andreas Dahlin, teknolojinin önemini şu sözlerle anlattı:

“Bu ekranın her pikseli, insan gözündeki bir fotoreseptör hücresine karşılık geliyor. Gözümüz bundan daha yüksek bir çözünürlüğü fiziksel olarak algılayamaz.”

1.4x1.9 mm’lik Ekranda “The Kiss” Yeniden Canlandı

Araştırmacılar, teknolojinin gücünü göstermek için Gustav Klimt’in “The Kiss” adlı ünlü tablosunu bu ultra küçük ekrana sığdırdı.
Yaklaşık 1.4 x 1.9 milimetre boyutundaki ekran, ortalama bir akıllı telefon ekranının yalnızca 1/4000’i büyüklüğünde olmasına rağmen, eseri inanılmaz netlikte görüntülemeyi başardı.

Sanal Gerçeklikte Yeni Çağ Başlıyor

Uzmanlara göre bu teknoloji, gelecekte sanal gerçeklik gözlüklerinden akıllı kontakt lenslere kadar birçok cihazda kullanılabilecek.
Bu da kullanıcıların gerçek dünyadan ayırt edilemeyecek kadar net sanal görüntüler deneyimlemesini sağlayacak.

Araştırma ekibi şu anda metapiksel teknolojisini daha esnek ve enerji verimli hale getirmek için çalışmalarını sürdürüyor.

Teknolojide Yeni Bir Dönem

Bilim insanları, bu ekran teknolojisinin gelecekte sadece görsel cihazları değil, aynı zamanda optik sensörler, akıllı camlar ve biyomedikal görüntüleme sistemleri gibi birçok alanda devrim olabileceğini söylüyor.

Bu gelişme, dijital ekran teknolojisinin geldiği noktayı bir kez daha gözler önüne seriyor:

Artık insan gözünün sınırlarını değil, bilimin sınırlarını konuşuyoruz.

Hayalet çiçekleri diğer bitkilerden ayıran en çarpıcı özellik, fotosentez yapmadan beslenebilmeleri. Güneş ışığından enerji üretmek yerine, toprak altındaki mantar ağlarını ele geçirerek besin elde ediyorlar. Bu mantarlar ise ağaç kökleriyle simbiyotik bir ilişki içindedir ve besin alışverişinde önemli rol oynar.

Uzmanlar, hayalet çiçeklerin bu sıra dışı yaşam biçiminin, doğadaki ekolojik ilişkilerin karmaşıklığını ve bitkilerin uyum gücünü etkileyici bir şekilde ortaya koyduğunu belirtiyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TÜİK tarafından açıklanan 2024 yılı Ar-Ge harcaması verilerini paylaştı.

Verilere göre, toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 64,8’i özel sektör tarafından gerçekleştirildi. İmalat sanayisindeki Ar-Ge çalışmalarının yüzde 46,9’u yüksek teknoloji, yüzde 40,2’si ise orta-yüksek teknoloji alanlarında faaliyet gösteren işletmeler tarafından yürütüldü.

Ar-Ge ekosisteminde kadınların rolü de artıyor. 2024 itibarıyla Ar-Ge personelinin yüzde 34,2’sini kadınlar oluşturdu. Yükseköğretim kurumlarında bu oran yüzde 47,9’a kadar yükseldi.

Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin (Kurumlar Vergisi, Gelir Vergisi ve KDV destekleri) şirketlerin toplam Ar-Ge harcamalarındaki payı, 2015’te yüzde 15 düzeyindeyken 2024’te yüzde 25’e çıktı.

Üniversiteler, araştırma merkezleri, teknoparklar, yenilikçi girişimler ve nitelikli insan kaynağıyla Türkiye’nin küresel bir Ar-Ge üssü haline geldiği vurgulandı.

Louisiana Eyalet Üniversitesi’nden (Baton Rouge) organik kimyager Rabi Musah’a göre, zamanlama tahmini yaparken hangi türle uğraşıldığını doğru tespit etmek hayati önemde. Musah ve ekibi şimdi bunu çok kısa sürede yapabilecek bir yöntem geliştirdi. Araştırmacılar, yapay zekâ destekli kimyasal tespit tekniklerini birleştirerek yalnızca yaklaşık 90 saniye içinde puparial kılıflardan sinek türünü belirleyebildiklerini bildiriyorlar.

Keele Üniversitesi’nden analitik kimyager Falko Drijfhout’un işaret ettiğine göre bu kılıfların yalnızca ölüm zamanını belirlemeye yardımcı olmayıp, bir suç hakkında başka izleri de verebildiği.

Drijfhout “Kılıflar bedenle birlikte kalır. Eğer kılıflar, bedenin bulunduğu bölgeden çok uzakta yaşayan bir türe aitse, bu cenazenin taşınmış olabileceğine işaret eder.”

Araştırmaya göre, leş sinekleri ölümü hızla tespit edebilen usta detektörlerdir. Bir cesedi dakikalar içinde ve iki kilometreye kadar uzaklıktan hissedebilirler. Bu böcekler vücuda yumurta bırakır; yumurtalardan çıkan larvalar (kurtçuklar) için ceset besin kaynağı olur. Larvaların olgunlaşmasıyla pupalar oluşur ve bunlar puparial kılıflar içinde korunur. Musah’ın ifadesiyle, sağlam, dayanıklı küçük yapılardır. Erişkin sinek sonunda bu kılıflardan çıkar.

Yumurta, larva, pupa ve kılıflar hepsi ölüm zamanına dair bilgi taşıyabilir; ancak bunun için türün tespiti gerekir. Erken evrelerde türleri ayırt etmek zor olabilir çünkü farklı türler benzer görünüyor. Bir yöntem, yumurta ya da larvaları toplayıp erişkine kadar büyütmek; ancak yalnızca kılıf varsa bu yol işlemez. DNA analizi bir diğer seçenek olsa da çevresel etkilere maruz kalmış kılcal örneklerde DNA’nın bozulması sıkıntı oluşturuyor.

Musah’ın ekibinin daha basit bir çözüm geliştirdiği belirtiliyor. Araştırmacılar, puparial kılıfların her türe özgü kimyasal parmak izlerini field desorption kütle spektrometresi (field desorption–mass spectrometry) yöntemiyle haritaladı. Ardından bu kimyasal veriyi bir makine öğrenimi modeliyle (yapay zekâ) işleyerek tür kimliğini tespit etti. Drijfhout, ekiplerin kullandığı kütle spektrometresi tekniğinin diğer kimyasal tespit yöntemlerinin yakalayamadığı bileşenleri de ortaya çıkardığını, bu sayede daha fazla veriye ulaşılabildiğini belirtiyor.

Araştırmacılar modellerini laboratuvarda yetiştirilmiş yüzlerce kılıfın kimyasal parmak izleriyle eğitti. Daha sonra ülkede farklı noktalardan toplanmış ve modelin daha önce görmediği 19 kılıf üzerinde sistemi test ettiler; yapay zekâ bu örneklerin tümünde doğru türü belirledi. Ayrıca ekip, kullandıkları kimyasal tespit yönteminin yıllarca kalabilen molekülleri de saptayabildiğini gösterdi. Bilim insanları, bu moleküllerin zaman içinde nasıl değiştiğinin haritalanabilmesi halinde, çok yıllar geçmiş cesetlerden bile ölüm zamanına dair tahminler yapılabileceğini söylüyor. Musah’ın örneğiyle “Bu kalıntıların burada muhtemelen 15 yıldır mı yoksa 2 yıldır mı durduğunu söyleyebileceğiz.”

Musah ayrıca, tespit edilen moleküllerin olayın zamanına, yer değişikliğine ve belki de ölüm nedenine (kurbanın yuttuğu zehirler gibi) dair ipuçları taşıyabileceğini vurguluyor.

Musah “Bu moleküller bir dil gibi dinlerseniz çıkarabileceğiniz çok bilgi var.”

Yeni çip, geleneksel dijital işlemcilerden farklı olarak hesaplamaları ikili kod (1 ve 0) üzerinden değil, fiziksel devreler üzerindeki elektrik akımları aracılığıyla gerçekleştiriyor. Bu yaklaşım, dijital sistemlerde karşılaşılan iki temel darboğazı yüksek enerji tüketimi ve veri aktarımındaki yavaşlığı ortadan kaldırmayı hedefliyor.

Araştırmacılar, çipi özellikle yapay zekâ (AI) ve 6G haberleşme sistemleri gibi yüksek veri yoğunluklu alanlarda test etti. Cihaz, çok girişli-çok çıkışlı (MIMO) kablosuz iletişim sistemlerinde kullanılan karmaşık matris hesaplamalarında, dijital işlemcilerle aynı doğruluğu sağlarken yaklaşık 100 kat daha az enerji harcadı.

Daha ileri testlerde, sistemin performansı, Nvidia H100 ve AMD Vega 20 gibi üst düzey GPU’ları bin kata kadar geride bıraktı. Söz konusu GPU’lar, OpenAI’nin ChatGPT’yi eğitmekte kullandığı A100 kartlarının da ardılı olarak biliniyor.

Yeni çip, dirençsel rastgele erişimli bellek (RRAM) hücrelerinden oluşan bir ağ üzerinde çalışıyor. Bu hücreler, elektrik akışına karşı dirençlerini değiştirerek hem veriyi saklıyor hem de işliyor. Böylece çip, veriyi kendi donanımı içinde işleyerek, dijital sistemlerde enerji harcayan veri taşıma sürecini ortadan kaldırıyor.

Araştırma ekibi, “Büyük veri kullanan uygulamaların hızla artması, geleneksel dijital bilgisayarlar için ciddi bir zorluk haline geldi. Bizim analog yaklaşımımız, aynı doğruluk seviyesinde bin kat daha yüksek işlem verimi ve 100 kat daha iyi enerji verimliliği sağlayabilir.” açıklamasında bulundu.

Analog hesaplama aslında yeni bir fikir değil. Yaklaşık 2 bin yıl önce tasarlanan Antikitera Mekanizması, bilinen en eski analog hesaplama cihazı olarak kabul ediliyor. Ancak modern çağda, analog sistemler düşük hassasiyet ve karmaşık kontrol zorlukları nedeniyle dijital teknolojiler karşısında geri planda kalmıştı.

Pekin Üniversitesi ekibi, bu tarihsel sorunu aşmak için çipin devre yapısını iki kademeli bir sisteme dönüştürdü: İlk devre hızlı fakat yaklaşık sonuç verirken, ikincisi sonucu tekrarlayan işlemlerle hassaslaştırıyor. Bu yöntem sayesinde ekip, analog hızla dijital doğruluğu bir araya getirmeyi başardı.

Çip, ticari üretim süreciyle imal edildi; bu da seri üretim potansiyeli olduğu anlamına geliyor. Araştırmacılar, ilerleyen dönemde daha büyük, entegre analog çipler geliştirerek daha karmaşık hesaplamaları daha yüksek hızda yapmayı hedefliyor.

CNBC'nin haberine göre, ChatGPT sohbet robotunun geliştiricisi OpenAI, küresel bulut hizmetleri pazar lideriyle ilk sözleşmesini imzaladı.

OpenAI daha önce, Microsoft Corp. ile özel bir bilgi işlem gücü satın alma anlaşması yapmış ve şirket bu anlaşmaya toplam 13 milyar dolar yatırım yapmıştı. Microsoft, Ocak ayında artık OpenAI'nin özel bulut sağlayıcısı olmayacağını duyurmuştu.

Kapasite hem ChatGPT'nin gerçek zamanlı çalışması hem de yeni nesil yapay zeka modellerinin eğitimi için kullanılacak.

Amazon.com Inc. hisseleri pazartesi günü piyasa öncesi işlemlerde yaklaşık yüzde 5 arttı.

Amerikan yapay zeka şirketi OpenAI, 28 Ekim'de de sermaye artırımını tamamladığını açıklamıştı.

Sermaye artırımının ardından fon, ticari bölümün %26'sına sahip oldu. Microsoft Corp.'un payı yüzde 27. Kalan yüzde 47 ise mevcut ve eski çalışanlar ile yatırımcılara ait.

OpenAI, 2015 yılında "kâr amacı gütmeyen bir araştırma laboratuvarı" olarak kuruldu.
https://www.ilkha.com/bilim-teknoloji/amazon-38-milyar-dolarlik-anlasmayla-openaiya-bilgi-islem-gucu-saglayacak-489041

Yaogan-46 uydusu, Long March-7 roketiyle Haynan Adası'ndaki Vınçang Uzay Aracı Fırlatma Merkezi'nden fırlatıldı.

Uydunun planlanan yörünge konumuna yerleştiği fırlatış, Long March roketleriyle icra edilen 605'inci taşıma görevi oldu.

Uzaktan algılama özelliğine sahip optik uydunun, afet önleme ve yardım çalışmaları, kadastro ve toprak kaynaklarının takibi, hidroloji, meteoroloji ve diğer ilgili alanlarda kullanılacağı kaydedildi.

Anthropic’nin açıklamasına göre, yüzlerce öğretmen İzlanda’da Claude’a erişecek; ders planları hazırlayacak, sınıf materyalleri oluşturacak ve idari işleri hafifletmeye çalışacak. Şirket, bu sayede öğretmenlerin asgari evrak yükünden kurtulacağını ve daha iyi öğrenme deneyimi sunulacağını belirtiyor. Ancak eleştirenler, bu tür modellerin öğretmenlik sanatını ve birebir insan-insan etkileşimini ikinci plana attığını savunuyor.

Özellikle şu riskler öne çıkıyor:

Öğretmenin evrak ve idari işlemler açısından rahatlatılması adı altında, öğretmen-öğrenci arasındaki gerçek ilişki ve iletişim zayıflatılıyor.

Yapay zekâ sistemi öğretmenin metodlarını öğreniyor; böylece öğretmen özgün rolünü kaybedip yalnızca sistemin yönlendirdiği araç kullanıcılarına dönüşebilir.

Pilot program her bölgeye yayılıyor, ancak programın süresi, kapsamı ve maliyeti net olarak açıklanmamış durumda. Öğrencilerin ve öğretmenlerin verilerinin ne kadar korunduğu, sistemin etik sınırlarının nasıl belirlendiği muğlak.

Eleştirel bakış açısıyla değerlendirildiğinde, bu tür bir girişim eğitim dünyasında teknoloji baskısının arttığını; öğretmenlerin özgür pedagojik yaklaşımlarının sisteme dönüşümünü; insan-insan ilişkisinin yerini insan-makine etkileşimine bırakma potansiyeli bulunduğunu gösteriyor.

Eğitimde yapay zekâ destekli modeller kolaylaştırıcı gibi sunulsa da, aslında eğitim sürecinin otomatikleşmesi, öğrenciye sunulan deneyimin standartlaşması ve öğretmen mesleğinin mekanikleşmesi gibi zararlar doğurabilir.

Özellikle çocuklar, ergenler ve öğrenme sürecindeki hassas bireyler açısından bakıldığında, eğitimde insan unsurunun eksilmesi sadece teknolojik araçlarla uyarlanmış içerikler üretme modeline geçilmesi değerler, motivasyon ve bireysel gelişim açısından olumsuz bir tablo çıkarabilir. İnsan öğretmeniyle karşılıklı etkileşim ve duygusal bağ yerini hızla üretilebilen içeriklere bırakabilir.

Sonuç olarak, bu pilot program yalnızca bir teknolojik yenilik olarak değil; eğitimde insanlığın, mesleğin ve öğretmenin dönüşümüne dair bir dönemeç olarak okunmalı. Teknoloji destekli eğitim araçları kaçınılmaz olabilir; ancak eğitimde makineleştirme eğilimi, öğretmenin ve öğrencinin özünü zayıflatma potansiyeli taşıyor.

Enerji Depolamadan Uçan İlk Drone

Teknoloji hızla gelişirken, havacılık ve drone alanında sınırlar yeniden çiziliyor. Bell’in son projesi, enerji verimliliğinde devrim niteliğinde.
Hiçbir batarya, kapasitör veya enerji deposu olmadan çalışan bu drone, enerjisini doğrudan güneşten alıyor. Üst kısmına yerleştirilen 27 küçük güneş paneli, motorlara anlık güç sağlayarak cihazın uçmasını mümkün kılıyor.

Karbon Fiber Gövdeyle Maksimum Hafiflik

Bataryasız bir drone tasarlamak, ağırlığı olabildiğince düşürmeyi gerektiriyor. Bu nedenle gövde ve pervaneler karbon fiber malzemeden üretildi.
İlk testlerde rüzgâr ve güneş ışığı yoğunluğu gibi çevresel faktörler drone’un dengesini etkilese de, yapılan ayarlamalarla drone kısa süreli de olsa yalnızca güneş enerjisiyle uçmayı başardı.

Hedefi Guinness Dünya Rekoru

Luke Maximo Bell, projesinin henüz ilk aşamada olduğunu belirtiyor. Geliştirilecek yeni sürümde daha fazla güneş paneli, GPS modülü ve otonom uçuş yazılımı yer alacak. Nihai hedef ise bu yenilikçi drone ile Guinness Dünya Rekoru kırmak.

Teknoloji Dünyasında Yeni Bir Dönem Başlıyor

Güneş enerjili drone’lar, gelecekte çevre dostu hava araçları için yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Bu proje, sürdürülebilir enerjiyle çalışan uçuş teknolojilerinin artık hayal olmadığını bir kez daha kanıtladı.

Çalışmanın başyazarı Jan von Arx, nitröz oksidin en yaygın üçüncü sera gazı olduğunu ve atmosferde yaklaşık 120 yıl kaldığını açıkladı. "Okyanuslar önemli bir doğal N₂O kaynağı olduğundan, üretim ve parçalanma dinamiklerini anlamak, deniz sistemlerinin iklim değişikliğine verdiği tepkiyi değerlendirmek için çok önemlidir." diye ekledi.

Poseidon gemisiyle Batı Karadeniz'e yapılan bilimsel keşif gezisinin sonuçları, yarı oksijenli bölgenin (oksijen bakımından zengin yüzey ile oksijensiz derinlikler arasındaki düşük oksijen seviyelerine sahip su tabakası) aktif bir nitröz oksit döngüsüne sahip olduğunu gösterdi. N₂O'yu N₂'ye indirgeyen mikroplar, gazın atmosfere kaçmasını engelleyen bir "biyolojik bariyer" görevi görüyor.

Von Arx, bazı mikropların azot oksit ürettiğini, bazılarının ise bunu azot gazına dönüştürdüğünü, bu nedenle Karadeniz'in yüzey katmanlarında üretim devam etmesine rağmen emisyonların çok sınırlı olduğunu belirtti.

Bilim insanları, küresel ısınmanın hızlanması ve okyanuslardaki oksijen seviyelerinin azalmasıyla birlikte düşük oksijen bölgelerinin genişleyebileceği ve bunun gelecekte azot oksit emisyonlarının artmasına yol açabileceği konusunda uyarıyor.

Sorunlardan etkilenen programların Microsoft Teams, Exchange Online, Outlook, SharePoint Online, OneDrive ve Microsoft Graph olduğu belirtildi.

Microsoft, sorunun temeline inmek istediklerini açıkladı.

Geçen hafta Microsoft önemli işten çıkarmalar duyurmuştu. Şirket, Mart ayı sonuna kadar yaklaşık 10.000 çalışanını işten çıkarmayı planlıyor. Şirket bunun çalışanların yüzde beşinden daha az olduğunu vurguladı.

Microsoft gerekçe olarak “makroekonomik koşullar ve değişen müşteri önceliklerini” gösterdi.

CEO Satya Nadella çalışanlarına gönderdiği bir e-postada şunları yazdı: “Pandemi sırasında müşterilerimiz dijital satın alımlarını azalttı. Şimdi daha azla daha fazlasını yapmak için dijital harcamalarını optimize ettiklerini görüyoruz.”

OpenAI, ABD, Hindistan, Brezilya ve Bangladeş’te Android için ChatGPT uygulamasını yayınladı. Önümüzdeki hafta daha fazla ülke eklenecek.

iOS versiyonunda olduğu gibi kullanıcılar chatbot ile yazışarak sorularına cevap alabiliyor. Ayrıca uygulama, Whisper ses tanıma sistemi sayesinde kullanıcıların sesli olarak istek girmesine olanak tanıyor.

Kullanıcılar ayrıca sohbet geçmişini cihazlar arasında senkronize edebilir ve verileri dışa aktarabilir. ChatGPT Plus aboneleri, GPT-3.5 ve GPT-4 arasında kendi takdirlerine göre geçiş yapabilir.

ChatGPT Android 6.0 ve üstü yazılımlarla çalışıyor.

ABD, Brezilya, Hindistan ve Bangladeş’te kullanıma sunulan ChatGPT android versiyonu böylece 2.1 milyar kişinin kullanımına açılmış oldu.

iOS için ChatGPT uygulaması (sürüm 16.1’den itibaren) Mayıs ayından beri kullanımdaydı.

Basında çıkan haberlere göre, Apple ayrıca bir sohbet robotu üzerinde çalışıyor.

Resmi ChatGPT uygulamasından önce bile, ücretsiz sürücü uygulamaları Apple App Store ve Google Play’e akın etti. Çoğu zaman, bu uygulama pahalı abonelikler satmaya çalışır.

ChatGPT, insan metin girişini anlamak ve mümkün olduğunca doğal bir şekilde yanıt vermek için tasarlanmış bir sohbet robotudur. Kulağa inandırıcı gelen yanıtlarıyla yapay zeka, internette yeni bir furyayı tetikledi.

VPN yardımıyla bu dört ülkeden birine bağlanarak ChatGPT’yi Türkiye’de deneyebilirsiniz.

Dünyanın En İyi Restoranları: 2023 Listesi Açıklandı

YUNANİSTAN KİRA GARANTİLİ GOLDEN VİSA PROJESİ

Epic Games’in Google Play Store’u kullanan tüm uygulama geliştiricilerinin dijital ürün veya hizmet satışlarından yüzde 30’a kadar komisyon ödemesini gerektiren şirket politikaları nedeniyle Google’a açtığı dava, Kaliforniya Kuzey Bölge Mahkemesi’nde görülmeye başlandı.

Epic Games avukatından Google hakkında suçlama

Davanın açılışında yaptığı konuşmada Epic Games’in avukatı Gary Bornstein, Google’ın eylemlerinin fiyatların yükselmesine, kalitenin düşmesine ve seçeneklerin azalmasına neden olduğunu anlattı. Bornstein ayrıca, Google’ı rekabeti caydırmak için “rüşvet ve engelleme” stratejisi uygulamakla suçladı.

Google‘ın avukatı Glenn Pomerantz ise şirketin Apple gibi firmaların güçlü rekabetiyle karşı karşıya olduğunu, bu nedenle tekel olamayacağını savundu.

Epic, Google’ın Android uygulamaları üzerinde yasa dışı bir tekel oluşturduğu ve bu sayede komisyonlar yoluyla karını artırabildiğini, şirketin hem federal rekabet yasalarını hem de ticareti kısıtlamayla ilgili California yasalarını ihlal ettiğini öne sürerken, Google ise geliştiricilerin kullanıcılara ulaşmak için güvendiği popüler bir pazarı işletebilmek için makul bir ücret ve gerekli miktarda ücret talep ettiğini savunuyor.

Dava, geliştiriciler tarafından uygulama içi ödemelerden haksız gelir kesintisi yapmakla ve uygulama yaratıcılarının müşterileriyle iletişimini zorlaştırmakla suçlanan App Store’u işleten Apple tarafından da yakından takip ediliyor.

Epic’in davayı kazanması durumunda, uygulamalar içinde satın alınan dijital ürünler ve hizmetler için 15 ila yüzde 30 oranında ücret talep ettiği Android’de değişiklik yapmaya zorlayabileceği ve kullanıcıların oyun indirmek için Google mağazasını atlamasını kolaylaştırabileceği belirtiliyor.

Şirketler arasındaki anlaşmazlık 2020’de başladı

Google ile Epic Games arasındaki anlaşmazlık, Ağustos 2020’de Epic’in Fortnite oyununa yönelik güncellemeler yayınlaması ve şirketin müşterilerine uygulama mağazaları yerine uygulama içi satın alma işlemleri için doğrudan fatura kesmesine imkan tanıyan olaydan kaynaklanmıştı.

Daha sonra Google ve Apple, Fortnite’ı uygulama mağazalarından hızla çıkarmış, Epic de doğrudan faturalandırma ve Epic mağazasını akıllı telefonlara sınırsız bir şekilde kurma olanağı için her iki şirkete dava açmıştı.

Epic’in Apple’a karşı açtığı dava 2021’de görülmüş ve bu yılın başlarında temyiz edilmişti.

Öte yandan, ABD Adalet Bakanlığının Google’ın, arama motorunu tüketiciler için varsayılan hale getirmek amacıyla cep telefonu üreticileri ve tarayıcı üreticileriyle yaptığı özel anlaşmalar yoluyla yasayı ihlal edip etmediğine yönelik tekel davası sürüyor.

Adalet Bakanlığının Google’ın çevrim içi reklamcılık işine odaklanan ayrı bir antitröst davasının gelecek yılın başlarında Virginia’da başlaması planlanıyor.

Günümüz standartlarına göre kutu şeklindeki formu, küçücük monitörü ve grafikleriyle gülünç görünen Mac 128K, dünyayı değiştiren fenomenlerden biri olarak kabul ediliyor.

Steve Jobs’un California, Cupertino’daki Flint Center’da gerçekleştirdiği gösterişli lansman günü sunumu, iMac ve iPhone da dahil olmak üzere daha sonraki Apple donanımlarını tanıtan daha sonraki birçok sunumu için bir şablon haline geldi.

Apple Macintosh’un üretimi Ekim 1985’te durduruldu ve 1998’de de yazılım desteği sonlandırıldı.

Ancak bir avuç fanatik hayran bugün hala Mac 128K bilgisayarlarını kullanıyor.

Makineler, hafızalarının az olması nedeniyle son derece sınırlı.

Kırk yıl önce Apple, dünyamızı iyi ya da kötü yönde değiştiren bir bilgisayarı piyasaya sürdü

Uzun 21. yüzyıl birçok bakımdan Apple’ın ‘1984’ Super Bowl reklamıyla Macintosh’u piyasaya sürmesiyle başladı.

1984’ün bir pazar gününde Los Angeles Raiders, Super Bowl XVIII’de Redskins’i 38-9 yendi.

Yaşlanan birkaç Raiders hayranı dışında, 40 yıl önceki o akşamdan hepimizin daha iyi hatırladığı şey, 21. yüzyıla hakim olacak tekno-iyimserliğin tonunu belirleyen bir reklamdı.

Reklamda, 1980’lerin The Empire Strikes Back filmindeki İmparator’a benzeyen yaşlı bir liderin projeksiyonunu izleyen zombi benzeri figürlerle dolu bir oditoryum gösteriliyordu.

Kırmızı beyazlı genç, atletik bir kadın (Sovyet kontrolündeki komünist devlete karşı kitlesel bir işçi ayaklanmasına katılan Polonya’nın bayrağının renkleri), çekicini döndürüyor ve zırhlı polis onu durdurmaya çalışırken onu liderin yüzünü çerçeveleyen ekrana fırlatıyor.

Reklam açıkça George Orwell’in distopik romanı 1984’e gönderme yapıyordu.

Apple Macintosh 21. yüzyılın başlangıcı mı?

Bu arada, dönemin başkanı Ronald Reagan, küresel nükleer imha riskini artırırken totaliter Sovyet tehdidiyle yüzleşme cesaretine dayanan bir yeniden seçim kampanyası başlatıyordu.

O ay Apple, hayatımızdaki bilgi işlem teknolojileri hakkındaki düşüncelerimizi değiştirecek ve 21. yüzyılı harekete geçiren ideolojik değişikliklerin çoğuna yön verecek bir kişisel bilgisayar satmaya başladı.

Birçok bakımdan uzun 21. yüzyıl, 40 yıl önce bu hafta başladı.

Apple, Cupertino, Kaliforniya’da garaj merkezli bir girişimden, şu anda dünya tarihinin en değerli şirketi haline gelen yükselişin yanı sıra, kültürü ve birbirimizi deneyimleme şeklimizi de değiştirdi.

Bunu yapan tek güç bu olmasa da, 1984’te iz bırakan diğer baskın güçlere (Reagan gibi) bakarsanız Apple, önümüzdeki 40 yılda kendimizi nasıl göreceğimiz ve yöneteceğimiz konusunda büyük bir değişimin parçasıydı.

Yıllardır varlığını sürdüren bu olay, o anda çok az kişinin hayal edebileceği ölçüde günlük hayatı etkiliyor.

Macintosh’un piyasaya sürülmesinden önce Apple, bilgisayar meraklıları arasında, Apple II (1979) gibi, zamanın standart işletim sistemi olan Apple Disk İşletim Sistemi’ni (Apple Disk İşletim Sistemi’ne benzeyen) kullanan programları çalıştıran yüksek kaliteli ve yenilikçi masaüstü bilgisayarlar ürettiği için oldukça saygındı.

MS-DOS, o zamanlar Microsoft adında yeni başlayan küçük bir firmadan geliyordu ve Basic gibi dillerde programlanabiliyordu.

Apple Macintosh ilk kişisel bilgisayar değildi ama etkisi büyük oldu

Her ne kadar Texas Instruments ve Atari gibi şirketler kullanıcı dostu bilgisayarları Macintosh’tan önce evlere getirmiş olsalar ve IBM ve Commodore işletmeler için masaüstü bilgisayarlar üretseler de Macintosh farklı bir şey vaat ediyordu.

Macintosh, makinelerden daha sihirli görünen, kullanılabilir bilgisayarlar için kitlesel bir pazar yarattı.

Macintosh, panoları ve kabloları gizleyerek ve şık tasarımlı bir kutu sunarak, MacBook veya 2007’de piyasaya sürülen tüm Apple ürünleri arasında en etkili ve en karlı olanı olan iPhone gibi daha sonra kapalı bir kutu haline gelecek olanın tasarım standartlarını belirledi.

iPhone, 21. yüzyılda yaşamın çekici ve itici yanlarının çoğunu temsil ediyor.

Aslında Macintosh diğer cihazların ve teknolojilerin yapamadığı hiçbir şeyi yapmayan bir cihaz.

Tüm bunları, tüm gerçek teknolojiyi ve onu yaratan insan kuruluşunu maskeleyen, kontrollü, özel bir ortamda sunuyor.

Şu anda milyarlarca insan böyle bir cihazı kullanıyor, ancak neredeyse hiç kimse içeriye bakmıyor veya metali çıkaran veya parçaları tehlikeli koşullarda monte eden insanları düşünmüyor.

Artık bir iPhone gibi hissettirecek şekilde tasarlanmış arabalarımız ve cihazlarımız var; tamamı cam, metal, kıvrımlar ve simgeler.

Hiçbiri insanların onları inşa ettiğine ya da koruduğuna dair herhangi bir ipucu sunmuyor. Her şey sihir gibi görünüyor.

Tasarım yoluyla bu büyüye geçiş, dünyada çalışan ve yaşayan çoğu insanın gerçek koşullarına karşı bizi kör etti.

Kapılı bir cihaz, kapılı bir topluluğa benzer.

Bunun ötesinde, mühürlü kutular, her yerde bulunan kameraları ve konum cihazlarını içerdikleri ve görünmez radyo sinyalleri aracılığıyla bağlandıklarında, Sovyet diktatörlerinin asla hayal edemeyeceği küresel bir gözetim sistemi olarak iş görüyorlar.

Orwell’in hayal gücünün ötesinde, yumuşak kontrole sahip bir dünyayı da satın aldık.

Güvenlikli siteler, hayal edilen ancak hiçbir zaman tanımlanmayan işgalci bir düşmana karşı güvenlik yanılsaması sundukları için Reagan döneminde ABD’de popülerlik kazanmaya başladı.

Aynı zamanda ayrıcalıklı üyeliklere ve katı görgü kurallarına sahip özel bir devlete de benziyorlardı.

Reagan, Kasım 1984’te ezici bir şekilde yeniden seçimi kazandı.

Onun zaferi, piyasa köktenciliğine ve teknolojik iyimserliğe neredeyse sarsılmaz bir bağlılık sağladı; Bill Clinton ve Barack Obama gibi eleştirmenleri ve halefleri bile büyük ölçüde benimsedi.

ABD’nin ötesinde, Yunanistan’dan Andreas Papandreou, Fransa’dan François Mitterrand ve Birleşik Krallık’tan Tony Blair gibi görünüşte solcu olan 20. yüzyıl liderleri, değişim vizyonlarını büyüyen neoliberal konsensüsün izin verdiği ölçüde sınırladılar.

Bu yüzyılın başlarında, Apple’ın empoze ettiği tekno-iyimserliğe veya Reagan’ın dünyanın siyasi tahayyülü üzerindeki hakimiyetinin sağladığı neoliberalizme olan inancı sorgulamak, bir huysuzluk krizi gibi görünebilir.

Bilgisayar teknolojisinin veya serbest piyasanın demokratikleştirici ve özgürleştirici potansiyelini kim sorgulayabilir?

Bu yüzyılın çeyreğine gelindiğinde, tutulan sözlerin yalnızca Apple’ın hissedarlarına ve Reagan’ın siyasi soyuna verilen sözler olduğu açıktı.

Demokrasi dünyanın her yerinde sarsılıyor.

Ağa bağlı bilgisayarlar ilişkilerden, topluluklardan ve toplumlardan zevki ve insanlığı tüketiyor. Ekonomiler her zamankinden daha fazla katmanlaşmış durumda. Siyaset daha iyi bir geleceğe dair her türlü olumlu vizyondan arındırılmıştır.

Elbette Apple’ı ya da Reagan’ı suçlayamayız. Onlar sadece arzu ettiğimiz şeyi damıtıp kullandılar ve bize geri sattılar: kaçınılmaz ilerleme ve özgürleşmenin basit bir hikayesi.

Apple’ın reklamı yerine Orwell’in kitabının uyarılarını dikkate alsaydık, basit hikayelerin hiçbir zaman mutlu sonla bitmediğini öğrenebilirdik.

Kaynak: The Guardian – Siva Vaidhyanathan

Macintosh 1984 reklamı;

Apple Zammı! Seçimden Sonra 5. Zam

Dijital teknoloji alanındaki gelişmelerle birlikte bu alanda faaliyet gösteren şirketlerin büyüklüğü de her geçen gün artıyor.

Companies Market Cap verilerine göre, aralarında Google, Apple ve Microsoft gibi şirketlerin bulunduğu en değerli 10 teknoloji şirketinin piyasa değerinin büyüklüğü, 2023 gayri safi yurt içi hasılası (GSYH) 17,6 trilyon dolar olan Çin’i geride bıraktı.

Teknoloji şirketi sahipleri de sahip oldukları servetlerle en zenginler listelerinin başını çekmeye devam ediyor. ABD’li iş insan Elon Musk, Bloomberg Billionaires Index verilerine 227 milyar dolarlık servetiyle listede ilk sırada yer alıyor. Listede ilk 10’da yer alan diğer iş insanlarının 8’i teknoloji işiyle uğraşıyor.

Google ve Microsoft’un toplam elektrik tüketimi Nijerya’dan fazla

Teknoloji şirketlerinin büyüklüğü ile doğru orantılı şekilde tükettikleri elektrik miktarı da büyük oranda artış gösteriyor.

Visual Capitalist sitesinde yer alan verilerden derlediği bilgilere göre, Google ve Microsoft yıllık ayrı ayrı 24 teravatsaat elektrik tüketiyor. Bu iki şirket aralarında 11 milyon nüfusa sahip Ürdün (20 teravatsaat), 400 bin nüfusa sahip İzlanda (19 teravatsaat), 34 milyon nüfusa sahip Gana (19 teravatsaat) ve 26 milyon nüfusa sahip Kuzey Kore (18 teravatsaat) gibi ülkelerden daha fazla elektrik tüketiminde bulunuyor.

İki teknoloji şirketinin toplam tüketimi 48 teravatsaate denk gelirken, bu rakam nüfusu 223 milyonu bulan Nijerya’dan (31 teravatsaat) daha fazla elektrik tükettikleri anlamına geliyor. Listede yer alan diğer teknoloji şirketleri Meta 12 teravatsaat, Apple 2 teravatsaat ve Nvidia 0,5 teravatsaat elektrik tüketiyor.

Sitede yer alan verilere göre, büyük teknoloji şirketlerinin elektrik tüketiminin büyük kısmına sahip oldukları veri merkezleri neden oluyor.

Google’ın yayımladığı 2024 Çevre Raporu’na göre, veri merkezlerinin elektrik kullanımı 2023 yılında yüzde 17 arttı. Şirketin veri merkezi, küresel çapta veri merkezlerinin kullandığı elektrik tüketiminin yüzde 10’una denk geliyor.

Microsoft ise son 4 yılda yapay zeka alanında yaşanan gelişmelerle birlikte büyük bir sıçrama yaptı. 2020’de 11 teravatsaat elektrik tüketen şirketin, 4 yılda elektrik tüketimi 2 kattan daha fazla artarak 24 teravatsaate ulaştı.

Epic Games’in uygulama içi ödemeler nedeniyle Google‘a açtığı antitröst davası başladı.

Kadıköy Postası öneriyor: Roblox’a erişim engeli getirildi

AB Komisyonu, Facebook’un ana şirketi Meta’ya 797,72 milyon euro para cezası verdi.

Sorumlu komisyon üyesi Margrethe Vestager yaptığı açıklamada, “Meta, çevrimiçi seri ilan hizmeti Facebook Marketplace’i kişisel sosyal ağı Facebook’a bağladı ve diğer çevrimiçi seri ilan hizmeti sağlayıcılarına adil olmayan ticaret koşulları uyguladı” ifadelerini kullandı.

Meta, kendi hizmeti olan Facebook Marketplace’e, diğer çevrimiçi seri ilan hizmetleri sağlayıcılarının telafi edemeyeceği avantajlar sağlamak istiyordu.

Brüksel yetkilisi, Facebook’un olası rekabete aykırı davranışları nedeniyle Haziran 2021’de resmi işlemleri başlatmıştı.

AB Komisyonu, online seri ilan hizmeti Facebook Marketplace’i sosyal ağ Facebook’a bağlayarak, tüm Facebook kullanıcılarının otomatik olarak Marketplace’e erişebilmesini ve bunun da – isteseler de istemeseler de – düzenli olarak görüntülenmesini eleştiriyor.

Bu sayede Facebook Marketplace’in rakipleri pazarın dışında kalacaktı.

Komisyona göre, para cezasının miktarı Meta’nın AB yasalarını ne kadar süreyle ve ne kadar ciddi şekilde ihlal ettiğini hesaba katarak belirlendi.

Ayrıca Facebook Marketplace’ten yapılan satışlar da hesaplamaya dahil edildi.

Meta da bu cezaya derhal itiraz edeceğini duyurdu.

Sam Altman’dan Musk’a Mizahi Yanıt

OpenAI CEO’su Sam Altman, Musk’ın satın alma teklifine, “Hayır teşekkürler ama eğer isterseniz biz de Twitter’ı 9.74 milyar dolara satın alabiliriz” şeklinde esprili bir yanıt verdi.

Musk ve OpenAI Arasındaki Gerilim Sürüyor

Musk ve Altman, 2015 yılında OpenAI’yi kâr amacı gütmeyen bir yapıda kurmuştu. Ancak, Musk’ın 2018’de şirketten ayrılmasının ardından aralarındaki ilişkiler gerildi. Altman, OpenAI’nin kar amacı güden bir yapıya dönüşmesini savunurken, Musk bu değişikliğin şirketin “insanlığın yararına yapay zeka geliştirme” misyonuna aykırı olduğunu öne sürüyor.

Musk: “OpenAI, Açık Kaynak ve Güvenlik Odaklı Yapısına Dönmeli”

Musk’ın OpenAI’yi satın alma teklifi, onun yapay zeka şirketi xAI ve özel sermaye firmaları Baron Capital Group ile Valor Management tarafından destekleniyor. Musk, “OpenAI, açık kaynak ve güvenlik odaklı bir güç olmalı, biz bunu sağlayacağız” dedi.

Piyasa Değerinin Altında Bir Teklif

Musk’ın sunduğu 97.4 milyar dolarlık teklif, OpenAI’nin 2023 Ekim’deki 157 milyar dolarlık değerlemesinin çok altında. Şirketin şu anki potansiyel piyasa değeri ise 300 milyar dolara kadar çıkmış durumda. Musk’ın avukatı Toberoff, “Konsorsiyum, daha yüksek teklifleri de değerlendirmeye hazır” açıklamasında bulundu.

Trump’tan 500 Milyar Dolarlık “Stargate Projesi” Duyurusu

Bu sırada, ABD Başkanı Donald Trump, OpenAI’nin Oracle, bir Japon yatırım şirketi ve Birleşik Arap Emirlikleri egemen varlık fonu ile birlikte 500 milyar dolarlık bir yapay zeka altyapı projesine başladığını açıkladı. “The Stargate Project” adı verilen girişim, Trump tarafından “tarihin en büyük yapay zeka altyapı projesi” olarak nitelendirildi.

Musk, Trump’ın duyurduğu proje hakkında şüphelerini dile getirerek, “Bu yatırımın gerçekten finanse edilip edilmeyeceğini bilmiyoruz” dedi, ancak iddiasını destekleyen herhangi bir kanıt sunmadı.

National Türk öneriyor: Trump, Musk ve Zuckerberg’den AB’ye dijital meydan okuma

Elon Musk’ın Tesla’da kontrolü bırakma niyeti yok

Tesla’nın başında kalma gerekçesini “makul bir kontrol ihtiyacı” olarak açıklayan Musk, “Bu bir para meselesi değil. Bu, şirketin geleceği üzerinde makul bir kontrol meselesi” ifadelerini kullandı. Musk, şirketten çıkarılmasını engelleyecek oylama gücünü korumak istediğini de vurguladı.

Politik faaliyetlere tepkilerin hedefi oldu

Eski ABD Başkanı Donald Trump’a danışmanlık yaparak Hükümet Verimliliği Departmanı’na katkı sağlayan Musk, siyasi angajmanları nedeniyle Tesla mağazaları ve tesislerinin protestolara hedef olduğunu belirtti. Kendisinin bu tepkileri kişisel olarak algılayıp algılamadığı sorusuna, “Evet” yanıtını veren Musk, ölüm tehditleri ve sembolik infazların kabul edilemez olduğunu söyledi: “Siyasi konulara itiraz etmek elbette kabul edilebilir. Ama şiddete, tehditlere varan tepkiler asla kabul edilemez.”

Siyasi kampanyalara harcadığı para azalacak

Musk, gelecekte siyasi kampanyalara daha az para harcamayı planladığını da duyurdu. Cumhuriyetçi kanatta giderek daha görünür bir isim haline gelen Musk, siyasi faaliyetlerinin Tesla üzerindeki etkisini azaltmak istediğini ima etti.

Starlink’te bağımsızlık sinyali

SpaceX’in sahibi olduğu uydu internet hizmeti Starlink’in de gündeme geldiği röportajda Musk, bu birimin ileride bağımsız bir halka açık şirkete dönüşebileceğini söyledi. “Starlink’in gelecekte halka açılması mümkün,” ifadelerini kullandı.

Tesla hisselerine hafif artış

Yılın başından bu yana dalgalı bir seyir izleyen Tesla hisseleri, Musk’ın bu açıklamalarının ardından Salı günü yaklaşık %1 oranında yükseldi. Ancak hisse senedi, yıl genelinde hâlâ %12’nin üzerinde değer kaybı yaşadı.

Roblox açılır mı?

Türkiye’de uzun süredir erişime kapalı olan Roblox’un durumu gençler tarafından merak ediliyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, geçtiğimiz aylarda bu konuda açıklamalar yaptı. Bakan, platformun yetkilileriyle içerik düzenlemeleri konusunda görüşmelerin devam ettiğini belirtti. Ancak sürecin henüz tamamlanmadığını ve Roblox’un tekrar açılması için gerekli hukuki işlemlerin tamamlanması gerektiğini vurguladı.

Roblox neden yasaklandı?

Roblox, 2024 yılında çocuk istismarı içerikleri nedeniyle alınan kararla Türkiye’de erişime kapatılmıştı. Adana 6. Sulh Ceza Hakimliği kararı, Adana Cumhuriyet Başsavcılığı Bilişim Suçları Bürosu’nun talebiyle uygulanmıştı. Bu kararın ardından Roblox, içeriklerini düzenlemek için girişimlerde bulunmuş ve Türkiye ile anlaşmaya varmaya hazır olduğunu açıklamıştı. Ancak bu düzenlemeler henüz istenen düzeye gelmediği için erişim engeli devam ediyor.

Roblox açıklama yaptı mı?

Roblox yönetimi, Türkiye’deki kullanıcıları kaybetmek istemediklerini ve gerekli düzenlemeleri yapmaya hazır olduklarını ifade etti. Ancak içerik güncellemeleri ve hukuki sürecin sonuçlanması bekleniyor. Bakan Uraloğlu da bu noktada umutlu olduklarını ve kısa sürede gerekli adımların tamamlanması halinde platformun yeniden açılabileceğini dile getirdi.

Elon Musk, Wikipedia’ya meydan okudu

2001 yılında kurulan ve bugün 300’den fazla dilde gönüllü katkılarla güncellenen Wikipedia, dünya çapında en büyük açık bilgi kaynağı olarak biliniyor. Ancak Musk, bu yapıyı “woke” yani aşırı politik doğruculukla suçlayarak defalarca eleştirdi.

Musk, sosyal medya platformu X’te (eski Twitter) yaptığı paylaşımda Grokipedia’yı “propagandadan arındırılmış, yapay zekâ destekli bir ansiklopedi” olarak tanıttı. Platform, Musk’ın X’e entegre ettiği Grok adlı sohbet robotu tarafından içerik üretilen bir sistem üzerine kurulu.

“İnsansız bilgi” vizyonu

Wikipedia’nın kurucusu Jimmy Wales’in “İnsanlığın tüm bilgisini herkese ücretsiz sunmak” vizyonuna karşılık, Musk bilgi üretiminde “insan iş birliği yerine algoritmik doğruluk” anlayışını savunuyor.

Ancak Güney Afrika’daki Johannesburg Üniversitesi araştırmacısı Dr. Anaïs Nony, bu yaklaşımın “bilimsel ve kolektif emeği değersizleştirdiğini” belirtiyor:

“Wikipedia açık bir sistemdir; Musk’ın projesi ise kapalı, tanrısal ve yukarıdan bakan bir yapı. Bilgi, insan ilişkileriyle, diyalog ve hataları düzeltme süreçleriyle şekillenir. Yapay zekâ tarafsız olamaz; onu tasarlayanın değerlerini yansıtır.”

“Saf bilgi” söylemi ve tehlikeleri

Musk’a göre Grokipedia, “duygulardan ve politik yönelimlerden arınmış saf bilgi” üretecek. Ancak Nony, bunun tam tersine “algoritmik önyargıların meşrulaştırılması” olduğunu savunuyor.

Yapay zekâ sistemlerinin, eğitildikleri verilerdeki cinsiyet, ırk ve sınıf temelli önyargıları yeniden ürettiğini belirten uzmanlar, Grok’un verilerinin büyük ölçüde X’ten ve Musk’a yakın ideolojik kaynaklardan geldiğine dikkat çekiyor.

“Tarihi yeniden yazma girişimi”

ABD’deki Wired dergisi, Grokipedia’da yer alan bazı maddelerin tarihi çarpıttığını ve muhafazakâr görüşleri öne çıkardığını yazdı. Örneğin “Afrikalı kölelik” sayfasında köleliği savunan “ideolojik gerekçelere” yer verildiği, “eşcinsel evlilik” aramasında ise sonuç çıkmadığı, bunun yerine “eşcinsel pornografi” sayfasına yönlendirme yapıldığı ve burada 1980’lerde HIV/AIDS salgınıyla ilgili yanlış bilgiler bulunduğu bildirildi.

“Neoliberal ve kolonyal bir devamlık”

Dr. Nony, Grokipedia’nın yalnızca Wikipedia’ya bir tepki olmadığını, Musk’ın “teknolojik hegemonyasını pekiştirme” çabasının yeni bir adımı olduğunu savunuyor:

“Starlink’le internete erişim üzerinden küresel bir bağımlılık yaratmak istiyor. Grokipedia ise bilgi alanında aynı şeyi yapmayı hedefliyor. Musk’ın amacı, bilgi paylaşımını değil, bilgi mülkiyetini merkezileştirmek.”

Bilgi artık paylaşılmıyor, sahipleniliyor

Uzmanlara göre Grokipedia, “insanlık bilgisini özgürleştirmekten” çok, onu belirli bir ideolojik çerçeveye hapsetme riskini taşıyor.

Wikipedia’da bilgi kolektif emekle gelişirken, Grokipedia’da bu süreç yapay zekânın tekeli altına giriyor.

“Yeni dönemde bilgi artık paylaşılmıyor; sahipleniliyor,” diyor Nony. “Ve bu, teknolojinin değil, ideolojinin zaferi anlamına geliyor.”

Neuralink’in Cerrahi Operasyonlar Başkanı Danish Hussain, Tesla’nın Optimus robotlarını beyin implantlarıyla birleştirme niyetini açıkladı.

Elon Musk’ın beyin arayüzü şirketi Neuralink, tartışmalı bir projeyle yeniden gündemde.

Neuralink’in Cerrahi Operasyonlar Başkanı Danish Hussain’e göre, şirket insan beynini robotlara bağlamaya hazırlanıyor. Üstelik bu robotlar, Musk’ın Tesla çatısı altındaki iki ayaklı “Optimus” modelleri olabilir.

Hussain, X (eski adıyla Twitter) platformunda yaptığı bir paylaşımda, “Çoğu insan Neuralink’i kötü niyetli bir mega şirket sanıyor, oysa biz sadece arkadaşlara kraker yediriyoruz haha” ifadelerini kullandı.

Paylaşım, bir Neuralink çalışanının yayımladığı ve “telepatiyle kontrol edildiği” iddia edilen yavaş bir robot kolunun yer aldığı bir videoya atıfta bulunuyordu.

Bir kullanıcı, Musk’ın insansı robotu Optimus’a değinerek “Optimus v2 neden orada eğitimde değil? İki şirkete de fayda sağlar” diye sordu. Hussain’in yanıtı kısa ama iddialıydı: “Basit başlıyoruz ama bu çok yakında olacak!”

OPTIMUS YETERİNCE GELİŞMİŞ Mİ?

Ancak şu ana kadar bir insan-beyin arayüzünün robotlarla nasıl çalışacağına dair somut bir bilgi paylaşılmış değil. Tesla’nın Optimus robotu hâlen tutarsız tepkiler veriyor, düzgün yürüyemiyor ve insan beyniyle doğrudan etkileşim kurmaktan uzak.

Musk ise sık sık bu tür bir “geleceğe dair” vaatlerle şirketlerinin kısa vadede değerini artırmakla eleştiriliyor. Tesla, tarihinin en zor yıllarından birini geçirirken Musk önceki günlerde Optimus robotlarının şirket değerinin “yüzde 80’ini oluşturacağını” iddia etmişti.

12 İNSAN ÜZERİNDE DENEY

Öte yandan Neuralink bugüne kadar 12 insan üzerinde beyin implantı denemesi yaptı. Ancak sonuçlar karışık. İlk başta gönüllüler Neuralink’e teşekkür ederken, birkaç ay sonra ilk gönüllü Noland Arbaugh, cihazının “artık pek iyi çalışmadığını” savunmuştu.

Çin'in Tiengong Uzay İstasyonu'nda görev yapan taykonot ekibini Dünya'ya getirecek Şıncou-20 mekiğinin dönüşü, mekikte tespit edilen küçük hasar nedeniyle ertelendi.

Çin İnsanlı Uzay Seferleri Ajansından (CMSA) yapılan açıklamada, uzay enkazının yol açtığı tahmin edilen hasar nedeniyle etki analizi ve risk değerlendirmesi yapılacağı belirtildi.

Açıklamada, mekiğinin dönüşünün, personelin güvenliği ve görevin başarısının güvenceye alınabilmesi için ertelendiği kaydedildi.

Taykonotlar Çın Dong, Çın Congrui ve Vang Cie'den oluşan taykonot ekibi, Şıncou-20 mekiğiyle 24 Nisan'da istasyona gönderilmişti.

ALTI AYDIR YÖRÜNGEDELER

Uzay İstasyonu'nda 6 ayı aşkın süredir görev yapan ekip, 31 Ekim'de istasyona gönderilen Şıncou-21 ekibi ile yörüngede devir teslim yapmıştı.

Tiengong Uzay İstasyonu'nda 3 kişilik taykonot ekibi, 6 ay süren seferlerle dönüşümlü görev yapıyor.

UZAYDA MAHSUR KALAN İLK EKİP DEĞİL

NASA astronotları Suni Williams ve Butch Wilmore, 9 ay boyunca Uluslararası Uzay İstasyonu'nda mahsur kalmıştı.

NASA astronotları uzaya 2024 yılının Haziran'ında Boeing firmasının Starliner kapsülüyle gitti. Ancak Starliner'ın yaşadığı teknik sorunlar nedeniyle astronotların bu kapsülle geri dönmelerine izin verilmedi. Kapsül dünyaya boş döndü.

Bir haftalığına uzaya giden iki astronot, 9 ay sonra SpaceX kapsülüyle dünyaya döndü.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Nvidia'nın "Blackwell" olarak bilinen en gelişmiş yapay zeka çipini Çin'e satamayacağını söyledi.

Leavitt, düzenlediği basın toplantısında, Nvidia'nın en gelişmiş yapay zeka çiplerinin Çin'e satışının bir müzakere konusu olup olmadığına dair soruyu yanıtladı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın bu konudaki tutumunda çok açık olduğunu aktaran Leavitt, "Trump, bu soruyu doğrudan yanıtladı. En gelişmiş çipler olan Blackwell çipleri, şu anda Çin'e satmak istediğimiz bir ürün değil." dedi.

Trump, hafta sonu, Nvidia tarafından üretilen en gelişmiş çiplerin ABD şirketlerine ayrılacağını, Çin ve diğer ülkelerden uzak tutulacağını söylemişti.

Bilim insanları, yapay zekanın güvenliği ve etkinliğini kontrol eden 445 değerlendirme testinde "sonuçların geçerliliğini zedeleyecek" kusurlar olduğunu tespit etti.

10 milyar yıl önce yaşanan dev bir kozmik patlama, nihayet Dünya’ya ulaştı. Astronomlar, devasa bir kara deliğin dev bir yıldızı yutarken yaydığı bu ışığın, evrende şimdiye dek kaydedilen en güçlü ve en uzak enerji patlaması olduğunu açıkladı.

Astronomlar, Dünya’ya ulaşması 10 milyar yıl süren bir ışık patlamasında, şimdiye kadar bir kara delikten kaydedilen en güçlü ve en uzak enerji parlamasını tespit etti. Patlamanın zirvesi, 10 trilyon Güneş’in gücüne eşdeğer bir parlaklığa ulaştı.

California Teknoloji Enstitüsü’nden (Caltech) astrofizikçi Matthew Graham liderliğindeki ekibe göre, bu olağanüstü olayın nedeni, Güneş’in 500 milyon katı kütleye sahip bir süper kütleli kara deliğin, yörüngesine fazla yaklaşan bir yıldızı yutmasıydı. Bu tür olaylar gelgit bozunma olayı olarak biliniyor.

“EŞİ BENZERİ GÖRÜLMEMİŞ BİR PARLAKLIK”

Graham, “Enerji verileri, bu cismin hem çok uzak hem de olağanüstü parlak olduğunu gösteriyor. Daha önce hiçbir aktif galaktik çekirdekte buna benzer bir şey görmedik.” dedi.

Bu olay, 2018’de J2245+3743 olarak adlandırılan kara deliğin birkaç ay içinde parlaklığını 40 kat artırmasıyla fark edildi. Parlaklık, bugüne kadar gözlenen en güçlü AGN parlaması olan “Scary Barbie”nin tam 30 katına ulaştı.

J2245+3743 o günden bu yana yavaş yavaş sönüyor, ancak hala eski parlaklık seviyesine dönmedi. Mart 2025 itibarıyla yapılan ölçümler, toplam enerji salınımının Güneş’in tüm kütlesinin elektromanyetik enerjiye dönüşmesiyle eşdeğer olduğunu gösteriyor.

YILDIZ PARÇALANDI, KARA DELİK ZİYAFETE BAŞLADI

Araştırmacılara göre bu olay, Güneş’in yaklaşık 30 katı kütleye sahip bir yıldızın kara deliğe fazla yaklaşmasıyla başladı. Güçlü gelgit kuvvetleri yıldızı parçaladı ve parçalar kara deliğin etrafında dönen sıcak bir madde diski oluşturdu.

New York Şehir Üniversitesi’nden astronom K. E. Saavik Ford, “Bu kadar büyük yıldızlar nadirdir, ancak aktif galaktik çekirdeklerdeki diskler yıldızların büyümesine katkı sağlayabiliyor. Diskteki madde yıldızlara ekleniyor ve onları daha kütleli hale getiriyor.” dedi.

Kara delik, bu yıldızın kalıntılarını hala yutmaya devam ediyor; şu anda bile patlama öncesine göre iki büyüklük birimi daha parlak. Araştırmacılar, yıldızın tüm kalıntıları olay ufkunu geçtiğinde parlaklığın eski seviyesine döneceğini düşünüyor.

“EVRENİN YAVAŞLATILMIŞ GÖRÜNTÜSÜ”

Gözlenen bu parlaklığın yıllarca sürüyor gibi görünmesi aslında bir yanılsama. Olay, evrendeki kozmolojik zaman genişlemesi nedeniyle bize yavaş çekim olarak ulaşıyor.

Graham, “Uzay genişledikçe yalnızca ışığın dalga boyu değil, zaman da uzuyor. Bizim için yedi yıl süren bu olay, orada iki yıl sürmüş olabilir. Olayı çeyrek hızda izliyoruz.” diye açıklıyor.

Bilim insanları, yıldızlararası gizemli kuyruklu yıldız 3I/Atlas'ın, daha önce hesaplanan yol haritasından saptığını söylüyor.

Bilim insanları, Güneş Sistemi dışından gelen 3I/Atlas adlı kuyruklu yıldızın, yerçekiminin etkisi dışında hızlandığını tespit etti.

NBC News'in haberine göre, Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) verilerini inceleyen Harvard Üniversitesi'nden astrofizikçi Avi Loeb, bu olağan dışı hızlanmaya, gök cisminden çıkan gazın neden olabileceğini ifade etti.

ALMA Gözlemevinin verilerinin, kuyruklu yıldızın daha önce hesaplanan yol haritasından saptığını gösterdiğini belirten Loeb, hesaplamalarına göre 3I/Atlas'ın kütlesinin yaklaşık altıda birinin buharlaşmış olabileceğini ve bundan kaynaklı geri tepmenin bir itiş gücü sağlayabileceğini kaydetti.

Loeb, kuyruklu yıldızın bir veya iki hafta içerisinde Güneş'in arkasında kalacağını aktararak elde edilecek görüntülerde, devasa bir gaz bulutu ve "son derece parlak" bir kuyruklu yıldız kuyruğu görülebileceğini ifade etti.

Temmuz ayında keşfedilen 3I/Atlas'ın, Dünya'ya veya komşu gezegenlere herhangi bir tehdit oluşturmadığı belirtilirken aralıkta Dünya'ya en yakın geçişini yaparak 269 milyon kilometre mesafeden geçeceği tahmin ediliyor.

NASIL KEŞFEDİLDİ?

3I/ATLAS (C/2025 N1), 1 Temmuz 2025’te Hawaii’deki ATLAS teleskop sistemi tarafından keşfedildi. Bu cisim, ʻOumuamua (2017) ve 2I/Borisov’dan (2019) sonra Güneş Sistemi’ne dışarıdan gelen üçüncü ziyaretçi oldu.

Astronomi dergisi Sky & Telescope’a göre, 3I/ATLAS’ın yörüngesi ekliptiğe 175 derece eğimli, yani Güneş Sistemi düzlemine oldukça yakın.

Harvard’lı bilim insanı Loeb, 3I/ATLAS’ın kütleçekim dışı ivmelenme gösterdiğini, bunun da nesneye ek bir kuvvetin etki ettiğini düşündürdüğünü savunuyor.

Google, Fortnite oyununun geliştiricisi Epic Games ile yürüttüğü antitröst davasında uzlaşmaya vardı. Şirketler, Android ve uygulama mağazasında rekabeti artırmayı ve ücretleri düşürmeyi hedefleyen reformları içeren teklifi mahkemeye sundu.

Teknoloji devi Alphabet bünyesindeki Google, bugün yaptığı açıklamada, Fortnite video oyununun geliştiricisi Epic Games ile kapsamlı bir mahkeme uzlaşmasına vardığını duyurdu.

Uzlaşma, Android ve uygulama mağazasında ücretleri düşürmeyi, rekabeti artırmayı ve hem geliştiriciler hem de tüketiciler için seçenekleri genişletmeyi amaçlayan reformları kapsıyor.

Reuters haber ajansının aktardığına göre iki şirket, San Francisco'daki federal mahkemeye sundukları ortak dilekçeyle, ABD Bölge Yargıcı James Donato'dan, Epic'in 2020'de açtığı antitröst davasını sonuçlandıran teklifi değerlendirmesini istedi. Epic, söz konusu davada Google'ı, kullanıcıların Android cihazlarda uygulamalara erişimini ve uygulama içi satın alma yöntemlerini yasa dışı olarak tekelleştirmekle suçlamıştı.

Teklifin yürürlüğe girmesi için, Epic'in 2023'te kazandığı jüri yargılamasını yöneten Yargıç Donato'nun onayı gerekiyor.

Yargıç Donato, geçen yıl Google'ın Play uygulama mağazasında kapsamlı reformlar yapılmasını zorunlu kılan bir ihtiyati tedbir kararı çıkarmıştı. Google ise bu reformların "fazla ileri gittiğini", rekabet gücüne zarar verdiğini ve kullanıcı güvenliğini tehlikeye attığını savunmuştu.

TEKLİF, GELİŞTİRİCİLERE YENİ İMKANLAR SUNUYOR

Yeni teklife göre Google, kullanıcıların yeni güvenlik standartlarını karşılayan üçüncü taraf uygulama mağazalarını daha kolay indirmesine ve kurmasına izin verecek. Bunun yanı sıra geliştiriciler, kullanıcıları hem uygulama içinden hem de harici internet bağlantıları aracılığıyla alternatif ödeme yöntemlerine yönlendirebilecek.

Google, Play Store üzerinden dağıtılan ancak alternatif ödeme seçeneklerini kullanan uygulamalardaki işlemler için hizmet bedelini yüzde 9 veya yüzde 20 ile sınırlandıracağını kaydetti. Google Android Ekosistemi Başkanı Sameer Samat, yaptığı açıklamada, önerilen değişikliklerin kullanıcı güvenliğini korurken geliştiriciler ve tüketiciler için esnekliği artırdığını ifade etti.

Samat, yarın yapılması planlanan duruşmada Yargıç Donato ile bu çözümü görüşmeyi beklediklerini söyledi.

Epic Games'in CEO'su Tim Sweeney ise Google'ın teklifini "muhteşem" olarak nitelendirdi ve bu teklifin "Android'in açık platform olma yönündeki orijinal vizyonunu gerçekten pekiştirdiğini" belirtti.

YÜKSEK MAHKEME GOOGLE'IN TALEBİNİ REDDETMİŞTİ

Google, Yargıç Donato’nun ihtiyati tedbir kararına federal temyiz mahkemesinde itiraz etmiş ancak başarılı olamamıştı. Mahkeme, temmuz ayında verdiği kararla tedbirin geçerliliğini onamıştı. ABD Yüksek Mahkemesi de geçen ay, Google'ın ihtiyati tedbir kararının bazı kısımlarını geçici olarak durdurma talebini geri çevirmişti.

Dün Google ve Epic tarafından sunulan mahkeme dilekçesinde, Yargıç Donato'dan mevcut ihtiyati tedbir kararının pek çok kısmını koruyarak bu kararı revize etmesi talep edildi.

Öte yandan Google, arama ve reklamcılık alanındaki ticari uygulamalarını sorgulayan hükümet, tüketici ve ticari davacılar tarafından açılan başka davalarla da karşı karşıya bulunuyor. Şirket, bu davalarda eyalet ve federal yasaları ihlal etmediğini savunuyor.

Yapay zeka devi Nvidia, Hindistan’ın derin teknoloji girişimlerini desteklemek amacıyla oluşturulan ittifaka katıldı. Grup, Qualcomm Ventures ve InfoEdge gibi yeni üyelerle 850 milyon dolarlık sermaye taahhüdünde bulundu.

Nvidia, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Hindistan’ın derin teknoloji girişimlerini destekleyen yatırımcı grubuna katıldığını duyurdu. Hindistan Derin Teknoloji İttifakı, yeni üyelerin de eklenmesiyle birlikte büyük bir finansman açığını kapatmak için 850 milyon dolardan fazla sermaye taahhüdü sağladı.

İttifaka katılan yeni yatırımcılar arasında Qualcomm Ventures, Activate AI, InfoEdge Ventures, Chirate Ventures ve Kalaari Capital yer aldı.

BİRÇOK ALANDA FAALİYET GÖSTEREN ŞİRKETLERİ DESTEKLEYECEK 

Eylül ayında kurulan ittifak, uzay, yarı iletkenler, yapay zeka ve robotik gibi stratejik sektörlerde faaliyet gösteren şirketleri desteklemeyi hedefliyor. Başlangıçta 1 milyar dolarlık bir taahhütle yola çıkan grup, Hindistan’ın araştırma ve geliştirme ekosistemine uzun vadeli yatırım sağlamayı amaçlıyor.

İttifakın kurucu üyesi ve stratejik danışmanı konumundaki Nvidia, Hintli derin teknoloji girişimlerinin kendi yapay zeka ve bilişim araçlarını benimsemelerine destek verecek. Şirket, bu süreçte teknik rehberlik, eğitim ve politika katkısı da sunacak.

Bu hamle, uzun geliştirme takvimleri ve belirsiz kârlılık modelleri nedeniyle risk sermayesi bulmakta zorlanan derin teknoloji girişimlerinin finansman sorunlarını çözmeye yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Gelişme, Hindistan hükümetinin üretim alanında inovasyonu teşvik etmek için açıkladığı 12 milyar dolarlık Ar-Ge girişiminin hemen ardından geldi.

TEKNOLOJİ GİRİŞİMLERİNE YATIRIM YÜZDE 78 ARTTI 

Sektör kuruluşu Nasscom’un verilerine göre, Hindistan’daki derin teknoloji girişimlerine yapılan yatırım geçen yıl yüzde 78 artarak 1,6 milyar dolara ulaştı. Ancak bu miktar, ülkedeki toplam 7,4 milyar dolarlık yatırımın yalnızca beşte birine denk geliyor.

Celesta Capital’in kurucu yönetici ortağı Sriram Viswanathan, Reuters’a yaptığı değerlendirmede, artan hükümet desteğinin Hindistan’ın derin teknolojiye yönelmesi için uygun bir dönem yarattığını belirterek, “Gerçek anlamda bir sermaye havuzu yok, tamamen gönüllülük esasına dayanıyor” dedi.

Uzay teknolojisi firması Agnikul Cosmos ve drone üreticisi IdeaForge gibi girişimlere yatırım yapan Celesta, Accel, Blume Ventures, Gaja Capital ve Premji Invest gibi şirketlerle birlikte ittifakın kurucu üyeleri arasında yer alıyor.

İttifak üyeleri, önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde kendi sermayelerini Hintli derin teknoloji girişimlerine yönlendirmeyi, aynı zamanda mentorluk ve ağ erişimi sağlamayı hedefliyor.

Güneş Sistemi dışından gelen yıldızlararası kuyruklu yıldız, Güneş'in arkasından çıkarak yeniden Dünya'dan gözlemlenebilir hale geldi. Kasım ayı, 3I/ATLAS’ı gözlemlemek için en uygun dönem.

Yakın zamanda Güneş’in diğer tarafına geçen yıldızlararası ziyaretçi 3I/ATLAS, geçen hafta Güneş’e en yakın noktasına, yani günberisine (perihelion) ulaştı.

Şimdi ise Güneş’in arkasından çıktı ve yeniden gözlemlenebilir hale geldi. Üstelik Dünya, Güneş’ten uzaklaşan kuyruklu yıldıza doğru hareket ediyor. Bu da önümüzdeki haftaların 3I/ATLAS’ı incelemek için en uygun dönem olduğu anlamına geliyor.

TELESKOP VEYA DÜRBÜNLE İZLENEBİLECEK

Kuyruklu yıldız, şafak öncesi saatlerde basit bir teleskopla veya güçlü bir dürbünle gözlemlenebilecek kadar parlak olacak. Göz alıcı bir manzara beklememek gerek ancak bu, yaklaşık 10 milyar yıl önce, Güneş Sistemi’nin çok ötesinde oluşmuş bir gökcismini gözlemlemek için iyi bir fırsat.

EN UYGUN ZAMAN KASIM AYI

SETI Enstitüsü’nde kıdemli gökbilimci Dr. Franck Marchis, IFLScience’a yaptığı açıklamada, “Kasım ayı, nadir bir yıldızlararası ziyaretçi olan Kuyruklu Yıldız 3I/ATLAS’ı gözlemlemek için en ideal zaman olacak” dedi. Marchis’e göre kuyruklu yıldız, Venüs ve Başak (Virgo) takımyıldızındaki parlak yıldız Spica yakınlarında görüşebilecek.

Marchis, “Yaklaşık 3 Kasım civarında, kuyruklu yıldız Güneş doğmadan yaklaşık iki saat önce yükselecek. Parlaklığı 10 kadir civarında olabilir. Bu da onu teleskop veya güçlü dürbünle görünür kılacak.” diye konuştu. 

Kuyruklu yıldızı bulmak için Venüs veya Spica yıldızını referans almak yeterli. Nereden bakacağınızı bilmiyorsanız SkySafari, Stellarium veya Sky Tonight gibi gökyüzü uygulamaları ya da yıldız haritaları kullanılabilir.

Marchis, “Kuyruklu yıldızlar öngörülemezdir; parlaklığı günberi sonrasında değişebilir, bu yüzden bu haftalar onu yakalamak için en iyi şansınız olabilir” diye ekliyor.

Son gözlemler, Marchis’in tahminlerinin doğru çıktığını gösteriyor. Her ne kadar 3I/ATLAS Güneş’e 203 milyon kilometreden fazla yaklaşmamış olsa da, etkinliği hızla arttı. Bu durum, onu gözlemlemeyi daha kolay ve heyecan verici hale getiriyor. Şimdiden bazı amatör astronomlar kuyruklu yıldızı görüntülemeyi başardı.

CANLI YAYIN DA OLACAK

Havanın bulutlu olması gözlem şansınızı azaltabilir, ancak endişelenmeye gerek yok. Virtual Telescope Project, önümüzdeki birkaç hafta içinde 3I/ATLAS’ın canlı gözlemini çevrimiçi olarak yayınlamayı planlıyor.

ÜÇÜNCÜ YILDIZLARARASI ZİYARETÇİ

3I/ATLAS, Güneş Sistemi dışından geldiği doğrulanan üçüncü yıldızlararası nesne. İlk ikisi 2017’de keşfedilen ‘Oumuamua (1I/2017 U1) ve 2019’daki 2I/Borisov kuyruklu yıldızlarıydı.

3I/ATLAS, 1 Temmuz 2025’te “Asteroid Terrestrial Last Alert System” (ATLAS) adlı teleskop sistemi tarafından keşfedildi. Adını da bu teleskoptan alıyor.

7 MİLYAR YAŞINDA ZİYARETÇİ

Gökbilimcilere göre 3I/ATLAS, Güneş Sistemi’nde şimdiye kadar gözlemlenen en yaşlı cisim olabilir. Güneş Sistemi yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluştu; ancak yapılan kimyasal analizler, bu kuyruklu yıldızın 7 milyar yıldan daha eski olabileceğini gösteriyor.

Milyarlarca yıl boyunca galakside dolaşan 3I/ATLAS, yalnızca birkaç ayını Güneş Sistemi’nde geçirecek. Güneş’e bu kadar yaklaşması, muhtemelen milyonlarca yıl sonra ilk kez bir yıldıza bu kadar yakın gelmesi anlamına geliyor.

Kuyruklu yıldızın dış tabakalarında olağanüstü yüksek miktarda karbondioksit ve yerel kuyruklu yıldızlardan daha fazla nikel oranı tespit edildi. Bu kimyasal bileşim, onun geldiği yıldız sisteminin doğduğu gaz bulutunun özelliklerine dair önemli ipuçları sunuyor.

Sosyal medyada bazı iddialar, 3I/ATLAS’ın “Güneş’in arkasına saklandığı” ya da “rotasından saptığı” yönünde olsa da, bu söylentilerin bilimsel dayanağı bulunmuyor. Uzmanlar, bu tür yanlış bilgilerin genellikle “uzaylı” temalı tartışmalarla hızla yayıldığını vurguluyor.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), kuyruklu yıldızı Mars Express, ExoMars Trace Gas Orbiter ve Jupiter Icy Moons Explorer gibi görevlerle gözlemlemeyi planlıyor.

OpenAI sosyal medyada yayılan son iddiaları yalanlayarak, ChatGPT’nin sağlık ve hukuk tavsiyesiyle ilgili kullanım politikasında değişiklik olmadığını duyurdu.

OpenAI firmasının geliştirdiği sohbet botu ChatGPT’nin artık sağlık ve hukukla ilgili sorulara yanıt vermeyeceği yönündeki iddiaların ardından şirketten açıklama geldi.

Şirket bu iddiaları yalanlayarak, ChatGPT’nin sağlık ve hukuk tavsiyesiyle ilgili kullanım politikasında değişiklik olmadığını duyurdu.

OpenAI’ın sağlık alanındaki yapay zeka çalışmalarından sorumlu yöneticisi Karan Singhal, X (eski adıyla Twitter) platformunda yaptığı açıklamada, “Bu iddialar doğru değil” dedi.

Singhal, “ChatGPT hiçbir zaman profesyonellerin verdiği tavsiyelerin yerine geçmedi, ancak kullanıcıların hukuk ve sağlık konularını daha iyi anlamalarına yardımcı olmaya devam edecek” ifadelerini kullandı.

Singhal’in açıklaması, bahis platformu Kalshi’nin artık ChatGPT’nin “sağlık veya hukuk tavsiyesi vermeyeceğini” öne süren ve sonradan silinen bir paylaşımına yanıt olarak geldi.

OpenAI yöneticisi, ChatGPT’nin kullanım şartlarında hukuk ve tıbbi danışmanlıkla ilgili ifadelerin “yeni bir değişiklik olmadığını” vurguladı.

GÜNCELLENEN POLİTİKALAR

Şirketin 29 Ekim’de güncellenen yeni kullanım politikası, ChatGPT’nin hangi amaçlarla kullanılamayacağını ortaya koyuyor.

Bunlardan biri, “lisans gerektiren özel tavsiyelerin (örneğin hukuk veya tıp alanında) lisanslı bir uzmanın uygun şekilde dahil edilmeden verilmesi.”

Bu madde, OpenAI’ın önceki ChatGPT politikasıyla büyük ölçüde aynı.

Eski politikada da kullanıcıların “nitelikli bir uzmanın incelemesi olmadan ve olası sınırlamalarının açıklanmadığı durumlarda kişiye özel hukuk, sağlık veya finansal tavsiyelerde bulunmaması” isteniyordu.

OpenAI daha önce üç ayrı politika belgesine (evrensel, ChatGPT ve API için ayrı kurallar) sahipti. Yeni güncelleme ile şirket, tüm ürün ve hizmetleri kapsayan tek bir birleşik politika listesine geçti.

YAPAY ZEKADA RUH SAĞLIĞI KRİZİ

Tüm bu tartışmalar yapay zeka kullanımının ruh sağlığı krizini derinleştirdiği yönündeki araştırmaların ardından başladı.
Uzmanların “yapay zeka psikozu” adını verdiği bir sağlık krizinden söz ediliyor.

Kullanıcıların ChatGPT ve benzeri yapay zeka araçlarıyla etkileşim sonucu ağır ruhsal çöküntülere girdiği vakalar görülmüştü. En kötü senaryolarda bu durum intiharlarla sonuçlanmıştı. Hatta bazı ebeveynler, çocuklarının ölümünde payı olduğu iddiasıyla OpenAI’a dava açmıştı.

Sam Altman liderliğindeki şirket, geçen hafta yaptığı açıklamada, aktif ChatGPT kullanıcılarının önemli bir kısmında “psikoz ve maniyle ilişkili olası akıl sağlığı krizlerinin işaretleri” tespit edildiğini bildirmişti.

Daha da geniş bir kullanıcı grubunun ise “intihar planı ya da niyetine dair açık göstergeler içeren konuşmalar yaptığı” belirlenmişti.

Öte yandan New York Times’ta yayımlanan bir makalesinde, eski OpenAI güvenlik araştırmacısı Steven Adler, şirketin bu sorunları hafifletmek için yeterince çaba göstermediğini, aksine “rekabet baskısına” boyun eğerek yapay zeka güvenliğine odaklanmaktan vazgeçtiğini savunmuştu.

Kripto analisti Charles Edwards, kuantum bilgisayarların 8 Mart 2028’e kadar Bitcoin’in şifreleme sistemini kırabilecek güce ulaşacağını öne sürerek kripto piyasası için “kuantum kıyameti” uyarısında bulundu.

Kripto analisti Charles Edwards’ın tahminine göre Mart 2028, kuantum bilgisayarların Bitcoin cüzdanlarını koruyan özel anahtarları çözebilecek kadar güçlü hale geleceği anı işaret ediyor. Bu durumun gerçekleşmesi, 2,5 trilyon dolarlık kripto para piyasasını tamamen savunmasız bırakabilir.

Uyarının kaynağı olan Quantum Doom Clock adlı model, IBM ve Google gibi şirketlerin yayımladığı güncel kuantum işlemci verilerine dayanıyor. Buna göre, kuantum işlem gücü 2019’da 53 qubit seviyesindeyken, 2027 sonuna kadar 6 binin üzerine çıkması bekleniyor.

“BİR GECEDE MÜLKİYET SIFIRLANABİLİR”

Modelin geliştiricileri, dijital gizlilik uzmanı Dr. Richard Carback ve kripto girişimcisi Colton Dillion, bu artışın mevcut hızla devam etmesi halinde 1.673 mantıksal qubit eşiğinin aşılacağını belirtiyor. Bu eşiğin geçilmesi, Shor algoritmasının Bitcoin ve Ethereum gibi ağlardaki özel anahtarları çözmesini mümkün kılabilir.

Edwards, kripto ağlarının bu süreden önce kuantuma dayanıklı şifreleme sistemlerine geçmemesi durumunda “bir gecede mülkiyetin sıfırlanabileceğini” söyledi.

Uzmanlara göre, eğer önlem alınmazsa 2028’de yaşanabilecek bu gelişme, kripto tarihindeki en büyük güvenlik krizine yol açabilir.

Kuantum bilişim şirketi Quantinuum, “dünyanın en güçlü kuantum bilgisayarı” olarak tanımladığı Helios’u tanıttı.

ABD ve İngiltere merkezli kuantum bilişim şirketi Quantinuum, 5 Kasım’da “dünyanın en güçlü” kuantum bilgisayarı Helios’un ticari lansmanını gerçekleştirdi.

Şirket, Helios’u “neyin mümkün olduğunu yeniden belirleyen teknolojik bir harika” olarak tanımlıyor.

Helios, 98 fiziksel kübit içeren yeni bir kuantum işlem birimi (QPU) ile çalışıyor.

Baryum iyonlarından oluşan bu kübitler, “bağlantılı iyon tuzağı (junction ion trap)” adı verilen özel bir formasyonda yer alıyor. Bu yapı, hata tespiti ve düzeltme kapasitesini büyük ölçüde artırarak, mevcut sistemlerden çok daha yüksek doğrulukla işlem yapabilmesini sağlıyor.

İşte Helios’la ilgili bililnenler:

KUANTUM HESAPLAMA NEDİR?

Günümüzdeki bilgisayarlar dijital bilgiyi temsil eden en küçük birim olan "bit"ler üzerinden işliyor. Bir bit, yalnızca iki farklı değerden birine sahip olabiliyor: 0 veya 1. Tüm veri, bu 0 ve 1'lerin kombinasyonlarıyla ifade ediliyor. Örneğin, metin, resim ve ses gibi dosyalardaki bilgiler, bitlerin belirli şekillerde düzenlenmesiyle saklanıp işleniyor.

Bu bit'leri, gündelik ihtiyaçlar için elektriği açıp kapatmaya yarayan anahtarlar gibi düşünmek de mümkün. "0" kapatma, "1" ise açma işlevini yerine getiriyor olsun. Bilgisayarlardaki tüm veriler de belirli örüntüler halinde "açılıp kapanarak" çalışıyor.

Kuantum bilgisayarlar ise "kuantum bit"lerini, yani "kübit"leri kullanıyor. Kuantum mekaniğinin süperpozisyon özelliği sayesinde kübitler hem 0 hem de 1 değerini aynı anda taşıyabiliyor. Yani kübitler, elektriğin hem açık hem de kapalı olmasına benziyor. Süperpozisyon prensibi, kübitlerin aynı anda birçok hesaplamayı yapabilmesini sağlıyor.

Üstelik bu kübitler dolanık hale geldiğinde, birinin durumu anında diğerinin durumunu da etkiliyor. Bu da yine kuantum bilgisayarlarının klasik hesaplamanın aksine, karmaşık bilgileri inanılmaz hızlarda işleyebileceği anlamına geliyor.

Bu iki özellik bir araya gelince kuantum bilgisayarlara günümüzün cihazları için imkansız olanı başarma potansiyeli sunuyor. Klasik bilgisayarlar görevleri adım adım yerine getirip, sorunlara doğrusal yaklaşırken, kuantum bilgisayarlar aynı anda birçok çözümü değerlendiriyor. Bu durum, genellikle bir kütüphanedeki her kitabı aynı anda okumaya benzetiliyor.

HELIOS NE KADAR YETENEKLİ?

Bir kuantum bilgisayar inşa etmek ve işlerliğini sürdürmek muazzam derecede zor. Zira kübitler çevrelerine karşı aşırı son derece hassas. Sıcaklıkta veya titreşimlerdeki ufak bir değişiklik, kuantum durumlarını kaybetmelerine neden oluyor.

Kuantum sistemlerdeki belirsizlik ve rastgelelikten kaynaklanan istenmeyen dalgalanmalara kuantum gürültüsü deniyor. Bu bozulmalar, ölçüm hassasiyetini etkileyebiliyor ve kuantum bilgisayarlarda hata oranlarını artırarak hesaplamaların doğruluğunu sınırlıyor.

Quantinuum’un açıklamasına göre Helios, iki kübitli işlemlerde yüzde 99,921 ve tek kübitli işlemlerde yüzde 99,9975 doğruluk oranına ulaştı. Bu değer, bugüne kadar kamuya açıklanmış en yüksek doğruluk seviyesi olarak kayıtlara geçti.

Helios’un gerçekleştirdiği hesaplamayı klasik bir süper bilgisayarın yaklaşık 10 septilyon yılda tamamlayabileceği belirtildi.

Helios’un baş mimarı Anthony Ransford, “Aynı hesaplamayı klasik yöntemle yapmak için evrendeki tüm yıldızları enerji kaynağı olarak kullanmanız gerekirdi” dedi.

Quantinuum’un Hesaplamalı Tasarım ve Teori Direktörü David Hayes, Live Science'a verdiği röportajda, "Şu anda bu, gezegendeki en güçlü kuantum bilgisayarı" dedi:

"Bu konuda hiç mütevazı olamayacağım."

NVIDIA ÇİPLERİ NASIL KULLANILDI?

Helios’un kontrol altyapısı tamamen sıfırdan inşa edildi. Sistem, klasik bir bilgisayarın “beyni” gibi çalışan bir kontrol motoruna sahip. Bu motor, Nvidia GPU çipleri sayesinde hataları gerçek zamanlı olarak tespit edip düzeltmelerini kuantum işlemciye geri iletiyor.

Hayes, “Artık sistem yeterince hızlı düşünüyor; kübitler bozulmadan problemi yeniden planlayıp çözebiliyor” diyor.

Helios’la birlikte Quantinuum mühendisleri, Python tabanlı yeni bir programlama dili de geliştirdi. “Guppy” adlı bu dil, gelecekteki “hata toleranslı” kuantum sistemlerle tam uyumlu olacak şekilde tasarlandı.

SIRADA NE VAR?

Quantinuum, Helios’un yalnızca bir başlangıç olduğunu söylüyor. Şirket, Minnesota’daki tesisinde ikinci bir Helios sistemi kurmayı planlıyor.

Ayrıca 2027’de 192 kübitli “Sol” adlı dördüncü nesil bilgisayarı, 2029’da ise binlerce kubitli “Apollo” sistemini piyasaya sürmeyi hedefliyor. Apollo’nun tam hatadan arındırılmış (fault-tolerant) ilk kuantum bilgisayar olması bekleniyor.

Quantinuum Başkan Yardımcısı Jennifer Strabley, “Helios, daha büyük fiziksel sistemlere yönelik yol haritamızın en önemli kilometre taşlarından biri” dedi.

Quantinuum’un yeni kuantum bilgisayarı, bilim dünyasında “dünyanın en güçlü kuantum bilgisayarı” unvanını alırken, aynı zamanda klasik bilgisayarlarla kuantum sistemlerinin ortak geleceğine dair umutları da güçlendirdi.

Geçtiğimiz günlerde düzenlenen Yeni Nesil Search Recommendation – Related Digital x Prime Solutions lansmanı, dijital pazarlama sektörünün gündemine damgasını vurdu. Türkiye’nin önde gelen e-ticaret markaları, sektörün tanınmış isimleri ve pazarlamanın karar vericileri bu özel buluşmada bir araya gelerek geleceğin arama ve öneri deneyimlerini yakından keşfettiler. (İlandır)

Stratejik İş Birliği: Dijital Deneyimde Yeni Bir Dönem

Etkinliğin en önemli gündem maddesi, Related Digital ve Prime Solutions arasında kurulan stratejik iş birliği oldu. İki markanın uzmanlık alanlarını bir araya getiren bu güçlü ortaklık, arama ve öneri deneyimlerinde yeni bir dönem başlatmayı hedefliyor. İş birliği kapsamında geliştirilen Yeni Nesil Search Recommendation, markaların müşterilerine daha kişiselleştirilmiş, veriye dayalı ve etkili bir dijital deneyim sunmalarını mümkün kılacak. Modül, müşterilerin online alışveriş sırasında arama süreçlerini kolaylaştırıp hızlandırıyor; kullanıcı davranışlarını analiz ederek onlara yeni ürün ve markalar öneriyor. Bu sayede markalar için çapraz satış ve upsell fırsatları artıyor.
 

Sunumlarda iş birliğinin getirdiği teknik kabiliyetler ve markalara sunacağı stratejik fırsatlar detaylı şekilde ele alındı. Lansmanda, bu ortaklığın sektöre kazandıracağı yenilikler ve markalara yaratacağı uzun vadeli değer vurgulandı.

Gecenin bir diğer öne çıkan noktası ise “Dijital Pazarlama Otomasyonlarında Sektörün Son Trendleri” başlıklı paneldi. Panelde, veri odaklı pazarlama, müşteri yolculuğu optimizasyonu ve yapay zekâ destekli kişiselleştirme uygulamaları tartışıldı. Katılımcılar, sektör liderlerinin vizyoner bakış açıları sayesinde yalnızca bugünün ihtiyaçlarını değil, gelecekte pazarlamayı şekillendirecek trendleri de öğrenme imkânı buldu.

Networking, Yenilik ve İlham Dolu Bir Gece

Etkinlik, sadece bilgi aktarımıyla sınırlı kalmadı, aynı zamanda yoğun networking fırsatları sundu. Katılımcılar fikir alışverişi yaparak yeni iş birliklerinin kapısını aralarken Related Digital’ın sürekli gelişen ürün portföyünü yakından inceleme şansı elde etti. Related Digital ve Prime Solutions’ın pazarlama otomasyonlarından kişiselleştirme teknolojilerine uzanan geniş ürün gamı doğrultusunda güçlerini birleştirdiği bu iş birliği, markaların dijital dönüşümüne değer katan yenilikçi çözümler ve güçlü rekabet avantajları sundu.

Etkinlik sonrası düzenlenen şık kokteyl ise geceye ayrı bir değer kattı. Katılımcılar, samimi bir atmosferde sektördeki gelişmeleri değerlendirme ve geleceğe dair vizyonlarını paylaşma imkânı buldu.

Related Digital CSO’su Emre Avcı, etkinlikle ilgili yaptığı değerlendirmede şunları söyledi: “Related Digital ve Prime Solutions’un stratejik iş birliğiyle güçlendirdiğimiz arama ve öneri çözümlerinin, markalara kişiselleştirilmiş deneyim sunma yolculuğunda yeni bir dönem başlatacağına inanıyoruz. Bu iş birliğiyle sunduğumuz entegre yaklaşım, markalara yalnızca daha derin ve anlamlı müşteri deneyimleri kazandırmakla kalmayacak, aynı zamanda sürdürülebilir rekabet avantajı elde etmelerinde de belirleyici bir rol oynayacak. Bu vizyonu birlikte hayata geçirdiğimiz Prime Solutions ekibine değerli katkıları için içtenlikle teşekkür ediyorum.”

Prime Solutions Kurucu Ortağı Ergin Bulut ise şunları ekledi: “Related Digital ile gerçekleştirdiğimiz bu güçlü iş birliği, her iki markanın da teknoloji ve inovasyon vizyonunu aynı noktada buluşturdu. Dijital pazarlama alanında müşterilere daha zengin, veriye dayalı ve kullanıcı dostu deneyimler sunabilmek için ortak bir hedefle hareket ediyoruz. Bu süreci birlikte geliştirmekten ve sektöre yenilikçi bir bakış açısı kazandırmaktan büyük mutluluk duyuyoruz. İleriye dönük projelerde de Related Digital ekibiyle bu sinerjiyi sürdürmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz.”

Yeni Nesil Search Recommendation, yalnızca bir lansman değil, Türkiye’de dijital pazarlamanın geleceğini şekillendiren, vizyoner fikirlerin paylaşıldığı ilham verici bir buluşma olarak tarihe geçti.

TikTok'un "Eğlencenin Geleceği" (The Future of Entertainment) raporunun sonuçları paylaşıldı. Rapora göre, Türkiye'de canlı yayın sektörünün 2030'a kadar 5 milyar dolar eşiğini aşması, 133 bin tam zamanlı ve 126 bin dolaylı iş oluşturması bekleniyor

Şirketten yapılan açıklamaya göre, TikTok'un raporunda, Türkiye'de sosyal medya eğlence sektöründeki canlı yayın pazarına ilişkin istatistiksel bilgilere yer verildi.

Rapora göre, Türkiye'de bu sektörde canlı yayın pazarı büyüklüğü 2024 yılında yaklaşık 1,6 milyar dolar seviyesindeyken, bu rakamın 2030’a kadar 5 milyar dolar eşiğini aşması öngörülüyor. 

Raporda, Türkiye'nin genç nüfusu, sosyal medya kullanımı ve kültürel üretim gücüyle, canlı yayın alanında Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Türkiye bölgesi için merkez olma potansiyeline sahip olduğu da vurgulanıyor.

Yayıncı ekosistemini destekleyecek teşviklerin, profesyonelleşme yatırımlarının, üretim altyapısı güçlendirilmesinin ve ortak güvenlik standartları oluşturulmasının (yaş doğrulama, içerik denetimi, veri şeffaflığı) söz konusu sektör için önemli olduğu belirtiliyor. Bu adımların hayata geçirilmesi halinde Türkiye'nin, sadece iç pazar büyüklüğüyle değil, bölgesel içerik üretim ve dağıtım merkezi olarak da önemli bir oyuncuya dönüşebileceği kaydediliyor.

İZLEYİCİ SAYISI HAFTALIK 10 MİLYONU AŞTI

Raporda, Türkiye'de haftalık izleyici sayısının yaklaşık 10,2 milyona ulaştığı, canlı yayınları takip etme oranının ise yüzde 16 seviyesine geldiği aktarıldı.

Türkiye'de sosyal medya kullanıcıları ortalama günde 13 dakika canlı yayın içeriği izlerken, en yoğun izlenme saati ise 21.00 civarı olarak tespit edildi. Canlı yayın izleyicilerinin yaklaşık yüzde 72'sini, 18-34 yaş arası kullanıcılar oluşturuyor. 34 yaş ve üzeri kullanıcılar, izleyici kitlesinin yaklaşık yüzde 20-25'ine denk geliyor.

Canlı yayın sektörünün, Türkiye'de 2030'a kadar 133 bin tam zamanlı ve 126 bin dolaylı iş yaratması bekleniyor. Geçen yıl Türkiye'nin Gayri Safi Yurt İçi Hasılası'nın (GSYİH) yüzde 0,15'i, canlı yayın sektörü ve dolaylı etkilerinden kaynaklandı.

“SOHBET TEMELLİ” YAYINLARIN ARTIŞI DİKKAT ÇEKİYOR

Küresel ölçekte olduğu gibi Türkiye'de de canlı yayınların yükselişinde "mobil cihazlarla içerik üretiminin kolaylaşması", "izleyiciyle anlık ve karşılıklı etkileşim kurma imkanı" ve "oyun dışı içeriklerin ve sohbet temelli yayınların artışı" dinamikleri öne çıkıyor.

Kullanıcılar yalnızca oyun değil, müzik, sohbet, spor, eğitim gibi farklı alanlardaki içeriklere de ilgi gösteriyor. Bu durum, canlı yayının "geçici eğlence formatı" yerine "kalıcı medya tüketim alışkanlığı" haline geldiğini gösteriyor.

Canlı yayın ekonomisi, yalnızca izleyici alışkanlıkları ya da içerik formatlarıyla değil, aynı zamanda çok aktörlü ekosistem yapısıyla öne çıkıyor. Sektör, içerik üreticiler, ajanslar, platformlar ve kullanıcılardan oluşan bir değer zinciriyle çalışıyor. Söz konusu yapı sayesinde canlı yayın ekonomisi sadece bireysel içerik üretimi değil, aynı zamanda ölçeklenebilir yaratıcı endüstri haline geliyor. Bu format, istihdam yaratımını, girişimciliği ve yaratıcı endüstrilerin büyümesini tetikleyerek dijital ekonominin temel taşlarından biri haline geliyor.

2025 yılının son Süper Ay’ı olan "Kunduz Dolunayı" bugün Türkiye'nin birçok bölgesinden görüntülendi. Ay, Türkiye saatiyle 16.20 civarında tam dolunay evresine ulaştı. İşte Türkiye'den Süper Ay manzaraları...

Yılın son Süper Ay’ı olan Kunduz Dolunayı bugün akşam üstü tam dolunay evresine ulaştı. Bu sırada Ay, Dünya’ya en yakın konuma geldiği için normalden daha büyük ve daha parlak göründü. 

Gün batımının ardından, özellikle 18.00’den sonra gökyüzü karardıkça Süper Ay etkisini daha net hissettirdi. Süper ay Türkiye'nin birçok bölgesinde muhteşem manzaralar oluşturdu…

Ankara'da akşam saatlerinde beliren, "Kunduz Ayı" olarak da adlandırılan dolunay şehrin dokusu ve Anıtkabir ile güzel görüntü oluşturdu.

Güney Kore’deki Yonsei Üniversitesi’nden astronomlar, evrenin uzun süredir düşünüldüğü gibi hızlanarak değil, artık yavaşlayarak genişlediğini öne süren dikkat çekici bir araştırma yayımladı.

Yaklaşık 25 yıldır bilim insanları, evrenin genişleme hızının “karanlık enerji” adlı gizemli bir kuvvet tarafından artırıldığını kabul ediyordu. Bu görüş, uzak galaksilere olan mesafeleri ölçmek için kullanılan süpernova gözlemlerine dayanıyor ve 2011’de Nobel Fizik Ödülü’yle taçlandırılmıştı.

Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yer alan araştırmaya göre Yonsei ekibi, süpernovaların parlaklıklarının yıldızlarının yaşına bağlı olarak değiştiğini belirledi. Genç yıldızlardan oluşan süpernovalar daha sönük, yaşlı yıldızlardan oluşanlar ise daha parlak görünüyor. 

Yeni hesaplamalara göre ise, veriler artık evrenin hızlanan genişlemesini desteklemiyor.

Araştırmacılar, düzeltilmiş verilerin standart ΛCDM modeli (karanlık enerjiyi sabit kabul eden model) ile uyuşmadığını; buna karşılık, karanlık enerjinin zamanla zayıfladığını öne süren zaman değişkeni modelleriyle daha iyi örtüştüğünü belirledi.

“DOĞRULANIRSA BÜYÜK BİR DEĞİŞİM YAŞANACAK”

Profesör Young-Wook Lee, “Çalışmamız evrenin şu anda zaten yavaşlayan bir genişleme evresine girdiğini gösteriyor. Eğer bu doğrulanırsa, kozmolojide büyük bir paradigma değişimi yaşanacak” açıklamasında bulundu.

Sonuçlar ayrıca, baryonik akustik salınımlar (BAO) ve kozmik mikrodalga arka plan (CMB) verileriyle de tutarlılık gösteriyor.

TESTLER DEVAM EDİYOR

Araştırma ekibi, bulgularını doğrulamak için yalnızca genç galaksilerdeki süpernovaları inceleyen yeni testler yürütüyor. Bu çalışmalarda ilk sonuçlar da evrenin gerçekten yavaşlama evresinde olabileceğini destekliyor.

Bilim insanları, Şili’de bu yıl faaliyete başlayan Vera C. Rubin Gözlemevi sayesinde önümüzdeki beş yılda 20 binden fazla yeni süpernova keşfedileceğini ve bunun evrenin geçmişi ile karanlık enerjinin doğası hakkında kesin yanıtlar sunabileceğini umuyor.

Teknoloji devi Google, Avustralya Savunma Bakanlığı’yla yaptığı bulut anlaşmasının ardından, stratejik öneme sahip Christmas Adası’nda büyük bir yapay zeka veri merkezi kurmayı planlıyor.

Reuters’ın incelediği belgelere ve yetkililerle yapılan görüşmelere göre Google, bu yılın başlarında Avustralya Savunma Bakanlığı ile imzaladığı bulut anlaşmasının ardından, Hint Okyanusu’ndaki Christmas Adası’nda yapay zeka odaklı bir veri merkezi kurmaya hazırlanıyor.

Endonezya’nın yaklaşık 350 kilometre güneyinde bulunan adadaki tesisin büyüklüğü, maliyeti ve kullanım amacı gibi detaylar gizli tutuluyor. Ancak askeri uzmanlara göre bu adım, Avustralya’nın Çin’in denizaltı ve deniz faaliyetlerini izleme kapasitesini artıracak stratejik bir hamle niteliğinde.

Christmas Adası yerel yönetimi ve meclis kayıtlarına göre Google, veri merkezini adanın havaalanı yakınındaki bir araziye kurmak için ileri düzey görüşmeler yürütüyor. Şirketin, tesisin enerji ihtiyacını karşılamak üzere yerel bir madencilik firmasıyla da anlaşma hazırlığında olduğu belirtiliyor.

"KOMUTA MERKEZİ NİTELİĞİNDE OLACAK" 

Eski ABD Donanma stratejisti Bryan Clark, adanın, potansiyel çatışmalarda insansız sistemlerin yönetimi açısından “ileri bir komuta ve kontrol noktası” işlevi görebileceğini söyledi.

Clark, “Bu veri merkezi, gözetleme, hedefleme ve mürettebatsız sistemlerin koordinasyonu için yapay zeka destekli komuta ve kontrol görevlerinde kullanılabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Clark ayrıca, denizaltı kablolarının uydulara göre daha güvenilir iletişim sağladığını, Çin’in olası bir kriz anında uydu iletişimlerini veya Starlink bağlantılarını engellemesinin beklendiğini ifade etti.

BİN 600 KİŞİ YAŞIYOR 

Google, geçtiğimiz ay Darwin’i Christmas Adası’na bağlayacak ilk denizaltı kablosu için çevre onayı başvurusunda bulundu. Kablo bağlantısının, ABD ordusuyla çalışan SubCom tarafından kurulacağı kaydedildi.

Christmas Adası Shire Başkanı Steve Pereira, yönetiminin inşaat onayını vermeden önce projenin toplumsal etkilerini değerlendirdiğini söyledi. Pereira, “Bu tesis altyapı, istihdam ve ekonomik canlılık sağlayacak. Ada halkı genel olarak destek veriyor” dedi.

Yaklaşık 1.600 kişinin yaşadığı ada, geçmişte zayıf telekomünikasyon ağı ve sınırlı istihdam olanaklarıyla biliniyordu. Ancak son dönemde artan savunma faaliyetleri ve yatırımlar, adanın stratejik önemini artırdı.

Emekli Deniz Kuvvetleri Komutanı Peter Leavy ise adanın konumunun, Sunda, Lombok ve Malakka Boğazları üzerindeki hareketliliği izlemek için “son derece avantajlı” olduğunu vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump, milyarder girişimci Jared Isaacman’i yeniden NASA liderliğine aday gösterdi.

ABD Başkanı Donald Trump, aylar önce adaylığını geri çektiği milyarder girişimci Jared Isaacman’i yeniden NASA’nın başına aday gösterdiğini duyurdu.

Trump, bugün Truth Social hesabında yaptığı açıklamada, “Jared’ın uzaya olan tutkusu, astronotluk deneyimi ve keşfin sınırlarını zorlama kararlılığı, evrenin gizemlerini çözme isteği ve yeni uzay ekonomisini ilerletme vizyonu, onu NASA’yı cesur bir yeni çağa taşımak için ideal kişi yapıyor” ifadelerini kullandı.

KARAR, ESRARENGİZ PLANIN ARDINDAN GELDİ  

Donald Trump’ın bu beklenmedik adımı kamuoyunu şaşırttı. Zira ABD Başkanı, önceki aylarda Elon Musk ile arasını bozmayı göze alarak Isaacman’in adaylığını geri çekmişti. Bunun ardından da Musk’la arasının kötü olduğu bilinen Ulaştırma Bakanı Sean Duffy’yi NASA’nın başına geçirmişti.

ABD Başkanı’nın esrarengiz geri adımı, NASA’yla ilgili “Athena Projesi” adı verilen bir planın basına sızması ve Washington’da büyük yankı uyandırmasının hemen ardından geldi.

NASA’YI ÖZEL ŞİRKET GİBİ YÖNETME PLANI

Politico ve Ars Technica tarafından görülen 62 sayfalık “Project Athena” adlı belge, Isaacman tarafından hazırlanmıştı. Bu hafta iki basın kurumunun da yayınladığı plan, NASA’nın geleceğine dair radikal değişiklikler öngörüyor.

Belgede, NASA’nın özel sektörle ilişkilerini üç kat artırması, kurumun “bir şirket gibi yönetilmesi” ve “verimlilik için küçülmesi” öneriliyor.

Plan, kurum içinde büyük endişe yaratırken, bazı yorumcular Isaacman’in yeniden atanma ihtimalini zayıflatacağını düşünmüştü ama tam tersi oldu.

Ars Technica ise belgenin Trump yönetiminin “insanlı uzay keşfine yönelik önceliklerini” yansıttığını belirterek, planın Isaacman’i yeniden ön plana çıkaracağını yazmıştı.

NASA’DA YÖNETİM KRİZİ

Trump’ın yeniden seçilmesinin üzerinden 10 ay geçmesine rağmen kurumun kalıcı bir yöneticisi hâlâ yok. Bu durumun, Beyaz Saray ile Kongre arasında NASA’nın geleceği konusunda ciddi bir fikir ayrılığına neden olduğu düşünülüyordu.

Isaacman, Elon Musk tarafından desteklenmiş ve ilk adaylık sürecinde Kongre’nin önemli bir bölümünden onay almıştı. Ancak SpaceX ile yakın ilişkisi, çıkar çatışması endişeleri doğurmuştu. 

Trump, mayıs ayında Musk ile yaşadığı sert bir anlaşmazlığın hemen ardından Isaacman’in adaylığını geri çekmişti.

Politico’ya göre Isaacman ekibi, ağustos ayında “Project Athena” belgesinin kısa versiyonunu geçici NASA yöneticisi Sean Duffy’ye iletti. Amacın Duffy’yi bilgilendirmek mi, yoksa Isaacman’in yeniden gündeme gelmesini sağlamak mı olduğu ise net değil.

DUFFY-MUSK GERGİNLİĞİ: KALP EMOJİSİ İLE PAYLAŞTI

İşin bir diğer boyutu ise Elon Musk ile Sean Duffy arasındaki açık çatışma. Duffy önceki haftalarda, SpaceX’in Ay’a iniş aracı sözleşmesini yeniden ihaleye açacağını, böylece rakip firmaların da teklif verebileceğini açıklamıştı.

SpaceX, NASA’nın Artemis III Ay misyonu kapsamında 2021’de 2,9 milyar dolarlık bir sözleşme kazanmıştı. Ancak Duffy, şirketin projede geciktiğini öne sürerek “rekabetin artırılacağını” söylemişti.

Bunun üzerine Musk, Ulaştırma Bakanı’na çok sert sözler yönelterek bakanın “iki haneli IQ’ya sahip olduğunu” yazmış ve “NASA’yı öldürmeye çalışıyor” ifadelerini kullanmıştı.

Trump’ın Isaacman’i yeniden aday göstermesi ise Musk’ın bu çıkışının iki hafta sonrasına denk geldi. Musk, Truth Social paylaşımını X’te kalp, roket ve Amerikan bayrağı emojileriyle paylaşarak onayladı.

NASA’DA KÖKLÜ DEĞİŞİKLİK PLANI

Isaacman’ın “Project Athena” belgesi şu önerileri içeriyor:

NASA’nın iklim bilimi araştırmaları akademiye devredilmeli, kurum bu alandan çekilmeli.

Ay roketi SLS (Space Launch System), Artemis 3 sonrasında iptal edilmeli.

NASA, kendi uydularını fırlatmak yerine özel şirketlerden bilim verisi satın almalı, yani “hizmet olarak bilim (science-as-a-service)” anlayışına geçmeli.

Bu öneriler “NASA’nın işleyişinde sarsıcı bir paradigma değişimi” olarak nitelendiriliyor.

Ancak NASA personeli ve Kongre üyeleri bu fikirlere sıcak bakmayabilir. Kurum içinde zaten yaşanan bütçe kesintileri protestolara neden olmuştu.

BÜTÇE KESİNTİLERİ

Trump yönetimi, NASA bütçesinden 6 milyar doların üzerinde (yaklaşık yüzde 24) kesinti planlıyor. Bu durum, Çin ile artan yeni Ay yarışı döneminde kurumun geleceğini belirsizliğe itiyor.

NASA, 2027’de Ay’a insan indirmeyi hedefliyor; Çin ise 2030’a kadar kendi astronotlarını Ay yüzeyine göndermeyi planlıyor..

Elon Musk, "küresel ısınmayı önlemeye" yönelik yeni bir fikir ortaya attı: Güneş ışığını uyduları kullanarak azaltmak.

Tesla ve SpaceX'in sahibi milyarder iş insanı Elon Musk, “insanlığı çok gezegenli bir tür haline getirme” ve “bilinci yıldızlara taşıma” hedefiyle tanınsa da, zaman zaman Dünya’daki insanlık için de endişelendiğini söylüyor. Bu kez çözüm önerisi ise Güneş ışığını kısmen bloke etmek.

Musk, bu hafta X (eski adıyla Twitter) üzerinden yaptığı paylaşımda, küresel ısınmayı önlemeye yönelik yeni bir fikir ortaya attı. Plan, “Matrix” filmini andıracak kadar iddialı:

“Güneş enerjisiyle çalışan geniş bir yapay zeka uydu takımyıldızı, Dünya’ya ulaşan güneş enerjisini çok küçük oranlara düşürerek küresel ısınmayı önleyebilir.”

Bir takipçi, bu uyduların Dünya’ya ulaşan güneş enerjisini böylesine hassas biçimde nasıl ayarlayabileceğini ve bunun küresel iklim dengesini bozmadan nasıl mümkün olacağını sorduğunda Musk yalnızca “Evet” yanıtını verdi. Ardından şu ifadeyi ekledi:

“Küresel ısınmayı veya küresel soğumayı önlemek için çok küçük ayarlamalar yeterli olur. Dünya geçmişte defalarca buz topuna dönmüştü.”

TEORİK OLARAK MÜMKÜN

Güneş ışığını kasıtlı olarak azaltarak iklim değişikliğini yavaşlatmayı amaçlayan bu fikir, bilim çevrelerinde “güneş mühendisliği” (solar geoengineering) veya “güneş radyasyonu modifikasyonu” olarak biliniyor.

Teorik olarak mümkün görülse de, uzmanlar bu tür uygulamaların son derece riskli ve geri döndürülemez sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıyor.

Nitekim atmosferdeki ışık dengesine müdahale etmek, küresel iklim sisteminin tamamını etkileyebilir ve tahmin edilemeyen zincirleme sonuçlar yaratabilir.

GÜNEŞ NASIL KARARTILIR?

Güneş mühendisliği alanında bilim insanlarının tartıştığı başlıca yöntemler şunlar:

- Deniz bulutu parlaklaştırma (marine cloud brightening): Bulutlara yansıtıcılığı artıran aerosol maddeleri enjekte etmek.

- Stratosferik aerosol enjeksiyonu: Güneş ışığını uzaya geri yansıtmak için stratosfere sülfür dioksit gibi kimyasallar salmak.

Musk’ın önerdiği gibi “yapay zeka destekli küresel uydu ağı” ise bu yöntemler arasında -en azından şimdilik- yer almıyor.

MUSK’IN KOZMİK VİZYONU

Musk, bu fikrin uzun vadede Kardashev Tip II uygarlığı vizyonunun bir parçası olabileceğini de savundu.

Kardashev Tip II, yıldızının enerjisini doğrudan kullanabilen ve çevresine dev yapılar inşa edebilen ileri bir medeniyet düzeyini ifade etmek için kullanılan bir terim. Diğer bir deyişle insanlığın bugün için hayal bile edemeyeceği bir teknoloji seviyesi.

Musk’ın sahibi olduğu SpaceX hâlihazırda yörüngede yaklaşık 9 bin Starlink uydusuna sahip. Bu uydular zaman zaman gökyüzü gözlemlerine engel olarak astronomları kızdırıyor.

Dünya, Encke Kuyruklu Yıldızı’nın geride bıraktığı toz ve kaya parçacıklarının içinden geçerken 5-6 Kasım gecelerinde yoğun bir meteor yağmuru bekleniyor.

Gökyüzü gözlemcileri için büyüleyici bir manzara yaklaşıyor. Her yıl eylül ile kasım ayları arasında görülen Güney Taurid meteor yağmuru, bu yıl 5-6 Kasım gecelerinde en yoğun dönemine girecek.

Dünya, bu sırada Encke Kuyruklu Yıldızı’nın geride bıraktığı toz ve kaya parçacıklarının içinden geçiyor.

Amerikan Meteor Derneği (AMS)’ne göre, bu dönemde Güney Tauridler, Kuzey Tauridler ve Orionidler aynı anda etkin olacak. Bu çakışma, Dünya atmosferine giren kozmik parçacıkların daha sık “ateş toplarına” dönüşmesi anlamına geliyor.

Space.com’un aktardığına göre, Güney Taurid meteor yağmuru sırasında oluşan parlak ateş topları, “birkaç saniyeliğine geceyi gündüze çevirebilir”.

2025 ÖZEL BİR YIL

2025 yılı, uzmanların deyimiyle bir “sürü yılı”. Bu, Dünya’nın Encke Kuyruklu Yıldızı’nın parçacık açısından zengin bir bölümünden geçtiği yıllardan biri anlamına geliyor. Bu nedenle, her saat başı 10’a kadar parlak meteor görmek mümkün olabilir.

AMS uzmanı Robert Lunsford, normal Taurid parçacıklarının “bezelye büyüklüğünde” olduğunu, ancak bu yılki “sürü parçacıklarının” beyzbol hatta basketbol boyutlarında olabileceğini söylüyor. Bu da onları gökyüzünde sıradan meteorlar yerine devasa ateş topları hâline getirebilir.

NE ZAMAN İZLENMELİ?

En iyi gözlem zamanı, dolunayın batmaya başladığı 5 Kasım gecesi yarısı (gece yarısı civarı) olarak belirtiliyor. Ancak bu yıl 5 Kasım’daki dolunay, meteorların bir kısmının parlaklığını gölgeleyebilir.

Yine de, Güney Tauridler 23 Eylül-12 Kasım, Kuzey Tauridler ise 13 Ekim-2 Aralık tarihleri arasında etkin olacak. Bu iki akımın örtüştüğü ekim sonu ile kasım başı, gözlem için en uygun dönem olarak öne çıkıyor.

KAÇ METEOR GÖRÜLEBİLİR?

Karanlık, şehir ışıklarından uzak bir bölgede, ideal koşullarda saatte 5 ila 10 meteor görmek mümkün.

Bu meteorların küçük bir kısmı (yaklaşık yüzde 1), çok parlak ateş topları şeklinde beliriyor. Ancak 2025 gibi özel yıllarda bu oran yüzde 7’ye kadar çıkabiliyor.

Taurid yağmurları yavaş hareket eden ama son derece parlak meteorlar üretmesiyle biliniyor. 2008, 2015 ve 2022 yıllarında olduğu gibi, 2025’te de gökyüzünde dikkat çekici ateş toplarının görülmesi bekleniyor.

TÜRKİYE’DEN GÖRÜLECEK Mİ?

Güney (ve aynı dönemde örtüşen Kuzey) Tauridleri Kuzey Yarımküre’den ve Türkiye’den görülebilir. Ancak gözlem kalitesi hava, ışık kirliliği ve dolunay ışığı tarafından etkileniyor.

Taurid meteorları Boğa (Taurus) takımyıldızından geliyor. Bu bölge Kuzey Yarımküre’de akşamüstü/gecenin ilerleyen saatlerinde yükseliyor, bu yüzden Türkiye gibi orta enlemlerde (ve genel olarak Kuzey Yarımküre’de) yağmuru izlemek mümkün.

Son 50 yılda katlanarak artan bilimsel bilgi birikiminin ise imkan ve kabiliyetleri bambaşka bir düzeye taşıyarak, insanlığın önünde yeni ufuklar açtığını ifade eden Kacır, atılan adımların ufku genişletirken, beraberinde yeni soruları, çetin problemleri ve ağır sınamaları da getirdiğini belirterek, "Bu meydan okumalar karşısında çözümü insanlık değerleriyle, adaletle, merhametle bilimin buluştuğu bir perspektifte arıyoruz. Diğer yandan gün geçtikçe artan imkan ve kabiliyetleriyle bilimin aynı zamanda toplumsal dönüşümün, ekonomik sıçramanın ve stratejik bağımsızlığın asli dayanağı haline geldiği bir çağdayız." diye konuştu.

"23 yıl önce iki olan teknopark sayısını bugün 113'e yükselttik"
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır, yapay zekadan biyoteknolojiye, uzaydan temiz enerjiye bilimin farklı sahalarında kapasite ve yetkinlik inşa eden ülkelerin sadece bugünü değil geleceğin dünyasını da şekillendirme gücüne sahip olduğuna dikkati çekti.

Kacır, "Bu doğrultuda, Sayın Cumhurbaşkanı'mızın liderliğinde, son 23 yılda 'daha müreffeh ve tam bağımsız Türkiye' için bilimi ve teknolojiyi kalkınma stratejimizin omurgasına yerleştirdik. Altyapıdan insan kaynağına, AR-GE'den ticarileşmeye uzanan her halkada güçlü atılımlar gerçekleştirdik. Üniversitelerimizle sanayimiz arasındaki sinerjiyi güçlendiren önemli adımlar attık." ifadelerini kullandı.

Üniversitelerdeki teknopark sayısının 23 yıl önce yalnızca iki olduğunu, bugün bu rakamın 113'e yükseldiğini aktaran Kacır, şunları kaydetti:

"Akademisyenlerin teknoparklarda hayata geçirdiği 2 bin 200 girişim, bugüne kadar 2 milyar dolardan fazla ürün ya da hizmet satışı gerçekleştirdi. Eklemeli imalat, yerli ilaç ve aşı, sürdürülebilir tarım, elektrikli araçlar, yenilenebilir enerji, döngüsel ekonomi, kuantum gibi stratejik alanlarda kurduğumuz 20 yüksek teknoloji platformu, AR-GE faaliyetlerinin ticarileşmesine öncülük ediyor. 6550 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren 12 ulusal araştırma altyapımız, kritik alanlarda yürüttüğü çalışmalarla, sanayimizin ihtiyaç duyduğu alanlarda üst düzeyde AR-GE çalışmalarını sürdürüyor. Sektör profesyonellerinden öğrencilerimizin ders alma imkanı sunan 'Sektör Kampüste' programıyla üniversitelerimizde verilen eğitimi sahadaki tecrübeyle buluşturuyoruz."

"Yerli ve milli üretim kabiliyetimizi güçlendirmek öncelik"
Mehmet Fatih Kacır, İstanbul Kent Üniversitesinde, araştırma, girişimcilik ve üretimi aynı çatı altında buluşturan üç önemli birimin yer aldığı entegre tesisin açılışını gerçekleştirdiklerini dile getirdi.

Bunlardan ilkinin kozmetik ve takviye edici gıda üretiminin gerçekleştirildiği UniKentPharma olduğunu bildiren Kacır, şöyle devam etti:

"Sağlıklı yaşam arayışının güçlendiği, kişisel bakım ve iyi oluş bilincinin yaygınlaştığı günümüz dünyasında kozmetik ve takviye edici gıda ürünlerine talep gün geçtikçe yükseliyor. Yapılan araştırmalar, her iki sahanın toplam pazar büyüklüğünün 2030'a gelindiğinde 1 trilyon doları aşacağını gösteriyor. Özellikle tarımsal üretimimizi katma değere dönüştürecek yatırımlarla, bu alanda yerli ve milli üretim kabiliyetimizi güçlendirmek bizler için öncelik. Nitekim, Yerel Kalkınma Hamlesi Teşvik Programıyla, 14 ilde yerel bitkisel ürünlerin katma değerini artırmaya yönelik yatırımlara ayrıcalıklı destekler sunma kararı aldık. Programın ilk çağrısında, illerimizin yerel bitkisel ürünlerini, kozmetik, gıda takviyesi, ilaç etken maddesi ve kolajen gibi yüksek katma değerli ihracat ürünlerine dönüştürmeyi hedefleyen, toplam yatırım büyüklüğü 5,5 milyar lirayı bulan 24 proje başvurusu gerçekleşti. UniKentPharma da Anadolu'nun zengin botanik mirasını yüksek katma değere dönüştürmemize imkan tanıyacak, Türkiye'yi kişisel bakım ve takviye edici gıda alanında üretim ve inovasyon merkezi haline getirecek öncü adımlardan biri."

Kacır, burada geliştirilen her ürünün, raf ömrü ve güvenlik testlerinden geçerek kullanıcılara güvenle sunulacağını, girişimciler için pilot üretim ve ticarileşme köprüsü kuran bu yapının yerli markaların küresel pazardaki rekabet gücünü yükselteceğini belirtti.

"Sağlık sektörü çok hızlı ve kapsamlı bir dönüşüm yaşadı"
Bakan Kacır, entegre tesis bünyesinde yer alan ikinci altyapının ResearchKent olduğunu, sağlık sektörünün, eşzamanlı teknolojik devrimlerle çok hızlı ve kapsamlı bir dönüşüm yaşadığını bildirdi.

1990'larda başlayan İnsan Genom Projesi ile 13 yılda 2,7 milyar doları aşan bir maliyetle insan oğlunun gen haritasının çıkarıldığını hatırlatan Kacır, "Bugün ise aynı çözümlemeyi, 1000 doların altında bir maliyetle, çoğu zaman sadece bir gün içinde gerçekleştirme imkanı var. Bu gelişme, kişiselleştirilmiş tedavi yöntemlerinin önünü açarken, yapay zeka ve dijital dönüşümle desteklenen yenilikçi sağlık hizmetleri daha erişilebilir, etkili ve hasta odaklı çözümler sunuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Sağlıkta yerli üretimi artırmak ve teknoloji kapasitesini güçlendirmenin "Milli Teknoloji Hamlesi"nin öncelikli hedeflerinden biri olduğunu vurgulayan Kacır, bu doğrultuda, gelecek dönemde biyoteknolojik ve genomik araştırmalara tahsis edilen destekleri önemli ölçüde artıracakları bilgisini paylaştı.

Kacır, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Etken madde, ilaç ve tıbbi cihazda yerli üretim kapasitemizde sıçrama sağlayacak, kritik alanlarda dışa bağımlılığı azaltacağız. Ayrıca Biyoteknoloji Üretim Programı ile TÜBİTAK, üniversiteler ve Sağlık Bakanlığımız eşgüdümünde araştırma altyapılarını güçlendirecek, kamu alımlarını kaldıraç olarak kullanarak yerli biyoteknolojik ilaç üretimini kararlılıkla destekleyeceğiz. Nanoteknoloji, hücre kültürü, mikrobiyoloji, ilaç ve polimer sentezinde yüksek ticari potansiyele sahip ileri AR-GE'nin yürütüldüğü ResearchKent, sağlık teknolojilerinde özgün ve yüksek katma değerli ürünler geliştirilmesi için uygun laboratuvar altyapısını inanıyorum ki araştırmacılarımızla paylaşacak."

Merkezin bu anlamda sağlık alanında milli üretim ekosistemini güçlendireceğini anlatan Kacır, yenilikçi fikirlerin laboratuvardan sahaya taşınmasını hızlandıracağını söyledi.

Kacır, "Araştırmacılarımıza küresel ölçekte rekabet edebilir çözümler üretme fırsatı sunacak. İnanıyorum ki ResearchKent, bu vizyoner modeli, Türkiye'nin biyoteknoloji ve sağlık teknolojilerinde kendi kendine yeten, ihracat kabiliyeti yüksek bir ülke olma hedefine bizi bir adım daha yaklaştıracak." dedi.

"Gıdaya erişim tarih boyunca medeniyetlerin kaderini tayin eden bir unsur oldu"
Kacır, entegre tesis bünyesinde yer alan üçüncü ve son altyapının ise GreenKent olduğunu belirterek, gıdaya erişimin tarih boyunca medeniyetlerin kaderini tayin eden bir unsur olduğuna işaret etti.

İklim krizi, salgın, kitlesel göç ve bölgesel çatışmaların gölgesinde, gıda arz ve güvenliğinin bugün her ülke için ertelenemez bir milli güvenlik meselesi olmaya devam ettiğini anlatan Kacır, şöyle devam etti:

"Mevcut tabloyu idrak eden ülkeler, gıda krizlerine karşı dayanıklılıklarını artırmak için tarımsal AR-GE yatırımlarını artırıyor. Tarımsal üretim zincirinin her bir halkasını, bilimin ve teknolojinin ışığında yeniden kurguluyor. Son yıllarda tarım sektörümüzü inovasyonla buluşturmak üzere, Gıda İnovasyon Merkezi, Konya Akıllı Teknolojiler Tasarım, Geliştirme ve Prototipleme Merkezi, Mersin Agropark gibi pek çok adım attık. Önümüzdeki dönemde tarım ve gıda güvenliğimiz için AR-GE ve inovasyonda vitesi yükseltecek, milli teknolojilerle üretimi daha dayanıklı hale getireceğiz. Tabii, dikey tarım uygulamaları, su ve enerji verimliliği yüksek yapısıyla, iklim risklerine dayanıklılığı ve yıl boyu kesintisiz, izlenebilir üretimi mümkün kılmasıyla gıdaya sürdürülebilir erişim açısından önemli fırsatlar sunuyor. GreenKent, işte bu vizyonun sahadaki karşılığı. Dikey tarım altyapısıyla yılın 12 ayı, iklime meydan okuyan, suyu ve enerjiyi tasarrufla kullanan, tam izlenebilir üretimi mümkün kılan bir model sunuyor. Tohumdan fidana, hasattan ürüne her adımın kayıt altına alındığı bu merkez, güvenilir ve standardize biyokütle üretimiyle fonksiyonel botanik ekstraktlarda yerli tedarik sisteminin omurgasını oluşturacak. Girişimcilerimize, araştırmacılarımıza şehrin kalbinde yeni bir üretim ufku açacak."

Kacır, Bakanlık olarak, Türkiye ekonomisinin yüksek teknoloji ve katma değer odaklı dönüşümünü desteklemeyi, ülkenin nitelikli insan kaynağı havuzunu genişletmeyi sürdüreceklerini, alın ve akıl teriyle yeşeren fikirlerin girişimlere ve girişimlerin başarıya dönüşmesi için her türlü desteği sunmaya devam edeceklerini sözlerine ekledi.

Açılış töreninin ardından Kacır ve beraberindeki heyet, Üretim, AR-GE ve Dikey Tarım Merkezi'ni ziyaret ederek, merkez ve burada kullanılan son teknoloji ürünler hakkında bilgi aldı.

Meta, geçen yıl Instagram’da kullanıcıların akışları yenilenirken izlemekte oldukları videoların aniden kaybolmasına neden olan “rug pull” hatasını düzeltme sözü vermişti. Yeni izleme geçmişi, bu tür durumlarda kullanıcıların videolarına kolayca geri dönmelerini sağlayacak.

Ayarlardan erişilebilecek
Mosseri’nin açıklamasına göre, kullanıcılar izleme geçmişine ulaşmak için profil ayarlarına girip “Your activity” (Etkinliğin) sekmesinden “Watch History” (İzleme Geçmişi) bölümünü seçebilecek. Bu bölümde, uygulama üzerinde izlenen Reels videolarının kayıtlı bir listesi yer alacak.

Daha önce kullanıcılar yalnızca “Kaydedilenler”, “Beğenilenler” veya “Paylaşılanlar” üzerinden geçmiş videolara ulaşabiliyordu. Yeni özellikle birlikte artık izlenen tüm Reels videoları belirli bir arşivde görülebilecek.

Filtreleme ve sıralama seçenekleri
Instagram, izleme geçmişine filtreleme özellikleri de ekledi. Kullanıcılar izledikleri videoları tarih aralığına, paylaşan hesaba veya yenilik sırasına göre sıralayabilecek.

Bu yenilik, Reels algoritmasında sıkça yaşanan otomatik yenileme sorunlarının kullanıcı deneyimini etkilemesini önlemeyi amaçlıyor.

Salı günü yapılan düzenleyici açıklamaya göre, Nadella'nın gelirinin 84 milyon dolardan fazlası hisse senedi ödüllerinden, 9,5 milyon doları ise nakit primlerden oluşuyor. Ödeme paketi büyük ölçüde Microsoft hisselerinin performansına bağlı.

ŞİRKETİN HİSSE DEĞERİ ÜÇ YILDA İKİ KATINA ÇIKTI

Yıl başından bu yana Microsoft hisseleri yüzde 23 değer kazanarak S&P 500 endeksini geride bıraktı. Şirketin hisse değeri son üç yılda iki katına çıktı; bu büyümede özellikle yapay zeka altyapısına olan talebi karşılayan bulut servisi Azure'un katkısı büyük oldu.

Microsoft, temmuz ayında son üç yılın en yüksek gelir artışını açıklamış ve satışlarını yüzde 18 oranında artırmıştı. Şirketin 29 Ekim'de açıklayacağı yeni bilançoda da yapay zeka yatırımlarına öncelik vermesi bekleniyor.

ŞİRKETTE İSRAİL TARTIŞMASI YAŞANMIŞTI

Buna karşın Microsoft içinde huzursuzluklar da yaşandı. Nisan ayında, İsrail ordusuyla yapılan iş birliğini protesto eden bazı çalışanlar işten çıkarıldı. Ayrıca ABD'li siyasetçiler, şirketin toplu işten çıkarmalar yaparken aynı anda yabancı işçi vizesi başvurularını artırmasını eleştirdi.

WHATSAPP'TA KULLANICI ADI DÖNEMİ BAŞLIYOR
Kişilerin kullanıcı adları en az 3, en fazla 30 karakter olacak. Kullanıcı adı için rezervasyon belirlemek gerekecek. Uygulama, kullanıcıların tercih ettikleri kullanıcı adlarını önceden rezerve etmesine izin verecek. Rezervasyonların iOS kullanıcıları için başlayacağı öğrenildi.

Şu anda iOS için beta sürümünde test edilen sistem, kullanıcı adlarının tıpkı sosyal medya platformlarında olduğu gibi kişisel kimlik unsuru hâline gelmesini sağlayacak.

Türkiye'nin en büyük özel sektör uydusu olan 104 kilogram ağırlığındaki FGN-100-d2, SpaceX'in Bandwagon-4 görevi kapsamında uzaya taşındı. Fırlatmadan yaklaşık 74 dakika sonra, Türkiye saatiyle 09.23'te fırlatma aracından ayrılarak hedef yörüngesine başarıyla yerleşti. Ardından ilk telemetri verilerini ileterek göreve resmen başladı.

Fırlatma süreci Fergani Uzay Üst Yöneticisi (CEO) Selçuk Bayraktar ve ekibi tarafından Özdemir Bayraktar Milli Teknoloji Merkezi'nde bulunan Uzay Gözlem ve Kontrol Merkezi'nden anbean takip edildi.

Fergani Uzay, söz konusu projenin ilk adımını 14 Ocak 2025'te başarıyla gerçekleştirmişti. İlk uydu olan 102 kilogram ağırlığındaki FGN-100-d1, ABD'nin Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden Transporter-12 görevi kapsamında fırlatılmıştı. Fırlatmadan yaklaşık 62 dakika sonra yörüngesine başarıyla yerleşen uydu telemetri verilerini iletmeye başlamıştı.

"Hedef Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'ni bağımsız bir şekilde hizmete sunmak"
Açıklamada görüşlerine yer verilen Selçuk Bayraktar, Fergani Uzay girişiminin ikinci uydusu FGN-100-d2'nin başarıyla uzaya ulaştığını belirterek, bu uydunun inşa edecekleri Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'nin 100 kilogram sınıfında bir test uydusu olduğunu ifade etti.

2022 yılında faaliyete geçen Fergani Uzay'ın 135 takım arkadaşıyla yoluna devam ettiğini aktaran Bayraktar, uyduların mühendislik, sistem ve tasarımlarının tümüyle Fergani ekibince öz kaynaklar kullanılarak geliştirdiğini ve görev süresinin yaklaşık 5 ila 7 yıl arasında olmasını beklediklerini kaydetti.

Bayraktar, "Hedefimiz 5 yıl içerisinde 100'den fazla uyduya erişerek, Türkiye ile tüm dost ve kardeş coğrafyalarımıza Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'mizi bağımsız bir şekilde hizmete kazandırmak ve sunmaktır." ifadesini kullandı.

"Yörünge transfer aracımızı da geliştiriyoruz"
Fergani Uzay'ın çalışmalarına yörünge transfer aracı ile devam edeceğini aktaran Selçuk Bayraktar, şunları kaydetti:

"Bu çalışmaların yanında yörünge transfer aracımızı da geliştiriyoruz. Önümüzdeki günlerde onun da küçük bir test uydusuyla birlikte fırlatması gerçekleştirilecek. Takım arkadaşlarımız bağımsız bir şekilde uzaya çıkma kabiliyeti kazanmak adına fırlatma aracımızın da tasarımına devam ediyorlar. Vatanımıza ve milletimize hayırlı uğurlu olsun."

Fergani Uzay mühendislerinin milli imkanlarla geliştirdiği FGN-100-d2, yaklaşık 510 kilometre yükseklikte alçak dünya yörüngesinde görev yapacak. 7.6 km/s hızla hareket eden uydu, günde yaklaşık 15 kez dünya turu atacak.

Milli uydu, yerli aviyonik ekipmanlar, milli yazılım entegrasyonu, yeşil itki teknolojisine sahip motoru, yapısal tasarımı ve çevresel testleriyle tamamen Fergani mühendislik ekibi tarafından geliştirildi.

FGN-100-D2 yörüngede operasyon, telemetri-telekomut haberleşmesi, konumlandırma ve faydalı yük iletişimi kabiliyetlerini test edecek.

AWS'deki kesinti nedeniyle ABD ve Avrupa başta olmak üzere Amazon, Roblox, Fortnite, Perplexity ve Snapchat dahil 15 uygulamaya giriş yapılamıyor.

AWS'den kesintiye ilişkin yapılan açıklamada, şirketin North Virginia'daki veri merkezindeki "operasyonel sorun" nedeniyle geniş çaplı kesinti yaşandığı belirtildi.

Erişimde önemli hata oranlarının tespit edildiği bilgisine yer verilen açıklamada, mühendislerin devreye girdiği ve sorunun ana nedenini anlamak için çalışıldığı kaydedildi.

Bazı uygulamalar, sosyal medya hesaplarından erişim sorunlarının yaşandığını doğruladı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, "Uber Türkiye Küresel Teknoloji Geliştirme ve Yazılım Merkezi Tanıtım Etkinliği"ne katıldı.

YAPILAN YATIRIMLARA VURGU YAPTI

Bakan Kacır burada yaptığı konuşmada, küresel teknoloji platformu Uber'in Türkiye'de kuracağı merkezin teknoloji dünyası için hayırlı olmasını dileyerek, teknolojinin artan bir ivmeyle hayatın her alanına nüfuz ettiği, üretimden ulaşıma, ticaretten hizmet sektörüne kadar her süreci köklü şekilde dönüştürdüğü bir dönemde bu yatırımın Türkiye'de yapılmasını çok kıymetli bulduğunu söyledi.

Hızla yaşanan dijital dönüşüm sürecini yüksek teknoloji ve katma değer üreten bir Türkiye'nin inşası yolunda tarihi bir fırsat penceresi olarak gördüklerini ifade eden Kacır, "Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde, son 23 yılda bu fırsatı gerçeğe dönüştürecek bir AR-GE ve inovasyon altyapısı oluşturduk. 2000'li yılların başında Türkiye genelinde AR-GE çalışmalarında yer alan insan kaynağımız yalnızca 29 bindi. Bugün 311 bin kişilik AR-GE insan kaynağına sahibiz. 113 teknoparkımızda faaliyet gösteren 12 bin firma yapay zekadan siber güvenliğe, finans teknolojilerinden yeşil dönüşüme uzanan geniş bir alanda inovasyon odaklı çalışmalar yürütüyor." şeklinde konuştu.

"TEKNOLOJİDE PARADİGMA DEĞİŞİMİ YAŞANAN HER ALAN BİZLER İÇİN YENİ FIRSATLAR SUNUYOR"

Kacır, özel sektör bünyesindeki 1700'ü aşkın AR-GE ve tasarım merkezinin teknoloji odaklı kalkınma vizyonlarına güç kattığını, hızla büyüyen AR-GE ve inovasyon ekosisteminin teknoloji geliştirme ve üretmede önemli kazanımların kapısını araladığını ve Türkiye'nin yeni nesil sistemlerin tasarımına liderlik eden ülkelerden biri olduğunu anlattı.

Togg'un bugün 30'dan fazla Türk teknoloji girişimiyle yakın iş birliği içerisinde çalıştığına işaret eden Kacır, "Ülkemizde mobilite alanındaki yenilikçi girişimlerin doğmasına, büyümesine ve dünyaya açılmasına öncülük ediyor. Teknolojide paradigma değişimi yaşanan her alan bizler için yeni fırsatlar sunuyor. Elbette, ülkemizin küresel bir teknoloji geliştirme ve üretim üssü rolünü perçinlemek adına canlı, yenilikçi ve rekabetçi bir girişimcilik ekosistemine sahip olmamız büyük önem taşıyor. Bu anlayışla girişimcilik ruhunu destekleyen, yenilikçiliği teşvik eden, yatırım ortamını güçlendiren çok boyutlu politikaları hayata geçiriyoruz." ifadelerini kullandı.

Kacır, konuşmasını şöyle sürdürdü:

Dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali TEKNOFEST'le milyonlarca gencimizi yapay zekadan siber güvenliğe, roketten biyoteknolojiye teknolojinin farklı sahalarında bu yolculuğa dahil ediyoruz. Gençlerimize, fikirlerini girişimlere dönüştürme imkanı tanıyoruz. Devreye aldığımız fonlar ve eş finansman mekanizmalarıyla, 4,6 milyar liralık kamu kaynağını, doğrudan girişimlerimize yönlendirdik, sağladığımız bu desteklerin yarattığı çarpan etkisiyle, 120 milyar liralık özel sektör yatırımını harekete geçirdik. İnovasyon dostu politikalarımızın neticesinde, Türkiye bugün teknoloji girişimlerini başlatmak, büyütmek ve dünyaya açmak için en doğru adreslerden biri haline geldi.

"UBER, TÜRKİYE’Yİ AYNI ZAMANDA BİR İNOVASYON ÜSSÜ OLARAK GÖRÜYOR"

Bakan Kacır, Türkiye'yi, dünyanın her yerindeki teknoloji girişimleri ve nitelikli insan kaynağı için bir çekim merkezi haline getirmek üzere Türkiye Tech Visa Programı'nı hayata geçirdiklerini, yeni fikirlerin Türkiye'den doğup büyümesini sağlamaya kararlı olduklarını ve Türkiye'nin jeopolitik konumuyla, siyasi, ekonomik istikrarıyla beraber sahip olduğu nitelikli insan kaynağıyla da sadece bölgesinde değil küresel düzeyde ortaya çıktığını söyledi.

Her yıl 208 üniversiteden mezun olan binlerce yetenekli gencin, bilgi ve iletişim teknolojileri alanındaki insan kaynağına dahil olarak Milli Teknoloji Hamlesi vizyonuna güç kattığını belirten Kacır, gençlerin yaratıcılığı, enerjisi ve girişimcilik ruhu sayesinde, Türkiye'nin dinamizmi, küresel şirketlerin yatırım yapması, üretmesi ve yenilik geliştirmesi için ideal bir ekosistem oluşturduğunu anlattı.

200 MİLYON DOLARLIK YATIRIM

Kacır, TrendyolGo ortaklığıyla Türkiye'deki faaliyetlerini genişleten Uber'in İstanbul'da kuracağı teknoloji merkezinin Türkiye'nin kabiliyetine, istikrarına ve genç insan kaynağına duyulan güvenin açık göstergesi olduğunu belirterek, sözlerini şöyle sürdürdü:

Küresel teknoloji platformu Uber, Türkiye’yi yüksek potansiyeliyle yalnızca bir pazar değil, aynı zamanda bir inovasyon üssü olarak görüyor. Ülkemizdeki varlığını ve yatırımlarını büyütüyor. Bu yaklaşımın en somut adımı olarak da önümüzdeki beş yılda 200 milyon dolarlık bir yatırımla Türkiye'de bir teknoloji merkezi kurmak üzere adım atıyor. İlerleyen dönemde 500'e yakın yetkin teknoloji uzmanının çalışacağı bu merkez Uber'in küresel operasyonlarında kritik rol üstlenecek teknolojilerin geliştirilmesinde görev alacak. Bu yatırım kararı, ülkemize duyulan güven ve Türkiye’yi bir inovasyon üssü olarak konumlandırma vizyonu için Uber'i tebrik ediyorum.

Yapılan yatırım kapsamında ülkenin önde gelen üniversiteleri ve özel sektör kurumlarıyla işbirlikleri gerçekleştirilirken dünyanın önemli firmalarının Türkiye'yi tercih etmesinin en önemli nedeni olarak sürekli gelişen girişimcilik ve inovasyon ekosistemi gösterildi.

Uber'in İstanbul'daki yatırımı, ülkenin nitelikli insan kaynağı ile AR-GE ekosistemine olan güvenin güçlü bir göstergesi olarak yorumlanıyor.

Bu kapsamda şirketin, 6G alanında ülkenin patent alanında ilerlemesi için çalışmalar yaptığını vurgulayan Kömürcü, patentlerin yalnızca tescil edildikleri ülkede geçerli olması nedeniyle ULAK Haberleşmenin, her ülke için ayrı ayrı patent başvurusu gerçekleştirdiğini ifade etti.

Kömürcü, bugüne kadar şirketin 6G alanında yaptığı patent çalışmalarına ilişkin şu bilgiyi verdi:

"Türkiye'nin yerli ve milli haberleşme teknolojileri alanındaki öncü kuruluşu olarak, gelecek nesil iletişim altyapılarında stratejik öneme sahip 6G teknolojileri odağında şimdiye kadar 208 patent başvurusu gerçekleştirerek önemli bir başarıya imza attık. Şirketimiz tarafından 85 patent, Patent İşbirliği Anlaşması kapsamında uluslararası düzeyde, 9'u ABD'ye, 114'ü ise ulusal olarak yapıldı. Bugüne kadar 3 patent ABD Patent ve Marka Ofisi, 54 patent de Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından olmak üzere 57 patent başvurumuz tescillenmiş durumda." dedi.

"208 başvuruluk portföy Türkiye'nin küresel yarışta kararlılığını simgeliyor"
6G'nin yalnızca daha yüksek veri hızı değil, yapay zeka destekli ağlar, ultra düşük gecikme süresi ve milyarlarca cihazın gerçek zamanlı bağlantısıyla hayatın tüm alanlarını dönüştürecek bir paradigma değişimi olduğuna dikkati çeken Kömürcü, ULAK Haberleşme olarak, bu dönüşümün merkezinde yer alma vizyonuyla 6G teknolojilerine yönelik patent çalışmalarını hızlandırdıklarını anlattı.

Kömürcü, 208 başvuruluk bu portföyün, Türkiye'nin bu küresel yarışta sadece izleyici değil, aktif oyuncu ve yön belirleyici olma kararlılığını simgelediğini dile getirdi.

Patent çalışmalarının sadece sayıdan ibaret olmadığını vurgulayan Kömürcü, bu başvuruların içerdiği yüksek teknoloji seviyesi ve özgünlük değeriyle küresel ölçekte rekabet gücüne sahip olduğunu söyledi.

Kömürcü, geliştirdikleri teknolojilerin iletişim altyapısının ötesinde otonom ulaşım, akıllı üretim, sağlık, afet yönetimi, savunma gibi birçok kritik alanda kullanılabilecek potansiyele sahip olduğuna işaret ederek, tüm bu başarının, alanında uzman fikri mülkiyet ekiplerinin stratejik yaklaşımı ve Türk mühendisleri ile akademisyen hocalardan oluşan çekirdek buluşçu kadrolarıyla ortaya koydukları yenilikçi vizyonun bir sonucu olduğunu bildirdi.

ULAK Haberleşmenin geliştirdiği patentlerin, yalnızca teknik başarı değil, aynı zamanda Türkiye'nin teknoloji ihracatçısı bir ülke olma hedefi açısından da somut bir adım niteliği taşıdığını belirten Kömürcü, şunları kaydetti:

"Geliştirilen bu yüksek teknoloji içeren çözümler, Türkiye'nin gelecekte şekillenecek uluslararası 6G standartlarında söz sahibi olma potansiyelini güçlendiriyor. Yerli mühendislik gücümüzle attığımız bu adımlar, sadece geleceğin iletişim altyapısını değil, Türkiye'nin dijital bağımsızlığını ve yüksek katma değerli teknoloji üretimini de doğrudan etkiliyor. ULAK olarak bu vizyon doğrultusunda, teknolojiye yön veren bir Türkiye için çalışmaya kararlılıkla devam edeceğiz."

Rapora göre, üç aylık dönemde dünya genelinde topluluk kurallarını ihlal ettiği belirlenen 189 milyondan fazla video platformdan kaldırıldı. Kaldırılan içeriklerin yüzde 99'undan fazlası kullanıcı bildirimi olmadan, yüzde 90'ından fazlası tek bir görüntüleme almadan yayından kalktı. Bildirimli içerikler arasında ise yüzde 80,6'lık kesim, ortalama 2 saat içinde yayından kaldırıldı.

TikTok, aynı dönemde Türkiye'de ise toplam 4 milyon 431 bin 182 videoyu topluluk kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle yayından kaldırdı. Türkiye'deki içeriklerin yüzde 99,4'ü kullanıcı bildirimi olmadan tespit edilirken, yüzde 97'si yirmi dört saat içinde sistemden çıkarıldı.

Canlı yayınlarda da etkisini artıran TikTok'un içerik denetim sistemleri, yılın ikinci çeyreğinde, topluluk kurallarını ihlal ettiği tespit edilen 36 milyondan fazla canlı yayını sonlandırdı. Bir önceki döneme göre yüzde 100'e yakın orandaki bu artış verisi, TikTok'un canlı yayınlarda da güvenliği ve dijital refahı koruma konusundaki kararlılığına işaret ediyor.

Gençlerin güvenli içeriklerle buluşması ön planda
Kaldırılan içeriklerin yüzde 30,6'sını hassas içerikler, yüzde 30,5'ini ise ticari aktiviteler oluşturdu. Bununla birlikte "genç kullanıcılar için dijital güvenlik" politikaları kapsamında kaldırılan içeriklerin yüzde 94,4'ü herhangi bir görüntülenme almadan önce platformdan silindi.

Ayrıca 13 yaşın altında olduğu tespit edilen 25 milyondan fazla hesap, topluluk kurallarına aykırı olduğu gerekçesiyle platformdan çıkarıldı.

Nisan-haziran döneminde reklam politikalarına aykırı hareket eden reklam verenlere yönelik denetimler kapsamında da 8 milyonun üzerindeki reklam, politikaların ihlal edilmesi nedeniyle platformdan kaldırıldı. Bu ihlallerin büyük çoğunluğu, doğrudan hesap düzeyinde alınan aksiyonların sonucunda gerçekleşti.

NÜRDAM Müdürü Doç. Dr. Yalçın Kalkan, mevcut dedektörlerin özelliklerinin kısıtlı olduğunu belirterek, “Yangın dedektörleriyle karıştırmamak gerekir, çünkü yangın dedektörleri duman dedektörleri, kızılötesi ışınlar, morötesi ışınlar gibi farklı sinyalleri algılamak üzere geliştirilmiş dedektörlerdir. Ultraviyole ışığı tespit eden dedektörlerin teknolojileri şu anda yarı iletkendir. Bunlar radyasyon hasarı açısından oldukça kısa ömürlüdür. Bunun dışında algılama mesafesi olarak 25 metre gibi bir sınıra sahip olup, algılama açısı olarak en fazla 120 dereceye kadar bir algılama açısına sahiptir” dedi.

"Sınırları ortadan kaldırmış durumdayız"
Doç. Dr. Kalkan, sınırları ortadan kaldırdıklarını belirterek, “Bizim geliştirdiğimiz gazlı dedektör çözümüyle bu sınırları ortadan kaldırmış durumdayız. Dünyada ilk defa gazlı teknoloji kullandığımız için algılama açısını 360 dereceye çıkarmış durumdayız ve her açıyı da test ettik. Bunun dışında algılama mesafesi olarak 100 metreyi aştık. Bizim için hedef buydu, 100 metreyi aşmak. Şu anda bir buçuk katını aşmış durumdayız. Bunlar da TÜBİTAK’ın hakem raporlarında yer almıştır” dedi.

Yerli üretim "alev dedektörü" orman yangınlarının tespiti için kullanılabilecek

Gazlı dedektörün, muadillerine göre algılama süresinin çok kısa olduğunu belirten Doç. Dr. Kalkan, “Algılama süresi olarak mevcut teknolojilerin sinyal üretme kapasitesi saniyelerle ölçülüyor. Bizim mikrosaniyelerde sinyal üreten bir dedektörümüz mevcut. Tamamen yerli teknoloji, üniversitemize ait. Uluslararası PCT patent başvurusu yapılmıştır. Bunun dışında ilk defa içerisinde kullanılan gaz karışımları tarafımızdan geliştirildi” diye konuştu.

"Önümüzdeki yaz kullanılabilecek"
Doç. Dr. Kalkan, dedektörün 2026 yaz ayına hazır olacağını belirterek, “İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa’dan Prof. Dr. Sadullah Öztürk ve Doç. Dr. Arif Kösemen’in de dedektörün geliştirilmesinde büyük emeği var. Aslında biz bu arkadaşlarımızla birlikte 5 yıl önce bu yolculuğa başladık. Şu anda proje devam ediyor. Teknolojinin endüstriyel hazırlığı tamamlandı. Firma, uluslararası sertifikalara başvuracak aşamada. Ümit ediyorum ki önümüzdeki yaz orman yangınlarını tespit etmek için en azından pilot bölgelerimizde yerli ve milli alev dedektörlerimizi kullanabileceğiz. Ayrıca araçlarımıza yakıt aldığımızda, yakıt istasyonlarımızda da kendi alev dedektörlerimiz olacak diye ümit ediyoruz” diye konuştu.

BTK Başkanı Karagözoğlu, ihaleye ilişkin değerlendirmesinde, 700 MHz bandındaki 60 MHz'lik frekans bandını içeren A1, A2, A3 paketlerinin asgari değerinin 1 milyar 275 milyon dolar olarak belirlendiğini, ihale sonucunda oluşan bedelin 1 milyar 280 milyon dolar olduğunu söyledi.

3.5 GHz bandındaki toplam 340 MHz frekans bandını içeren B1, B2, B3, B4, B5, B6, B7 ve B8 paketlerinin asgari değerinin 850 milyon dolar olarak belirlendiğini, ihale sonucunda oluşan bedelin ise 1 milyar 665 milyon dolar olduğunu bildiren Karagözoğlu, "İhalenin tüm frekans paketleri dahil toplam asgari değeri 2 milyar 125 milyon dolar iken ihale sonucunda oluşan bedel KDV hariç 2 milyar 945 milyon dolar olmuştur." dedi.

Karagözoğlu, mobil şebeke işletmecilerinin her üçünün de ihaleye katıldığını aktararak, "İhalede belirli frekans paketlerini kazandıkları için mevcut frekans ve numara gibi kaynaklarını 5G hizmetleri için de kullanabilmeleri için 2029 yılından itibaren her yıl brüt satışlarının yüzde 5'i oranında ödeme yapacaklar. İhale Komisyonu kararımızı, ihale yetkilisi olan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kuruluna sunacağız. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun onaylaması akabinde ihale kararı kesinleşecektir." değerlendirmesinde bulundu.

E

"Ses dalgaları ile sivrisinek gelişim evrelerini yok eden kontrol cihazı" adı verilen teknoloji, ultrasonik dalgalar sayesinde su yüzeyindeki larvaları saniyeler içinde etkisiz hale getiriyor. Böylece hem çevreye hem hayvanlara hem de insan sağlığına zarar veren kimyasal müdahalelere ihtiyaç duyulmuyor.

TEKNOFEST kapsamında düzenlenen "TÜRKPATENT ISIF'25-10. Uluslararası Buluş Fuarı"nda altın madalya kazanan cihazın ihraç edilerek ülkeye ekonomik girdi sağlanması amaçlanıyor.

"Ultrasonik dalgalar sivrisinek larva ve yumurtalarını yok ediyor"
Doç. Dr. Oflaz, sivrisinek kanatlanıp uçtuktan sonra ekosistemde her yere yayıldığı için mücadelenin zorlaştığını ve sivrisinekle mücadelede kimyasallar kullanıldığını anlattı.

Bunun da meyve sebzelerin üzerinde pestisit birikimine, insanlara kadar uzanan sağlık problemleri yaşatmasına ve doğadaki organizmaların yok olmasına sebep olduğunu vurgulayan Oflaz, kendilerinin de teknolojiyi kullanarak sivrisinekleri larva aşamasında yok edecek cihaz yaptıklarını belirtti.

Cihazın ultrasonik teknolojiyi kullanarak su yüzeyinde mekanik dalga ürettiğini aktaran Oflaz, "Sivrisinekler su yüzeyine yumurta ve larva bırakan organizmalar. Bu organizmalar su yüzeyinde ultrasonik teknolojiyle üretilen dalganın neden olduğu mekanik deformasyon etkisiyle yok ediliyor. Dolayısıyla mevcutta konvansiyonel olarak biyolojik ve kimyasal ajanlar yerine teknolojiyi kullanarak sivrisinek popülasyonunu dengelemeyi hedefliyoruz" diye konuştu.

Testlerin Ege Üniversitesi laboratuvarlarında yapıldığını bildiren Oflaz, sistem çalıştıktan sonra 4-5 saniye içerisinde evre 3 kategorisindeki larvalarda yüzde 100 başarı elde edildiğini söyledi.

Oflaz, mukavemeti en yüksek olan evre 4 kategorisindeki larvalarda cihazın laboratuvar ortamında yüzde 99 etkili olduğunu tespit ettiklerini, cihazın bazı optimizasyon ve etkinlik çalışmalarının devam ettiğini kaydetti.

"Amerika ve Avrupa'da daha iddialı konuma sahip olabilir"
Cihazın ekoloji dostu olduğuna işaret eden Doç. Dr. Oflaz, cihazın pirinç tarlası gibi tarımsal faaliyet alanlarında da kullanılabileceğini söyledi.

Oflaz, geliştirdikleri ürüne benzeyen konvansiyonel ve ticari bir sistem bulunmadığını, alternatifinin kimyasal ve biyolojik ajanlar olduğunu anlattı.

"Teknoloji tabanlı, sivrisinekle mücadele konusunda, özellikle de bunların üreme merkezlerine uygulanacak cihazlar mevcut değil, bu anlamda özgün ve patentli bir ürün" diyen Oflaz, "Şu an prototip modeli elimizde ama bunu seri üretime kazandırmak istiyoruz. En büyük hedefimiz ticarileştirip ihraç edebilmek. Ülkemizde de sivrisinek problemi fazla ama özellikle Amerika kıtasında ve bazı Avrupa ülkelerinde mücadele daha zayıf veriliyor. Çünkü oralarda kimyasal kullanmak yasak. Ekosistemi bozmamak adına oradaki belediyeler sivrisineklere karşı kendilerini savunamıyor. Dolayısıyla bu cihaz oralarda daha iddialı bir konuma sahip olabilir." ifadelerini kullandı.

Fuardan sonra TEKNOFEST alanında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkililerinin yanı sıra birkaç belediye ve yatırımcıyla da görüştüklerini aktaran Oflaz, Bilişim Vadisi'nin bu konuda kendilerine destek verdiğini kaydetti.

Oflaz, hemen hemen her gün cihazla ilgili telefonunun çaldığını anlatarak, "Akademisyen olarak laboratuvarlarımızda birçok projede yer alıyoruz. Proje çıktısının ticarileşmesini görüyor olmak, beni en çok mutlu edecek şey. Cihazın ticarileşmesi, ihraç edilebilir olması demek ülkemize ekonomik kazanç sağlaması anlamına geliyor. Bu cihazın ihraç edilip arkasında 'Made in Türkiye' yazması gurur verici olacak. Bir vatandaş olarak da bu durum

Bu doğrultuda, uzay, havacılık ve savunma sanayisi gibi stratejik sektörlerde ihtiyaç duyulan kritik malzeme ve bileşenlere yönelik yerli üretimi destekleyici çalışmalar gerçekleştirilecek.

Milli Uzay Programı kapsamında da bu alandaki teknoloji üretme kabiliyetinin artırılmasını teminen düşük maliyetli küçük uydu platformları gibi uygulamaların geliştirilmesi sağlanacak. Yeni uydu teknolojileri için AR-GE faaliyetleri yürütülmesine yönelik çalışmalar yapılacak.

Bütçe rekor seviyeye yükseldi
Tüm bu projelerin devreye alınması için 2025 yılında uzay ve havacılığa ayrılan 5 milyar 52 milyon liralık bütçe, 2026 yılı için tüm zamanların rekor seviyesi olan 8 milyar 729 milyon liraya yükseltildi.

Bu ödenek, Türkiye'nin astronotları Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever'in bilimsel misyonlarını yerine getirmesi ile TÜRKSAT 6A'nın uzaya göndermesinin ardından Milli Uzay Programı'ndaki kararlılığı ortaya koydu.

Türkiye, gelecek yıl 5-9 Ekim tarihlerinde dünyanın en büyük uzay etkinliği olan Uluslararası Uzay Kongresi'ne (IAC) de ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor.

Antalya'da düzenlenecek kongre, uzay ve havacılık alanında otoriteleri, devletleri, akademisyenleri ve yatırımcıları buluşturacak, bu alanda yeni işbirliklerine zemin hazırlayacak.

Öte yandan, Türkiye'nin "Ay'a ilk temasın sağlanması" hedefi için çalışmaları da devam ediyor. Ay Projesi kapsamında 2027'de Ay ile ilk teması kurması planlanan uzay aracının tasarım ve üretim süreci TÜBİTAK UZAY tarafından yürütülüyor.

TUA'nın bütçesi belirlendi
Türkiye'nin, uzay havasındaki değişimlerin etkilerini izlemek ve modellemek üzere kurulacak Uzay Havacı Uygulama Merkezini tamamlaması da öngörülüyor.

Türkiye Uzay Ajansına (TUA) tüm bu faaliyetlere katkı sunabilmesi için gelecek yıl için ayrılan bütçe 5 milyar 911 milyon lira olarak planlandı.

Öte yandan Türkiye, Milli Uzay Programı kapsamında, yeni nesil uydu geliştirme alanında dünyayla rekabet edebilecek ticari bir marka oluşturmayı hedefliyor. Ülkeye ait bölgesel konumlama ve zamanlama sistemi geliştirilmesi, uzaya erişimin sağlanması ve uzay limanı kurulması, uzay havası ya da meteorolojisi alanına yatırım yapılması ve bu alanda yetkinliğin artırılması da ana hedefler arasında bulunuyor.

Rapora göre, abone sayısındaki düşüşe rağmen sabit hatların kullanım alışkanlıklarında önemli bir değişim gözlendi.

Kalan aboneler daha çok konuşuyor

2025 yılının ikinci çeyreğinde, bir sabit hat abonesinin aylık ortalama konuşma süresi (MoU), bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 8,7 artarak 111 dakikaya yükseldi.

Sabit abonelerin ortalama arama başlatma süresi de 2024'ün aynı döneminde 42 dakika iken, bu yıl 50 dakikaya çıkarak belirgin bir artış kaydetti.

Abone başına gelir 174 lirayı buldu
Sabit hatların ekonomik değeri de artışını sürdürdü. Türk Telekom'un abone başına aylık ortalama geliri (ARPU) 174 lira olarak hesaplandı.

Pazarda alternatif işletmecilerin rolü de devam etti. Yaklaşık 5,7 milyon abone, sabit hat hizmetini alternatif operatörlerden alırken, bu şirketlerin 3 aylık dönemde elde ettiği toplam gelir 2,3 milyar lirayı aştı.

Aramaların dörtte üçü cep telefonlarına yapılıyor
Rapordaki en dikkat çekici verilerden biri de aramaların yönü oldu. Sabit hatlardan başlatılan toplam trafiğin yüzde 74,7'sini cep telefonlarına (mobile) doğru yapılan aramalar oluşturdu.

Şebeke içi aramaların payı ise yüzde 17,3 olarak gerçekleşti.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunda (BTK) düzenlenen 5G ihalesinde, üç operatör 11 frekans için kıyasıya yarıştı ve verilen tekliflerin toplam tutarı 3,5 milyar doları aştı.

Bu teknolojinin geliştirilmesi ve kullanılması için sadece operatörler ve devlet kurumları değil, başka özel firmalar da çözümler üretiyor.

5G için çalışan şirketlerin büyük bir bölümü İstanbul, Ankara gibi büyükşehirlerde yoğunlaşırken Çanakkale merkezli yazılım geliştirme şirketi NaraXR da 5G için uygulamalar geliştiriyor.

Şirketin kurucu ortağı Zafer Karadayı, yaptığı açıklamada, Türkiye'nin teknolojik olarak bir dönüşümün başında olduğunu söyledi.

Kendilerinin 2019'un başından bu yana 5G yolculuğunda aktif rol aldıklarını dile getiren Karadayı, şu ifadeleri kullandı:

"Türkiye'de üç operatörle de çalışan, onlarla pek çok use case (kullanım senaryosu) geliştiren bir girişimiz. Özellikle eğitimin 5G sonrası dönüşümünü planlayarak buna uygun AR-GE çalışmaları yapıyoruz. Bizi farklı kılan bir özelliğimiz de İstanbul ve Ankara'nın dışında Anadolu'nun bir şehrinden, Çanakkale'den, yerli 5G teknolojileri için çalışan bir girişim olmamız. Bu, bizim için de ayrı bir gurur vesilesi. 5G teknolojilerinin yerli ve milli olması konusunun Anadolu'ya da yayıldığı ve oralardan da destek olunduğunun göstergesi."

"Eğitimin dönüşümü iki yıl içerisinde çok hızlanacak"
Karadayı, bugüne kadar pek çok uygulama gerçekleştirdiklerini belirterek 5G ve sonrası dönem için öncelikle eğitim sonrasında sağlık ve endüstri gibi alanlarda daha deneyimsel ve 5G'yi anlamlı hale getiren teknolojiler geliştirdiklerini bildirdi.

En çok eğitimle ilgili çalışmalar yürüttüklerini anlatan Karadayı, mesleki eğitim, K12 olarak da bilinen ilk orta ve lise eğitimlerinde beceri temelli örnek uygulamalar geliştirdiklerini belirtti.

Karadayı, sanatın dönüşümü ve turizme yönelik projeler de hayata geçirdiklerinin altını çizerek şunları kaydetti:

"Eğitimin dönüşümü iki yıl içerisinde çok hızlanacak. 5G'nin gelecek yıldan itibaren ülkemizde yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla beraber deneyimsel öğrenme dediğimiz yaşayarak öğrenmeyi, yeni nesil gözlük teknolojileriyle daha sık görüyor olacağız. Biz bu konuda hem Türkiye'de aktif rol almak hem de globalde yer edinmek istiyoruz. Uzun vadede 2030'la beraber 6G'ye doğru giden süreçte ise bu çok daha yaygınlaşacak ve eğitim hayatımızın yanında iş ve eğlence hayatımız tamamıyla bu teknolojilere odaklanacak. Biz de bugünden o günlerin teknolojilerini geliştirmeye devam ediyoruz."

Bu abonelerin 20,7 milyonunu sabit, 76,6 milyonunu ise mobil aboneler oluşturdu. Toplam abone sayısında bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 1,9'luk bir artış yaşandı.

Sabit internette aylık tüketim 300 gb sınırını aştı

Rapora göre, Türkiye'de internet kullanım alışkanlıkları ve veri tüketimi artmaya devam etti.

Özellikle sabit genişbant abonelerinin veri kullanımı dikkati çekti. 2025'in ikinci çeyreğinde sabit internet abonelerinin aylık ortalama data kullanımı 305 GB olarak gerçekleşti.

Mobil genişbant abonelerinin aylık ortalama kullanımı ise 17,8 GB seviyesine ulaştı.

Fiber altyapı 637 bin kilometreye yükseldi

Veri tüketimindeki artışta, hızla yaygınlaşan fiber altyapı yatırımları kilit rol oynadı. Fiber internet abone sayısı, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 19,6 artarak 8,77 milyona ulaştı.

Bu artışla birlikte, Türkiye'nin toplam fiber altyapı uzunluğu da 637 bin kilometreye yükseldi. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10,6'lık bir artışa işaret etti.

Raporda ayrıca, Türkiye'deki sabit genişbant abonelerinin yaklaşık yüzde 26'sının 50-100 Mbps hız aralığındaki bağlantı paketlerini tercih ettiği belirtildi.

Teklif sürecin tamamlanmasının ardından, hizmet sunma hakkı kazanan işletmeler, 1 Nisan 2026 itibarıyla Türkiye'de 5G hizmetini başlatacak..

İhale kapsamında, 700 MHz ve 3,5 GHz frekans bantlarında yer alan toplam 400 MHz'lik frekans, 2 milyar 125 milyon dolar asgari değer üzerinden işletmecilere tahsis edilecek. İşletmeciler, 11 farklı frekans paketinden kendi stratejilerine en uygun olanları alabilmek için ayrı ayrı teklif vererek yarışacak.

Mobil İnternet Hızları 10 Katına Çıkacak
5G teknolojisinin hayata geçmesiyle mobil internet hızlarında mevcut 4,5G'ye kıyasla 10 kata varan bir artış yaşanması bekleniyor. Çok daha düşük gecikme süreleri ve yüksek bağlantı kapasitesi sunacak olan 5G; tam otonom sürüş, uzaktan ameliyat, akıllı tarım ve akıllı fabrikalar gibi birçok alanda yeni imkanlar sunarak iş yapış biçimlerini kökten değiştirecek.

Altyapıda Yerli ve Milli Ürün Şartı
Yeni kurulacak 5G altyapısında yerlilik ve millilik de ön planda tutuluyor. İhale şartnamesi gereği, altyapıda yüzde 60'a varan oranda yerli ürün ve yüzde 30'a kadar milli haberleşme ürünü kullanma zorunluluğu bulunuyor. Bu adımla hem teknolojide dışa bağımlılığın azaltılması hem de yerli üretimin teşvik edilmesi hedefleniyor.

5G İLE NE GİBİ YENİLİKLER GELECEK?

Günlük kullanımlarda siz sadece bir cep telefonu iletişimi kullanıyorsanız video seyretme vs. Burada bir 10 kat hızımız olacak elbette. Bizim esas hedefimiz makineler arasındaki haberleşmeyi sağlamak, görüntü aktarma hızlarını daha hızlı yapabilmek. Bir ameliyat operasyonunu uzaktan yapabilmek, anlık olarak onu öğrencilerine yansıtabilmesini sağlamak. Biraz daha bizim alanımıza gelirsek akıllı ulaşım sistemlerini bütün ülkede hayata geçirmek.

‘YÜZDE 30 DAHA FAZLA ENERJİ TASARRUFU’

4.5G’ye göre yüzde 30 daha enerji tasarrufu olacağını söylüyorum.

CEP TELEFONLARININ 5G İLE UYUMU HAKKINDA

Aşağı yukarı 85 milyon telefon kullanımı abonemiz var. Bunların 22 milyonu yani yüzde 26’sı. 4 telefondan bir tanesi şu anda 5G ile uyumlu telefon.

SİM kart noktasında 4.5G kullananlar uyumlu. 2 ve 3 G kullananlar, 2G sadece ses iletimi noktasında mesaj iletimi noktasında yeteneğe sahip onlar kullanamayacaklar. Kullanmak isterlerse hem telefonu hem SİM kartı değiştirmesi gerekecek.

CİHAZLARINI YENİLEMEK İSTEYENLER İÇİN BİR KAMPANYA ÖNGÖRÜLÜYOR MU?

Mutlaka olacaktır, elbette biz de bunu destekleyeceğiz.

SİBER GÜVENLİKTE ALINACAK EK TEDBİRLER VAR MI?

BTK’da USOM var. Bu merkezimiz halihazırda bütün sistemi 7/24 denetliyoruz. 17 milyon IP adresini sürekli kontrol ediyoruz. Büyük küçük saldırıların önüne geçmiş oluyoruz. Hız olunca risk elbette artıyor. Türkiye bu anlamda Avrupa’da rol model ülkelerden bir tanesi. Biz bu işi iyi yapıyoruz.

6G’DE SÜREÇ NASIL İŞLİYOR?

Dünyada başlatıldı. Biz de dünyayı takip edeceğiz. Yerli üreticilere 5G noktasında yüzde 60 olan yerlilik şartı getirdik. Bu onların ekonomik olarak da gelişmesini sağlayacak. 6G sürecini 5G’de olduğu gibi maddi ve manevi olarak desteklemeye devam edeceğiz. İlk uğraşlar ülkemizde de başladı diyebilirim."

OSB'leri yüksek teknolojiye dayalı, katma değerli üretimin merkezleri haline getirdiklerini vurgulayan Kacır, şunları ifade etti:

"Ankara Anadolu Geri Dönüşümcüleri İhtisas OSB ve Çorum Merkez 2. OSB, şehirlerimize ve ülkemize hayırlı olsun. Son 23 yılda OSB'lerimizin sayısını 191'den 371'e, toplam alanını 48 bin hektardan 130 bin hektara çıkardık. OSB'lerde üretimde olan yatırım yeri sayısını 11 binden 60 bine, istihdamı 415 binden 2 milyon 700 bine yükselttik. Tüm imkanlarımızla, sanayicilerimizin yanında olmayı sürdüreceğiz."

CNN'in haberine göre şirketin kurucularından malzeme bilimci Prof. Liangbing Hu, yaklaşık on yıl önce Maryland Üniversitesi’nde yürüttüğü araştırmalarla ahşabı yeniden tasarlama fikrini ortaya atmıştı.

Hu, ahşabın rengini ve dayanıklılığını veren "lignin" maddesini çıkararak ahşabı şeffaf hale getirmişti. Ancak asıl amacı, ahşabı daha güçlü hale getirmekti.

Bilimsel kırılma noktası
2017 yılında Hu, bitki liflerinin ana bileşeni olan selülozu kimyasal olarak güçlendirerek klasik ahşabı dayanıklılık açısından dönüştürmeyi başardı.

Ahşap önce su ve kimyasallar içeren bir banyoda kaynatılıyor, ardından yüksek basınç altında sıkıştırılarak hücre yapısı çökertiliyor. Böylece yoğunluğu büyük ölçüde artıyor.

Sonuçta ortaya çıkan malzeme, “çoğu metal ve alaşımdan daha yüksek dayanıklılık/ağırlık oranına” sahip oldu. Bu başarı, Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmayla bilim dünyasına duyuruldu.

"Görünüş ve hissiyat olarak tamamen ahşap"
Hu’nun 140’tan fazla patentle koruma altına aldığı süreç sonunda Superwood ticari üretime geçti.

Şirket CEO’su Alex Lau, ürünün “görünüş ve hissiyat olarak tamamen ahşap” olduğunu, ancak “dayanıklılık testlerinde klasik ahşabın her yönüyle önüne geçtiğini” söylüyor.

Metal parçaların yerini alabilir
Lau’ya göre Superwood’un yüksek dayanıklılığı, mobilyalardaki metal bağlantı parçalarının bile ahşapla değiştirilmesine olanak tanıyor. Ayrıca ürün, mantar ve böceklere karşı tamamen dayanıklı, yangın testlerinde en yüksek güvenlik notunu almış durumda.

Superwood, üretiminde klasik ahşaptan daha fazla enerji harcasa da, çelik üretimine kıyasla karbon salımını yüzde 90 azaltıyor.

Uzun süredir yapı sektöründe ahşap yeniden yükselişte. Dünyanın en yüksek ahşap kulesi olan 87 metrelik Ascent MKE Milwaukee’de bulunuyor. Şehir şimdi 183 metrelik daha yüksek bir ahşap gökdelen planlıyor.

Beton, küresel karbon emisyonlarının yüzde 7’sinden sorumlu. Buna karşın ahşap, üretiminde çok daha az enerji harcıyor ve fotosentez yoluyla karbon depoluyor.

‘ASELSAN SPONSORUMUZ OLACAK’

TFF’nin talimat değişikliğiyle VAR uygulanırken de yayıncı kuruluşun görüntü ve seslerinden ceza sevkinin yapılabilir hale geldiğinin hatırlatılması üzerine Hacıosmanoğlu, VAR sisteminin ardından sahada şeffaflığı artırmak için yaka kamerası teknolojisinin devreye alınacağını belirterek, “Biz bir adım daha ileriye gidiyoruz orada. Dünya Kupası'nda da uygulanacak olan hem gözlemci hem temsilci hem de hakemlerde yaka kamerası uygulamasına geçeceğiz. Sağ olsun ASELSAN Genel Müdürü'yle konuştuk, onlar da bize sponsor olacak. Yetiştirebilirsek yeni sezona yaka kamerasıyla başlayacağız. O zaman zaten kim ne söylüyorsa hepsi kayıt altında olacak. Daha disiplinli bir lig olmuş olacak” şeklinde konuştu.

‘GÜVENİMİZ TAM’

Türk hakemlerine olan güvenini tekrar hatırlatan Başkan Hacıosmanoğlu, “Hakemler sahada adaletli olursa biz de arkasında dururuz. Eğer yönetemiyorsa evine döner. Bu kadar netiz” ifadelerini kullandı.

A Milli Futbol Takımı Teknik Direktörü Vincenzo Montella’nın sözleşmesinin 2 yıl uzatılması hakkında da konuşan Hacıosmanoğlu, “Milli takım şu anda adeta bir kolej havasında. Bu havayı oluşturan Montella’ya ve oyuncularımıza güveniyoruz. Süreklilik başarıyı getirir” dedi.