Akdeniz Diyeti, Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerde alışılagelmiş beslenme şekli baz alınarak oluşturulmuş sağlıklı ve zengin içeriğe sahip bir diyet çeşididir. Bu ülkelerde kalp ve damar hastalıklarının diğer Batı ülkelerine oranla daha az görülmesi oradaki beslenme şeklinin incelenmesine sebep olmuştur. Akdeniz diyetinin temel özelliği besin çeşitliliğine sahip olmasıdır. Sebze, meyve, kepekli tahıllar, kuru baklagiller ve yağlı tohumlar gibi bitkisel kaynaklı besinlerin Akdeniz diyetinde sıklıkla yer alması, temel yağ kaynağı olarak zeytinyağının tercih edilmesi Akdeniz diyetinin önemli özellikleri arasında yer almaktadır. Kırmızı etin çok daha az kez tüketilmesi, balığın ve beyaz etin beslenmede önemli yer tutması Akdeniz diyetinin göze çarpan diğer özelliklerindendir. Bu nedenle, Akdeniz diyetinin yeterli ve dengeli beslenme örneği oluşturabileceği düşünülmektedir.

Akdeniz diyeti kısıtlayıcılık ve kalori sayımı yerine daha çok dengeli beslenmeye ve kalp sağlığını korumaya, iyileştirmeye odaklanan bir beslenme şeklidir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre Akdeniz diyeti,  kronik hastalıkların önlenmesi ve kontrol altına alınmasında etkin bir beslenme stratejisidir.

Diyetin temelini oluşturan sebze ve meyvelerin bol tüketilmesiyle C vitamini, karotenoidler, biyoflavanoidler, E vitamini, kükürtlü bileşikler gibi antioksidanlar zengindir. Antioksidanlar vücuttaki serbest radikallerin bağlanmasını sağlar ve bu özelliği ile kansere karşı koruyucudur.

Akdeniz Diyetinin Faydaları Nelerdir?

• Kan yağlarını düzenlemeye yardımcı olur.

Akdeniz diyetinde zararlı ve doymuş yağ tüketimi kısıtlanır. Akdeniz diyetinin temel yağ kaynağı zeytinyağıdır bu da HDL kolesterolün yükselmesine yardımcı olur. Vücudun belirli bir miktar doymuş yağa ihtiyacı vardır ancak fazlası LDL kolesterol seviyelerinin artmasına yol açabilir. Akdeniz diyetinde trans yağ tüketimi yoktur.

• Kalp sağlığını destekler

Akdeniz diyetinde sağlıklı doymamış yağ ve posa miktarının fazla olması sebebiyle diğer diyetlere oranla damarlarda daha düşük plak birikimi ile ilişkilendirilir.  Akdeniz diyeti kişilerin kalp ve damar hastalıklarına yakalanma riskini azaltmaktadır.

• Alzheimer’a Karşı koruyucudur

Akdeniz diyetinin temel öğelerinden biri de kuruyemişler ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağların tercih etmektir. Depresyon, Alzheimer gibi bilişsel hastalıklar üzerinde koruyucu etkilere sahip olabilir. 

• Kan şekeri seviyesini düzenlemeye yardımcıdır

Akdeniz diyeti kuruyemiş, meyve-sebze, tahıllar ve sağlıklı yağlardan zengin besleyiciliği yüksek ve çeşitliliğin çok olduğu bir diyettir. Bu dengeli ve çeşitli beslenme şekli kan şeker seviyelerini düzenlemede ve insülin direnci gelişme riskini düşürmede etkili olabilir.

• Kansere karşı koruyucudur

Diyetin temelini oluşturan sebze ve meyvelerin bol tüketilmesiyle C vitamini, karotenoidler, biyoflavanoidler, E vitamini, kükürtlü bileşikler gibi antioksidanlar zengindir. Antioksidanlar vücuttaki serbest radikallerin bağlanmasını sağlar ve bu özelliği ile kansere karşı koruyucudur.

Akdeniz diyeti kuruyemiş, meyve-sebze, tahıllar ve sağlıklı yağlardan zengin besleyiciliği yüksek ve çeşitliliğin çok olduğu bir diyettir. Bu dengeli ve çeşitli beslenme şekli kan şeker seviyelerini düzenlemede ve insülin direnci gelişme riskini düşürmede etkili olabilir

Akdeniz Diyeti Nasıl Yapılır?

Akdeniz diyetinin uygulanmasında temel beslenme piramidi yol göstericidir. Akdeniz beslenme piramidi; besinlerin niceliksel ve niteliksel olarak seçilmesini, miktarların ayarlanmasını ve başlıca besin gruplarının porsiyonlarının tüketim sıklığını göstermektedir. Bu piramit, bazı besin gruplarını diğerlerinden ayırmanın yanı sıra; besinlerin seçilmesi, pişirilmesi ve tüketilmesi hakkında da yol göstermektedir. Aynı zamanda her öğündeki porsiyon miktarlarını ve bileşimini de yansıtmaktadır. Bu diyette öğünler ve öğünlerin içeriği önemlidir.

Akdeniz Diyetinde tüketilmemesi gereken besinler

• Rafine şeker
• Trans yağlar
• Beyaz un içeren rafine tahıllar,
• Hamur işleri, tatlılar, pastane ürünleri
• İşlenmiş et ürünleri
• İşlenmiş, paketlenmiş gıdalar,
• Kızartmalar,
• Tatlandırıcı ve şeker içeren içecekler,
• Fast food kesinlikle bu diyette tüketilmemelidir

Metabolizma vücudun temel işlevlerini yerine getirmek için ihtiyaç duyduğu minimum enerji miktarıdır. Biyokimyasal işleyişe göre tüketilen gıdalar enzimler aracılığı ile enerjiye dönüşür. Metabolizma hızı da bu yüzden önemlidir. Hızlı bir metabolizma yiyecekleri depo etmeden enerji olarak kullanmaktadır. Yavaş çalışan bir metabolizma da ise yiyeceklerin enerjiye dönüşme hızı da yavaş olacağından depolanması sonucu kilo artışına sebep daha kolay görülmektedir.

METABOLİZMA HIZINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER NELERDİR?

Yaş ve Cinsiyet

Yaş ilerledikçe metabolizma hızında yavaşlama oluşabilir. Aynı zamanda erkeklerde metabolizma hızı kadınlara göre daha yüksektir.

Genetik Faktörler

Metabolizma genetik olarak aktarılabilir.  Genetik olarak kas yapılarından ve hormonlardan dolayı metabolizma hızı genellikle erkeklerde daha hızlıdır. Kadınlarda ise kas kütlesinin erkeklere göre daha az olmasından dolayı metabolizma erkeklere oranla yavaştır.

Hormonlar

Tiroid hormonu metabolizma hızlandırma etkisine sahiptir. Bu hormonun ani artış ya da azalışında kilo alma ve verme dengesi değişebilir.

Kas Kütlesi

Kas kütlesi arttıkça kasların ihtiyaç duydukları enerji oranı da artar. Bu sebeple metabolizma enerji depolamak yerine kalorileri kasların kullanımına sunar.

Beslenme Alışkanlıkları

Beslenme alışkanlıkları metabolizma üzerinde büyük öneme sahiptir. Beslenme şekli, öğün saatleri, tüketilen su miktarı, baharat tüketimi gibi yeme alışkanlıkları metabolizma hızına etki edebilir.

Fiziksel Aktivite

Fiziksel aktivite başlı başına metabolizma hızlandıran bir faaliyettir. Çünkü vücutta kas kütlesi miktarı ne kadar fazla ise metabolizma o kadar hızlıdır. Fiziksel aktivite ile kas artışı desteklendiğinden metabolizma hızlanır.

METABOLİZMA HIZLANDIRAN BESİNLER

Tarçın

Tarçın kan glikoz seviyesini düzenler ve insülin salınımını azaltır. Bu özellikleriyle metabolizma hızını arttıran etkili bir besin olmaktadır. Suyun içerisine kabuk tarçın ilave ederek gün içinde tüketebilirsiniz.

Yaban Mersini

Yüksek düzeyde lif ve düşük şeker oranı ile yaban mersini kan şekerini dengeleyerek insülinin sabit kalmasını destekler. 

Kırmızı Acı biber

Kırmızı biber, içeriğindeki kapsaisin ile metabolizma hızını arttırıcı etki göstermektedir.

Posalı yiyecekler

Lif içeriği yüksek besinler bağırsak sistemini daha hızlı çalıştırarak metabolizma hızını arttırmaktadır. Sebze ve meyveler kabuklarıyla tüketilmeli, tam tahıllı ekmekler tercih edilmelidir.

Yoğurt

Yoğurt yüksek kalsiyum içeriği ile metabolizma hızını olumlu destekler. Özellikle ara öğünlerde tüketilen yoğurt başta olmak üzere süt ve ürünleri metabolizmayı arttırarak kilo vermeye yardımcı olur.

Kahve

Kahve içeriğindeki kafein sayesinde metabolizmanın hızlanmasına ve yağ yakımına yardımcı olur. Özellikle egzersizden 30 dakika önce içilen sade kahve egzersiz sırasında nabzı hızlandırarak, yağ yakımını destekler.

Su

Su vücudumuzdaki birçok biyokimyasal olay için gereklidir Metabolizma hızını arttırmak için günlük 2-2,5 litre su içilmelidir.

Ödem; vücutta dokular arasında fazla sıvı tutulmasının sebep olduğu bir rahatsızlıktır. Özellikle kadınlarda daha sık oluşabilen ödem el, ayak, göz veya karın bölgesinde şişkinlik olarak gözükür.

ÖDEM NEDEN OLUŞUR?

Aşırı ayakta kalma veya uzun süre hareketsiz yaşam, yorgunluk, regl dönemi, az su tüketimi, alkol, fazla tuz / şeker tüketimi ödem oluşumunun başlıca sebeplerindendir.

ÖDEM NASIL ATILIR?

Tuz Tüketimini Sınırlayın

Fazla tuz tüketimi kandaki sodyum miktarını arttırdığından dokular arasında su tutulumu da artacak doğal olarak vücudunuzda ödem artışı olacaktır. Tuzlu gıdalar, salamura, konserve besinlerin tüketimini sınırlayarak ödem oluşmasını engelleyebilirsiniz.

Rafine Şekerden Uzak Durun

Basit şeker ve makarna, pilav, patates gibi basit karbonhidrat içeriği yüksek gıdalar vücutta su tutulmasına neden olur. Bunun sebebi; vücudumuzdaki fazla karbonhidrat glikojen olarak depolanmaktadır ve 1 gram glikojen depolanırken 3 gram su tutmaktadır.

Bol Su İçmeye Özen Gösterin

Vücudumuz için hayati bir öneme sahip olan su ödem atmaya yarayan en büyük faktör. Yeterli su tüketmediğinizde vücudunuz var olan suyu tutacağı için ödem miktarınız artacaktır. Günlük kilo başına 30 ml su tüketerek ödem oluşumunu engelleyebilirsiniz.

Egzersiz Yapın

Gün içinde hareketsiz kalmamalı hafif egzersiz ve hareketlerle kan dolaşımını hızlandırmalısınız. Unutmayın ödemin temel sebeplerinden biri de sağlıksız bir lenf ve dolaşım sistemidir.

Çay ve Kahve Tüketiminizi Kontrol Edin

Gün içinde çalışırken, sosyalleşirken farkında olmadan çay ve kahveyi olması gerekenden fazla tüketebiliyoruz. Ancak çay, kahve gibi diüretik içecekler vücuttan su atılmasına sebep olur. Çay ve kahve içtiğiniz miktar kadar ekstra su tüketmelisiniz.

ÖDEM ATTIRAN BESİNLER

Süt – yoğurt – kefir

İçerdikleri kalsiyum ile vücuttaki mineral dengesini sağlayarak ödem atılmasına yardımcı olur.

Ananas

Ödem atma konusunda çok popüler olan ananas, içeriğindeki bromelain sayesinde vücuttan su atılımını hızlandırır.

Maydanoz

Maydanoz idrar söktürücü özelliği sayesinde vücuttaki fazla suyun atılmasını oldukça kolaylaştırır. Ancak maydanoz suyunun fazla tüketimi tansiyon düşüklüğüne sebep olabilir. Bu sebeple kontrollü tüketilmelidir.

Su Oranı Yüksek Sebzeler

Kabak, salatalık, semizotu, kuşkonmaz gibi sebzeler yüksek su içeriği sebebiyle ödem atmanızı kolaylaştıracaktır.

Ödem atmaya yardımcı yeşil detoks tarifi

• 1 dilim ananas

• 4 adet kereviz sapı

• 1 avuç maydanoz

• Yarım salatalık

• 2 dilim limon

• 1 büyük bardak su

Blenderdan geçirip ara öğün olarak tüketebilirsiniz.

Kış aylarının gelmesiyle grip gibi salgın hastalıklar fazlasıyla artmaya başladı. Bağışıklık sisteminizi güçlendirerek bu hastalıklardan korunabilirsiniz. Bağışıklık sistemi vücudu virüs, bakteri, enfeksiyon ve zararlı organizmalara karşı koruyan kompleks bir savunma sistemidir. Bu sistemin desteklenmesi  hastalıklara karşı koruyucu olabildiği gibi var olan hastalıkları da daha kolay atlatabilmenizi sağlar. Peki bağışıklık sistemini nasıl güçlendirebiliriz?

1. YETERLİ VE DENGELİ BESLENİN

Bağışıklık sistemi karmaşık bir yapıdan oluşur. Tek başına bağışıklık sistemini yükselten mucizevi bir besin yoktur. Yeterli ve dengeli beslenme bir bütündür. Sadece belirli bir meyveyi veya sebzeyi tüketip yeterli proteini almazsanız bağışıklık sisteminizi destekleyemezsiniz. Yeterli ve dengeli beslenme;  protein, sağlıklı esansiyel yağ asitleri, karbonhidrat, vitamin- minerallerin gerekli düzeyde alınmasıdır. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi için tüm besin gruplarından tüketmeye özen gösterin. Sofranız ne kadar renkli ise bağışıklığınız o kadar güçlü olacaktır.

2. TAZE MEYVE VE SEBZE TÜKETİN

Sebze ve meyveler vitamin, mineral ve antioksidanlardan zengin besinlerdir. Özellikle C vitamini, E vitamini ve Selenyum sebze- meyvelerde bulunan ve enfeksiyonlara karşı koruyucu etkili antioksidanlardır. Portakal, mandalina, kivi, greyfurt gibi kış meyvelerini ve pırasa, ıspanak, karnabahar, brokoli gibi kış sebzelerini tüketmeye özen gösterin. Bunlar C vitamininden zengin olduklarından bağışıklık sistemini desteklemeye yardımcı olmaktadır.

3. SAĞLIKLI YAĞLAR TERCİH EDİN

Bağışıklık sistemi için Avokado, ceviz, çiğ fındık, çiğ badem gibi yağlı tohumlar tüketmeye özen gösterin. Bu besinler antioksidan kaynağı olan E vitamininden zengindir.

4. YETERLİ PROTEİN ALDIĞINIZDAN EMİN OLUN

Proteinlerin yapı taşı olan amino asitler bağışıklık sistemi hücrelerinin yapısını oluşturan temel bileşendir.  Yeterli miktarda et/ tavuk /balık tüketerek  bağışıklık sisteminizin düzenli çalışmasını sağlayın.

5. YEMEKLERİNİZDE BAHARATLARI UNUTMAYIN

Bağışıklık sistemi için özellikle zerdeçal ve zencefil antienflamatuar özellikte en önemli baharatlardandır. Zerdeçalı tüketirken karabiber ve zeytinyağı ekleyerek bağışıklık güçlendirici etkisini arttırabilirsiniz.

6. PROBİYOTİK TÜKETİN

Vücudu bakterilere karşı koruyan ve yararlı bakteri sayısını arttırarak bağışıklığı güçlendiren probiyotikleri hepimiz biliyoruz. Günde 2 kâse ev yoğurdu veya kefir tüketerek doğal probiyotik ihtiyacınızı karşılayabilirsiniz.

Dr. Dyt Banu Salman

----

YAZILAR

* Obezite Hastalığı Nedir? - Banu Salman

----

Dr. Dyt Banu Salman

Obezite ve preobezite (yüksek kiloluluk), önemli sağlık yükleriyle birlikte, sağlık hizmetleri maliyetlerinin artmasına, verimlilik kaybına ve insanlar için olumsuz sosyal ve ekonomik sonuçlara katkıda bulunmaktadır.

OBEZİTENİN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından obezite (şişmanlık), “sağlık için risk oluşturan aşırı yağ birikmesi” şeklinde tanımlanmaktadır ve genellikle beden kütle indeksine (BKİ) göre sınıflandırılır. Obezite, vücutta birçok sistemi etkileyen, çok faktörlü bir hastalıktır ve modern dünyanın karşı karşıya olduğu büyük bir sağlık sorunu (hatta salgını) ve ekonomik krizdir.

Obeziteyi tanımlamak için epidemiyolojik çalışmalarda beden kütle indeksi (BKİ) ve bel çevresi ölçümleri kullanılmaktadır. Kişinin kilogram olarak ağırlığının, metre olarak boyunun karesine bölünmesi ile elde edilen BKİ obezitenin belirlenmesinde kullanılan bir indekstir. BKİ 25-29.9 kg/m2 olan erişkinler preobez (yüksek kilolu), BKİ 30 kg/m2 ’dan büyük olan erişkinler ise obez (şişman) olarak tanımlanır. Her ne kadar yaş ilerledikçe BKI değeri kısmen artsa da bu değer 29’un üzerine çıkmamalıdır. Örneğin; 1.70 m boyunda ve 75 kg ağırlığında olan birinin BKİ değeri şöyle hesaplanır: 

BKİ= 75 / (1.70)2 = 75 / 2.89 = 26 

Buna göre bu kişi yüksek kiloludur (preobez).

Beden kütle indeksinin sınıflaması Tablo1’de verilmiştir. Siz Bu sınıflamada neredesiniz? 

Tablo 1. BKİ Sınıflaması (WHO Consultation on Obesity, 2000)

Obezite terminolojisinde jinoid (kadın, armut tipi) ve android (erkek, santral, elma tipi) obezite tanımlamaları da kullanılmaktadır. Vücut yağının, vücudun alt bölümlerinde, yanikalça ve uyluklarda toplanmasına jinoid (armut tipi) şişmanlık, vücudun üst bölümlerinde toplanmasına ise android (elma tipi) şişmanlık denir. Koroner kalp hastalıkları ve hipertansiyon, bedenin üst kısmı şişman olanlarda daha sık görüldüğünden, özellikle android tip şişman olanların diyet tedavisi ile uygun ağırlıklarına ulaşmaları son derece önemlidir.

Bel çevresinin ölçülmesi şişmanlığın saptanması için bir başka kolay ve önemli bir yöntemdir. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği’ne göre, Türkiye’de abdominal (karın bölgesi) obeziteyi öngördüren bel çevresi değerleri kadınlar için ≥90 cm, erkekler için ≥100 cm’dir.

Toplam ülke genelinde preobez olma yüzdesi %34, obezite yüzdesi %27,8 ve morbid obezite yüzdesi %3,7’dir. Yani ülkemizin %66’sı diğer bir deyişle 3/2’si yüksek kilolu ve obez. (T.C. Sağlık Bakanlığı. 2021). Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2022 verilerine göre; dünyada her 8 kişiden 1'isi obez!

DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE OBEZİTE GÖRÜLME ORANLARI

Türkiye Sağlık bakanlığı tarafından 2021 yılında yayınlanan “Sağlık İstatistiği Yıllığı” verilerine göre; 15 yaş ve üzeri bireylerde yüksek kilolu olma yüzdeleri erkeklerde %39,9, kadınlarda %27,6, obezite yüzdeleri erkeklerde %23,3, kadınlarda %32,7, morbid obezite yüzdeleri ise erkeklerde %1,3, kadınlarda %6,7’dir. Toplam ülke genelinde preobez olma yüzdesi %34, obezite yüzdesi %27,8 ve morbid obezite yüzdesi %3,7’dir. Yani ülkemizin %66’sı diğer bir deyişle 3/2’si yüksek kilolu ve obez. (T.C. Sağlık Bakanlığı. 2021).

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2022 verilerine göre; dünyada her 8 kişiden 1'isi obez! ve dünya çapında obezite 1990'dan bu yana iki kattan fazla arttı, ergenlik çağındaki gençlerde isedört katına çıktı. Müdahale edilmediği takdirde ise, yetişkinlerin neredeyse yarısının 2030 yılına kadar preobez veya obez olacağı tahmin edilmektedir. Çocuklarda ise durum hiç de iç açıcı değil: 5 yaş altı 37 milyon çocuk yüksek kilolu olarak saptanmış durumda.

OBEZİTENİN YOL AÇTIĞI SAĞLIK SORUNLARI

Vücut ağırlığı ve vücut yağ oranının artması, endokrin ve metabolik değişikliklerle karakterize edilmekte olup çok sayıda kronik hastalıkla ve yüksek ölüm oranları (mortalite)ile ilişkilidir. Obezite (şişmanlık), yarattığı fiziksel ve psikolojik sorunlar yanında yüksek kan basıncı, yüksek kan kolesterolü, kalp damar hastalıkları, inme, şeker hastalığı, eklem rahatsızlıkları (artrit vb), uyku apnesi ve solunum yetersizlikleri (astım vb) gibi çok sayıda bulaşıcı olmayan hastalığın ortaya çıkış hızını arttırmakta olup, çeşitli kanser türleri için de önemli bir risk faktörü olan karmaşık bir hastalıktır.

Obezitenin, insan sağlığına yaptığı bu olumsuz etkiler çeşitli araştırmalarla ortaya konmuştur. Yapılan bir hesaplamada, 40-44 yaş arasında, normal vücut ağırlığından %20 daha kilolu olanlarda ölüm oranı, olmayanlardan %30-40 daha yüksektir. Başka bir çalışmada ise, orta yaş grubu şişman erkeklerde kalp damar hastalıkları sonucu ölüm oranının, normal ağırlıktaki erkeklere göre 10-12 misli daha fazla olduğu, tip II diyabet (şeker hastalığı) hastalarının yaklaşık %80’ inin de hastalığın başlangıcında şişman oldukları saptanmıştır. 

Bel çevresi yağlanmasındaki artış, insülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ile kan lipid profilinin (kolesterol düzeyleri) bozulması ile tanımlanan metabolik sendrom (MetS) ile de ilişkilidir.

Obezitenin sağlığa olumsuz etkileri farklı yaş gruplarına göre değişir; örneğin, bilimsel bir gözden geçirme çalışmasında, obezitesi olan üniversite öğrencilerinin düşük akademik performansa sahip olduklarını veya metabolik bozukluk nedeniyle düşük başarılı oldukları belirlenmiştir.

Çocukluk ve ergenlikte aşırı kilolu olmak çocukların ve ergenlerin anlık sağlıklarını etkiler ve tip 2 diyabet (şeker hastalığı) ve kalp damar hastalıkları gibi çeşitli bulaşıcı olmayan hastalıkların daha yüksek oranlarda görülme riski ve daha erken başlangıcı ile ilişkilidir.Çocukluk ve ergenlik obezitesinin olumsuz psikososyal sonuçları vardır; damgalama veayrımcılık zorbalıkla birleşerek okul performansını ve yaşam kalitesini etkiler. Obezitesi olan çocukların obezitesi olan yetişkinler olma olasılığı ve obezitenin neden olacağı hastalıklara yakalanma riskleri çok daha yüksektir.

Yakın zamanlı yapılan bir anket çalışmasında ise, yüksek BKİ (30 kg/m2 ve üzeri) ile COVID-19 arasındaki ilişkileri belirlenmiştir. Araştırmacılar, obez hastaların COVID-19semptomlarını şiddetli geçirdiğini ve artan yoğun bakım gereksinimi ile hastaneye yatış oranının arttığını bulmuşlardır. Bu çalışma ile, genel olarak obezitenin COVID-19 enfeksiyonu için olumsuz bir belirleyici olduğu sonucuna varılmıştır (Siqueira ve ark., 2020)

Preobezite ve obezitenin neden olduğu önemli sağlık sorunlarına ve ekonomik yüke karşı oluşturulan önleme programlarına yıllardır yapılan önemli yatırımlara rağmen, sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri tam olarak başarılı olamamıştır.

OBEZİTENİN YOL AÇTIĞI TOPLUMSAL VE EKONOMİK SORUNLAR

Obezite ve preobezite (yüksek kiloluluk), önemli sağlık yükleriyle birlikte, sağlık hizmetleri maliyetlerinin artmasına, verimlilik kaybına ve insanlar için olumsuz sosyal ve ekonomik sonuçlara katkıda bulunmaktadır. Preobezite ve obezitenin neden olduğu önemli sağlık sorunlarına ve ekonomik yüke karşı oluşturulan önleme programlarına yıllardır yapılan önemli yatırımlara rağmen, sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri tam olarak başarılı olamamıştır. Bu, birçok araştırmacının, klinisyenin ve politikacının bu tür programların neden bu denli önemli bir sağlık sorununu başarıyla çözemediğini düşünmesine neden olmuştur. Bunun sebebi, obezitenin karmaşık olması ve pek çok faktörün bir araya gelmesinden kaynaklanmasıdır. Bu faktörler hem toplumsal hem de bireyseldir ve yiyecek içecek sanayinin yeniden örgütlenmesi de dahil olmak üzere, obezojenik ortamları azaltmak adına, hükümet, sanayi ve toplum arasındaki sürekli iş birliğine dayalı çabalarla düzelebilir. Obezite tedavisindeki başarı sadece sağlık çalışanlarının konu ile ilgili uygulamalarına değil, aynı zamanda bireylerin ihtiyaçlarına cevap veren ve yaşamlarına katılabilecek sosyal müdahalelerin geliştirilmesine de bağlıdır.

Sonuç olarak; obezitenin yarattığı sağlık sorunları ile ekonomik ve toplumsal sorunlar, yazımın başında da belirttiğim gibi obezitenin bulaşı olmayan çok önemli bir salgın hastalık (pandemi) olduğunu göstermektedir. Gerekli önlemlerin alınması özellikle ülkemiz için son derece önemlidir.

---

Referanslar

1. Baysal A, (2017), Beslenme, içinde: Şişmanlık, s.535-542, 17. Baskı, Hatipoğlu Yayınevi, Ankara.

2. Cheng, H., et al. (2020). Biomedical, psychological, environmental and behavioural factors associated with adult obesity in a nationally representative sample. Journal of Public Health, 42(3), 570-578.

3. Chooi, Y. C., et al (2019). The epidemiology of obesity. Metabolism: clinical and experimental, 92, 6–10.

4. Dobbs, R. et al., (2014), Overcoming obesity: An initial economic analysis, McKinsey Global Institute, https://www.mckinsey.com/industries/healthcare-systems-and-services/our-insights/how-the-world-could-better-fight-obesity  (18 Nisan 2022)

5. Dahl AK, Hassing LB. (2013). Obesity and cognitive aging. Epidemiol Rev. 2013;35:22-32. doi: 10.1093/epirev/mxs002.

6. Flegal, K. M., et al. (2013). Association of all-cause mortality with overweight and obesity using standard body mass index categories: a systematic review and meta-analysis. JAMA, 309(1), 71–82. 

7. Hill, A. J., et al. (2019). The relationship between obesity and tertiary education outcomes: a systematic review. International Journal of Obesity, 43(11), 2125-2133.

8. Li Y, et al. (2008). Overweight is associated with decreased cognitive functioning among school-age children and adolescents. Obesity (Silver Spring). ;16(8):1809-15.

9. Safaei, M., et al. (2021). A systematic literature review on obesity: Understanding the causes & consequences of obesity and reviewing various machine learning approaches used to predict obesity. Computers in biology and medicine, 136, 104754. 

10. Swinburn, B. A., et al. (2011). The global obesity pandemic: shaped by global drivers and local environments. The Lancet, 378(9793), 804-814.

11. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü (2021). Sağlık İstatistikleri Yıllığı, Ankara. s.91.

12. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma DerneğI, 2024, 11. Baskı (Çevrim içi yayın): Kasım 2024 

13. WHO (World Health Organization) Obesity Prevelance (2022) 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight  

Türkiye'nin Obezite Gerçeği Dosyası: Her Yönüyle Obezite Yazı Dizisi

Konu Başlıkları

1. Obezite Hastalığı Nedir? 

2. Obezitenin Nedenleri Nelerdir? 

3. Obezitenin Tedavi Yöntemleri

4. Obezite ve Metabolik Sendrom 

5. Obezite ve Alzheimer

6. Obezitenin Psikolojisi

7. Çocukluk Çağı Obezitesi

8. Gençler ve Obezite: Gençlik Hareketliliği

9. Obezite Mücadelesinde Eczacının Rolü

10. Obezite ve Hak Sağlığı

11. Obezitenin Önlenmesi ve Tedavisinde İnovatif Yaklaşımlar

12. Obeziteyi Hep Birlikte Yeneceğiz, Neler Yapabiliriz?

Dr. Dyt Banu Salman

Yapılan çalışmalar, obezitenin nedenleri arasında  coğrafyanın, sosyal koşulların, politik ve ekonomik faktörlerin de eetkili olduğunu göstemektedir. Toplamda, en yaygın görülen obezite nedenleri ise, sosyo demografik, davranışsal, genetik ve obezojenik çevre gibi faktörlerdir.

Bir önceki yazımda da belirttiğim gibi, Obezite kronik, karmaşık, pek çok hastalığa sebep olabilen ve tekrarlayıcı bir salgın hastalıktır. Ortaya çıkışında davranışsal, genetik, metabolik, çevresel pek çok faktör rol oynar. Yapılan çalışmalar, obezitenin nedenleri arasında  coğrafyanın, sosyal koşulların, politik ve ekonomik faktörlerin de etkili olduğunu göstemektedir. Toplamda, en yaygın görülen obezite nedenleri ise, sosyo demografik, davranışsal, genetik ve obezojenik çevre gibi faktörlerdir. Farklı literatür çalışmaları, obezite ile yüksek oranda ilişkili olan sosyo demografik faktörleri açıkça tanımlamıştır. İleri yaş, medeni durum, düşük refah endeksi, şehirde ikamet, kadın olmak, özel okullarda öğrenim görmek, abur cubur ve enerji yoğunluğu yüksek olan besinlere kolay erişilebilirlik, kırsal kentsel göç, yerel tarım ticaretinin gıda perakendeciliği ile değiştirilmesi, yüksek eğitim düzeyi ve hamilelik bu faktörlere örnek olarak verilebilir. 

Obezitenin özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki bir başka nedeni de erken yaşta yetersiz beslenmenin daha sonraki yaşamda obezite ve metabolik bozukluklara yol açmasıdır. Yani sosyoekonomik düzey yetersizliği de besin değeri yüksek gıdalara erişim zorluğundan ötürü tek tip beslenmeye dayalı (yetersiz ekonomik durum nedeniyle ekmek vb gıdaların daha fazla tüketimi gibi..) obezite nedeni olabilmektedir.

Ezcümle, obezite pek çok kök nedene bağlı olarak gelişebilmektedir ancak unutulmaması gereken en önemli nokta obezitenin önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olduğudur.

Vücut yağı, beyne ne kadar yağ depolandığını işaret eden önemli bir hormon olan leptin (beyninize tok olduğunuzu söyleyen bir hormon) üretir. Vücut yağ ağırlığı azaldığında leptin de azalacağından, beyin bunu açlık olarak yorumlar ve metabolizmayı enerji tasarrufuna geçirir, iştahı arttırır ve tokluk hissini azaltır. Ancak bu sistem, vücut yağının fazladan artışına uyum sağlamada o kadar iyi değildir. 

OBEZİTEYE NEDEN OLAN FAKTÖRLER

1. Metabolizma ve Endokrin Sistem

Vücudumuz açlığı önlemek için önemli bir savunma sistemiyle tasarlanmıştır. Ancak bu sistem vücut yağ ağırlığı arttıkça yağlanmayı destekler. Vücut yağı, beyne ne kadar yağ depolandığını işaret eden önemli bir hormon olan leptin (beyninize tok olduğunuzu söyleyen bir hormon) üretir. Leptinin temel görevi yağ depolarının yeterli olduğunu beyne bildirmektir. Kişi bu sayede doyduğunu anlayarak daha az yiyebilir ya da yemek yemeyi bırakabilir.Vücut yağ ağırlığı azaldığında leptin de azalacağından, beyin bunu açlık olarak yorumlar ve metabolizmayı enerji tasarrufuna geçirir, iştahı arttırır ve tokluk hissini azaltır. Bu, vücut ağırlığımızın düşmesini önlemek için iyi çalışan bir sistemdir. Ancak bu sistem, vücut yağının fazladan artışına uyum sağlamada o kadar iyi değildir. Vücudun yüksek leptin seviyelerine verdiği tepki her zaman işe yaramaz yani tokluk yaratmaz. Yani metabolizma vücudun artmış yağ dokusunu artık normal kabul eder ve onu korumaya çalışır. Buna beynin "leptin direnci" diyebiliriz. Yani vücudumuz ağırlık kaybına direnir ve ağırlık artışını teşvik eder. Diğer bir deyişle zayıflamaya ve ağırlık kaybını korumaya çalıştığımızda, vücudumuzun düzenleyici sistemiyle bir "çekişme" içindeyizdir. Bunun üstesinden gelmek için ise tedavide istikrar son derece önemlidir. Tedavinin işe yaramadığı fikriyle çoğu zaman kişiler tedavilerini yarım bırakırlar ancak tedavinin düzenli takibi, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite ile sağlıklı yaşam alışkanlıkları orta ve uzun vadede obezite tedavisinde son derece etkilidir.

Obeziteye neden olan faktörler arasında endokrin sistem de önemli bir yer almaktadır. Bazı endokrin hastalıklar ve hormon bozuklukları ile kullanılan ilaçlar da obezite oluşumuna neden olabilmektedir (Yetkin İ. ve ark., 2017).

Endokrin hormonlarının yapımında ve fonksiyonlarındaki bozukluklar sonucunda kişinin iştahı artabilir, bazal metabolizma hızı yavaşlayabilir ve enerji dengesi bozularak şişmanlık oluşabilir. Bunun yanında insan vücudu kendini açlıktan korumak için yerleşik mekanizmalara sahiptir; bu da kilo kaybını sürdürmeyi zorlaştırabilir.

2. Beslenme Alışkanlıkları

Beslenme alışkanlıkları obezite gelişiminde son derece önemli bir faktördür. Obezitenin temel nedeni pozitif enerji dengesi, yani alınan enerjinin harcanan enerjiden daha fazla olmasıdır. Bu günkü çevremiz, limitsiz olarak ve kolaylıkla elde edilebilen hazır ve enerji yükü yüksek olan gıdalarla doludur. Bir telefonla ihtiyacımızın çok üzerinde enerji içeren besinlere (üstelik yeterli vitamin mineral içermeyen) ya da markette, hele bir de aç gitmişsek, düşünmeden elimizin uzandığı şekerleme ve hamur işlerine ulaşabiliyoruz. Bir diğer vahim durum ise ekonomik yetersizlikler nedeniyle bireylerin yeterli besin çeşitliliğine ulaşamaması ve tek taraflı beslenmek zorunda kalmasıdır (ekmek, şeker, hamur işi gibi) ki bu da obezitenin nedenlerindendir.

Bilimsel olarak, şeker ve şekerli besinler ve içecekler, yağlar ve alkol gibi enerji yoğunluğu yüksek, besin değeri ise düşük olan besinlerin tüketilmesi obezite ve kronik hastalıklarla yüksek oranda ilişkilidir. Hamur işlerinin ve işlenmiş besinlerin fazla tüketimi, alkol tüketimi, besin çeşitliliğinin azlığı, sebze ve meyve tüketim yetersizliği, düşük diyet kalitesi, akşam atıştırmaları obezite oluşumunu arttırır (Endalifer ve Diress, 2020). Ayrıca, okul ve işyerlerindeki yiyecek ve içecek ortamı obezojen çevre oluşturabilmektedir.

3. Fiziksel Aktivite Yetersizliği

Yetersiz fiziksel aktivite, uzun süre ekran başında kalma (televizyon, bilgisayar vb), yetersiz uyku veya vardiyalı çalışma, sigara tüketimi obezite için belirleyici diğer faktörlerdir.

4. Genetik 

Yapılan bazı araştırmalar, ailede obezite öyküsünün ve farklı genetik özelliklerin obezite için bir risk faktörü olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan çalışmalar, 150'den fazla genin obezite ile ilişkili olduğunu belirlemiştir ve bu genler ile, daha yüksek vücut ağırlığı ve yağ oranı ile leptin konsantrasyonları arasındaki ilişki açıkça ortaya konulmuştur. Evrimsel süreç de bunun en önemli kanıtlarından birisi değil midir ? Vücudun evrimsel süreçte açlık gibi bir çok tehdite karşı geliştirmiş olduğu savunma mekanizması vücudumuza tutumlu olmayı öğretmiştir. İşte atalarımızdan gelen bu tutumlu genlerimiz bugün obezite gerçeği ile bizi karşı karşıya bırakmış durumda. 

Bu genlerin çoğu tek başlarına küçük bir etkiye sahiptir, ancak bir araya geldiklerinde obezite riskini önemli ölçüde artırabilirler. Genlerimiz obezite riskimizi etkilemede temel bir rol oynarken, genlerimizin çevremizle nasıl etkileşime girdiği bu riski hem iyi hem de kötü yönde etkileyebilir. Genlerimiz obezite riskimizi arttırabilir ancak aynı zamanda yaşam tarzımız, beslenme alışkanlıklarımız ve çevresel faktörler tarafından da değiştirilebilir.

Epigenetik faktörler de obeziteye  sebep olabilir, sağlıksız yaşam koşulları, toksinler, özellikle annenin obez ya da diyabetli olması ve diğer çevresel kirleticiler gibi..Tüm bunların yanında yaşam şeklimizden bağımsız olarak bazı genetik hastalıklar da obeziteye neden olabilmektedir. 

5. Stres 

Obezite gelişimi ve stres arasındaki ilişki, stres sırasında kortizol hormon seviyelerinin yükselmesi ve bunun da iştahı ve günlük enerji alımını artırarak abdominal (karın bölgesi) yağ üretimine sebep olması şeklindedir. Günlük stres seviyelerinizi mümkün olduğunca azaltmak veya stresle başa çıkma yollarınızı iyileştirmek, vücut ağırlığı yönetimi üzerinde olumlu etkilere yol açabilir.

Doğum öncesi annenin sağlık durumu, bebeklik, ergenlik ve yetişkinlik dönemi boyunca değişen yaşam şeklimiz ve çevremiz bizi obeziteye yatkın kılabilir. 

6. Çevresel ve Sosyal Faktörler

Kişinin yaşamı boyunca gerçekleşen olaylar kilo alımının itici güçleri olabilir. Doğum öncesi annenin sağlık durumu, bebeklik, ergenlik ve yetişkinlik dönemi boyunca değişen yaşam şeklimiz ve çevremiz bizi obeziteye yatkın kılabilir. 

7. Bağırsak Floramız

Obezitede bağırsak mikrobiyomunun rolü oldukça yeni bir kavramdır. Yaşam boyunca bağırsak mikrobiyotası, doğum tipinden (vajinal veya sezaryen), perinatal ve erken çocukluk çağı beslenmesinden, bireyin diyetinden, antibiyotik kullanımından etkilenir. Bağırsak florası (mikrobiyomu) kişinin yaşam tarzını ve beslenme şeklini yansıtmaktadır. Bağırsak mikrobiyota çeşitliliği ile obezite arasındaki ilişkiyi tanımlayan bazı öncü çalışmalar bulunmaktadır. Faydalı bakterilerin floramızdaki zenginliği ve çeşitliliği karın bölgesindeki yağlanma ile ters orantılıdır. 

8. Yetersiz Uyku

Yetersiz uyku (hem süresi hem de kalitesi) kardiyovasküler hastalık, depresyon ve obezite gibi hastalıklarla bağlantılıdır. Uyku eksikliği, vücut ağırlığı dengesini sağlayan hormonları bozar; aynı şekilde yüksek stres seviyeleri de buna dahildir.

Özellikle obezite söz konusu olduğunda, uyku eksikliği artan kortizol (kilo alımıyla ilişkili bir stres hormonu) ve artan ghrelin (iştahı ve yeme isteğini arttıran bir hormon) ve azalan leptin gibi hormonların seviyelerini bozabilir. Yüksek stres hormonu seviyeleri şekerli, yağlı ve tuzlu yiyecekleri canınızın çekmesini daha olası hale getirebilir. Uyku sorunlarını yönetmek daha fazla enerjiye sahip olmanıza, daha az yemenize ve genel olarak daha iyi hissetmenize yardımcı olabilir. 

9. Sağlık Hizmetlerine Erişim

Obezite konusunda uzmanlaşmış sağlık uzmanlarına (doktor, diyetisyen, psikolog, fizyoterapist gibi) erişim olmadan, obezite sorunu yaşayan bireyler sağlıklı ve uzun vadeli tedavi hedeflerine ulaşamazlar.

Obezite tedavisinde kişilere, bireye özgü diyet, obezite karşıtı ilaçlar, davranış ve egzersiz seçenekleri gibi kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımları ile tedavi edebilen uzmanlaşmış sağlık hizmeti ve personeline erişim sağlanmalıdır. Gerekli durumlarda buna cerrahi müdahale de dahil olabilir.

Sonuç olarak, obezite ile mücadelede toplumun her kesiminden kişiler, kurum ve kuruluşlar bu salgın hastalığın artışına sebep olabileceği gibi obezitenin oluşumunun azalmasına ve hatta tedavisine katkı sağlayabilir. Yani hepimiz bu konuda sorumluyuz ve hep birlikte daha güçlüyüz.

Referanslar

1. Al-Raddadi, et al, (2019). The prevalence of obesity and overweight, associated demographic and lifestyle factors, and health status in the adult population of Jeddah, Saudi Arabia. Therapeutic advances in chronic disease.

2. Cani, P. D., et al, (2016). Endocannabinoids—at the crossroads between the gut microbiota and host metabolism. Nature Reviews Endocrinology, 12(3), 133-143.

3. Choquet, H., & Meyre, D. (2011). Genetics of obesity: what have we learned?. Current Genomics, 12(3), 169-179.

4. Endalifer, M. L., & Diress, G. (2020). Epidemiology, predisposing factors, biomarkers, and prevention mechanism of obesity: a systematic review. Journal of obesity, 1-8.

5. Ford, N. D., Patel, S. A., & Narayan, K. V. (2017). Obesity in low-and middle-income countries: burden, drivers, and emerging challenges. Annual review of public health, 38(1), 145-164.

6. Hruby, A., Manson, et al,. (2016). Determinants and consequences of obesity. American journal of public health, 106(9), 1656-1662.

7. Narciso, J., et al, (2019). Behavioral, contextual and biological factors associated with obesity during adolescence: A systematic review. PloS one, 14(4), e0214941.

8. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2024), Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, 2024, 11. Baskı (Çevrim içi yayın): Kasım 2024.

Günümüzde sağlıklı yaşam ve hızlıca ideal kiloya ulaşma hedefi, diyet yaparken birçok hatalı davranışa sebep olabiliyor. Diyetler hakkında doğru bilgilere sahip olmak, sağlıklı bir beden ve sağlıklı kilo vermek için gereklidir. Bu yüzden diyette sıklıkla yapılan hataları ve doğrularını öğrenelim:

1. Hata: Tüm Karbonhidratları Beslenmeden Çıkarmak

Popüler diyetlerin karbonhidratları tamamen kısıtlamayı önerir. Ancak hücrelerin, ana enerji kaynağı karbonhidratlardır ve beyin fonksiyonları için gereklidir.

Doğru Yaklaşım: Diyette kompleks karbonhidratları (tam tahıllar, yulaf, tam buğday makarna) tüketmeli, basit şekerden (beyaz ekmek, tatlı, beyaz un ile yapılmış ürünler) uzak durmalıyız.

2. Hata: Tek Tip Diyetlere Yönelmek

Bazı diyetler, tek bir besini öne çıkarır (örneğin lahana çorbası diyeti, kabak detoksu, meyve diyetleri). Bu tip diyetler kısa süreli kilo kaybı sağlasa da, uzun süreli sağlık sorunlarına yol açabilir.

Doğru Yaklaşım: Dengeli beslenmek esastır. Protein, karbonhidratlar, yağlar, vitamin ve mineraller bakımından zengin dengeli bir beslenme programı uygulanmalıdır.

3. Hata: Aç Kalmak veya Öğün Atlamak

Kilo vermek için aç kalmak veya öğünleri atlamak metabolizmayı yavaşlatır ve kas kaybına neden olabilir. Uzun süreli açlık, bir sonraki öğün de aşırı yemeye sebep olabilir.

Doğru Yaklaşım: Az ve sık öğünlerle beslenmek, kan şekerini dengeler ve metabolizmayı hızlandırır.

4. Hata: Mücizevi Besinlere Güvenmek

Bazı bireyler, belirli bir besinin (örneğin limon suyu, ananas, yeşil çay, detoks çayları) mucizevi bir şekilde kilo verdireceğine inanır. Ancak bu tür besinler tek başına kilo kaybı sağlamaz.

Doğru Yaklaşım: Mucizevi bir beslenme yerine, tüm yiyeceklerde çeşitliliği sağlamak ve bir beslenme planını bütüncül şekilde ele almak gerekir.

5. Hata: Yağı Tamamen Hayattan Çıkarmak

"Yağsız beslenme" diyetleri yaygın uygulanan hatalardandır. Ancak sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, ceviz) vücut için gereklidir ve hormonların düzgün çalışmasını sağlar.

Doğru Yaklaşım: Sağlıklı yağların makul miktarlarda tüketilmesi, kolesterol seviyesini düşürerek vücutta yağlanmayı azaltır.

6. Hata: Kısa Sürede Fazla Kilo Vermeyi Hedeflemek

Hızlı kilo vermek isteyenler, şok diyetlerine başvurabilirler. Ancak bu şekilde verilen kilolar genellikle hızlı geri alınır ve metabolizmaya zarar verir.

Doğru Yaklaşım: Haftada 0,5-1 kilogram arasında bir kilo kaybı, sağlıklı ve sürdürülebilir olandır.

7. Hata: Diyeti Kalıcı Bir Yaşam Tarzı Olarak Görmemek

Diyet, geçici bir süreç olarak görüldüğünde sonuçlar da geçici olur. Bu durum diyetteyken verilen kilonun diyet biter bitmez geri alınmasına neden olabilir.

Doğru Yaklaşım: Sağlıklı beslenmeyi bir yaşam tarzı haline getirmek, uzun ömürlü kalıcı sonuçlar sağlar.

Kilo verme sürecini, sağlıklı bir yaşam tarzı ile destekleyip uzun vadeye yaymak en doğru olanı ancak günümüzde hızlı kilo verdiren şok diyetler oldukça popüler. Bu tür diyetler, kısa sürede sonuç verse de, uzun süreli ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Sağlıklı ve sürdürülebilir kilo kaybı için doğru yolları bilmek hayati öneme sahiptir.

HIZLI KİLO VERDİREN DİYETLERİN RİSKLERİ

Kas Kaybı ve Metabolizma Yavaşlaması
Hızlı kilo kaybı genellikle yağ yerine kas ve su kaybına neden olur. Kas dokusunun kaybı, metabolizma hızınızı azaltır ve bu durum uzun dönemli sağlıklı kilo kaybını yavaşlatır.

Vitamin ve Mineral Yetersizlikleri
Düşük kalorili diyetler, kişinin ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineralleri sağlayamayabilir. Bu durum yorgunluk, halsizlik, saç dökülmesi ve cilt sorunları gibi sağlık sorunlarına neden olabilir.

Yeme Bozuklukları Riskini Arttırır
Hızlı sonuçlar elde etme arzusu, sağlıksız yeme patlamasına veya obsesif davranışlara yol açılabilir. Bu durum, anoreksiya, bulimia veya tıkınırcasına yeme gibi yeme bozukluklarının gelişme riskini artırabilir.

Hormonal Dengesizlikler
Ani kilo kaybı, vücudunuzun hormon dengesini bozabilir. Özellikle kadınlarda ki ani kilo değişimleri adet düzensizlikleri veya hormonal dengesizlikler ortaya çıkabilir.

Sürdürülemez Olması
Hızlı kilo verdiren diyetlerin büyük çoğunluğu uzun süre devam ettirilemez. Bu tür diyetlerden sonra verilen kilolar genellikle hızla geri alınır ve "yo-yo etkisi" adı verilen bir döngü oluşur.

Porsiyonları küçültmek, aşırı kalori alımını engellemek için etkili bir yöntem. Küçük tabaklar kullanmak veya yemek ölçülerinizi azaltmak faydalı olabilir.

SAĞLIKLI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KİLO VERMENİN YOLLARI

Kaloriyi Yavaşça Azaltın
Günlük kalori alımınızı tamamen değil, zamanla azaltın. Örneğin, 500-700 kalori daha az tüketilerek, haftada yaklaşık 0,5-1 kg arasında sağlıklı bir kilo kaybı sağlanabilir.

Dengeli Beslenin
Bütün Beslenme besin gruplarını içeren bir diyet proramında protein, sağlıklı yağlar ve kompleks karbonhidratları dengeli bir şekilde tüketmek, enerji seviyenizi korurken kilo vermenize yardımcı olur.

Düzenli Egzersiz
Kardiyo egzersizleri yağ yakımını arttırırken, antrenmanlardaki dayanıklılığınızı da korumaya yardımcı olur. Haftada en az 150 dakika orta derecede fiziksel aktivite önerilmektedir.

Yeterli Su Tüketimi
Su tüketimi, metabolizmayı hızlandırır ve yağların vücuttan atılmasına yardımcı olur. Günde en az 2-3 litre su içmeye özen gösterin.

Porsiyon Kontrolü
Porsiyonları küçültmek, aşırı kalori alımını engellemek için etkili bir yöntem. Küçük tabaklar kullanmak veya yemek ölçülerinizi azaltmak faydalı olabilir.

Uyku Düzeni
Kaliteli ve yeterli uyku, kilo kontrolü için önemli bir faktördür. Uykusuzluk, kilo alımına yol açabilir.

Vücut yağ oranını düşürmek ve sağlıklı bir yaşam sürdürmek, birçok kişinin beslenme hedefleri arasında yer alır. Doğru beslenme stratejileri ve yağ yakımını destekleyen besinlerle bu hedefe ulaşmak mümkün. İşte yağ yakımını hızlandıran besinler ve sağlıklı beslenme önerileri:

Dengeli Bir Diyet Uygulayın

Yağ yakımını hızlandırmak için makro besinler (karbonhidrat, protein, yağ) arasında dengeli bir dağılım oluşturun. Özellikle protein oranını artırarak kas kaybını önleyebilirsiniz.

Düzenli Öğünler

Uzun süre aç kalmak metabolizmayı yavaşlatabilir. Günde 3 ana öğün ve 2 ara öğün tüketerek kan şekerinizi dengede tutabilirsiniz.

Su Tüketimine Önem Verin

Su, metabolizmayı hızlandırarak yağ yakımını destekler. Günde en az 2-3 litre su içmek, kilo verme sürecini hızlandırabilir.

İşlenmiş Gıdalardan Kaçının
Şekerli ve işlenmiş gıdalar, yüksek kalori içermelerine rağmen düşük besin değerine sahiptir. Bu tür gıdalardan uzak durarak gereksiz kalori alımını engelleyebilirsiniz.

Fiziksel Aktivite ile Destekleyin
Düzenli egzersiz, yağ yakımını artıran en önemli unsurlardan biridir. Haftada en az 150 dakika orta şiddetli egzersiz yapmak, hem yağ yakımını destekler hem de genel sağlığınızı iyileştirir.

YAĞ YAKIMINI DESTEKLEYEN BESİNLER

Yeşil Çay

Yeşil çay, kateşin adı verilen güçlü antioksidanlar içerir. Bu bileşikler, metabolizmayı hızlandırarak yağ yakımına katkıda bulunur. Düzenli olarak yeşil çay tüketmek, özellikle bel çevresindeki yağların azalmasına yardımcı olabilir.

Yumurta

Yüksek protein içeriğiyle yumurta, tok kalmanızı sağlar ve metabolizmayı hızlandırır. Ayrıca yağsız kas kütlesinin korunmasına yardımcı olur, bu da daha fazla kalori yakmanıza katkıda bulunur.

Acı Biber

Acı biberde bulunan kapsaisin adlı madde, vücut sıcaklığını artırarak kalori yakımını destekler. Yemeklerde acı biber kullanarak metabolizmanızı hızlandırabilirsiniz.

Yoğurt ve Kefir

Probiyotikler açısından zengin olan yoğurt ve kefir, sindirim sistemini düzenler ve bağırsak sağlığını destekler. Sağlıklı bir sindirim sistemi, yağ yakımını olumlu etkileyebilir.

Ceviz, Badem ve Fındık

Bu kuruyemişler, sağlıklı yağlar ve proteinler bakımından zengindir. Tok tutucu etkileri sayesinde fazla yemek tüketimini engelleyerek kalori alımını kontrol altında tutar.

Metabolizma Hızlandıran Çay Tarifi:

1 litre sıcak suda:

1 tatlı kaşığı yeşil çay

1 küçük parça taze zencefil

1 çubuk tarçın

2 dilim limon

Demleyip süzdükten sonra günde 2 fincan tüketebilirsiniz.

1980’li yıllara damgasını vuracak olan AIDS salgınının başlangıcı resmi olarak 5 Haziran 1981 tarihi kabul edilir. Sendromun Los Angeles’da beş erkekte aynı anda tespit edilmesi üzerine Amerikan Salgın Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi yeni bir salgının duyurusunu yapar. İlk örneklere eşcinsel erkeklerde rastlanması nedeniyle sendromun belli bir grupla sınırlı olduğuna dair önyargı Amerikan toplumuna yerleşecektir. Örneğin New York Times gazetesi 3 Temmuz 1981 tarihli sayısında ‘41 homoseksüel erkekte nadir bir kanser türüne rastlandı’ şeklinde bir başlıkla yayınlanır. 1982 yılında sağlık otoriteleri AIDS’in yayılmasında cinsel tercihlerin etken bir unsur olmadığını ortaya koyar ama bu tespitin toplumda kabul görmesi uzun süre alacaktır. 1981 yılının sonunda 121 kişi AIDS’e bağlı komplikasyonlar nedeniyle yaşamını yitirir. 1982 yılı bitene kadar İngiltere, Brezilya, Avustralya, Kanada gibi ülkelerde örnekler görülmeye başlar. 

1980’ler Amerika’da muhafazakârlığın baskın olduğu bir dönemdir. Nitekim AIDS toplumun önemli bir kısmınca Tanrı tarafından eşcinsellere layık görülen bir ceza olarak değerlendirilmektedir. Salgın başladığından beri iktidarda olan Ronald Reagan ancak yakın arkadaşı, sinema yıldızı Rock Hudson 2 Ekim 1985 tarihinde öldüğünde ilk kez AIDS kelimesini telaffuz edecektir. Geçen dört seneden fazla süre içinde binlerce insan hayatını kaybetmiştir. 1980’li yıllarda Türkiye ve ABD benzer ideolojilere sahip iktidarlar tarafından yönetildi. Nitekim Turgut Özal’ın liderliğinde 1983 yılında iktidara gelen Anavatan Partisi’ne karşı geliştirilen en çarpıcı eleştirilerden biri Türkiye’yi küçük Amerika yapmış olmasına dairdi. AIDS meselesinde de ABD ve Türkiye muhafazakârlarında benzer yaklaşımlar karşımıza çıkar. 

AIDS bağlamında Türkiye siyasetinin geliştirdiği nefret söylemi maalesef 1980’li yıllarda kalmamıştır. Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş, 24 Nisan 2020’de okuduğu “Ramazan: Sabır ve İrade Eğitimi” başlıklı hutbede eşcinseller ve HIV’le yaşayanları damgalayıp hedef alarak Türkiye toplumunu ayrıştırmaktan çekinmeyecektir:”Ey insanlar! İslam zinayı en büyük haramlardan kabul ediyor. Lûtîliği, Eşcinselliği lanetliyor.

1985 yılında dönemin Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Mehmet Aydın şu ifadede bulunmuştur: “ AIDS’in daha ziyade homoseksüellerde görüldüğü söylenmektedir… Milletimizin örf ve adetleri, dinimiz, ahlâkımız ve aile yapımızın sağlamlığı böyle bir hastalığa karşı avantajımızdır” AIDS’in ülke gündemine oturmasıyla dönemin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Bedrettin Dalan da konu hakkındaki derin bilgisini toplum ile paylaşma lütfunda bulunarak AIDS’în Tanrı’nın homoseksüellere gönderdiği bir bela olduğunu iddia edecektir. Dalan’a göre Kur’an-ı Kerim’de bahsi geçen Lût kavmi, Allah tarafından helak edilmiş ve pek çok eşcinsel Allah yolundan çıktıkları için hayatını kaybetmiştir. Dalan pozitif bilimlerdeki engin birikimini teolojik bir çerçeve ile zenginleştirerek şöyle bir veciz cümleyi ifade etmekten çekinmeyecektir:“Homoseksüellik olaylarının artması üzerine AIDS hastalığını Lut Olayı’nın günümüze yansıması olarak görüyorum” Bedrettin Dalan tam bir Türk erkeği olarak AIDS’e karşı cesurca tavrını şöyle sergiler “Biz AIDS’ten niye korkalım? AIDS bizden korksun. Türk erkeğine AIDS bir şey yapamaz. Hem sonra erkek adam AIDS olur mu?”

Mehmet Aydın’ın, Bedrettin Dalan’ın ve benzerlerinin hem cehaletlerinden hem de Türkiye toplumunu kendi dünya görüşleri çerçevesinde ayrıştırmalarından kaynaklanan tavırları Türkiye tarihi içinde trajikomik bir anekdot gibi gelebilir ama öze baktığımızda korkunç bir nefret söylemi ile karşılaşıyoruz.  

AIDS bağlamında Türkiye siyasetinin geliştirdiği nefret söylemi maalesef 1980’li yıllarda kalmamıştır. Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş, 24 Nisan 2020’de okuduğu “Ramazan: Sabır ve İrade Eğitimi” başlıklı hutbede eşcinseller ve HIV’le yaşayanları damgalayıp hedef alarak Türkiye toplumunu ayrıştırmaktan çekinmeyecektir:”Ey insanlar! İslam zinayı en büyük haramlardan kabul ediyor. Lûtîliği, Eşcinselliği lanetliyor. Nedir bunun hikmeti. Hastalıkları beraberinde getirmesi ve nesli çürütmesidir, bunun hikmeti. Yılda yüzbinlerce insan gayri meşru ve nikahsız hayatın İslamî literatürdeki ismi zina olan bu büyük haramın sebep olduğu HIV virüsüne maruz kalıyor. Geliniz bu tür kötülüklerden insanları korumak için birlikte mücadele edelim”

Siyasetçilerin, bürokratların vs. AIDS’e dair ortaya koydukları duruş Kırmızı Kurdele ve Pozitif Yaşam Derneği’nin yayınladığı bildirideki damgalama ve ayrımcılığa dair vurgunun ne kadar haklı olduğunu ortaya koymaktadır. 

İnsülin direnci, pankreas tarafından üretilen insülin hormonun hücrelerde yeterli tepkiyi oluşturamama durumudur. Genellikle insülin, kan şekerinin taşınmasını ve enerji olarak dağıtılmasını sağlar. Ancak insülin direnci durumunda, hücreler bu hormona yeterince yanıt vermez. Bunun sonucunda pankreas daha fazla insülin üretir ve bu süreçte kan şekerinde dengesizliklere yol açar. Bu durumun ilerlemesi Tip 2 diyabete sebep olabilmektedir.

İnsülin Direncinin Nedenleri

1. Fazla Kilo ve Obezite

Özellikle karın bölgesinde biriken fazla yağ kütlesi, insüline karşı duyarlılığı azaltır. Yağ dokusundan salgılanan bazı hormonlar ve inflamatuar maddeler, insülin belirtilerini bozar.

2. Düzensiz ve Sağlıksız Beslenme

* Yüksek şekerli ürünler ve rafine karbonhidratlar (Beyaz ekmek, makarna, şekerli içecekler) kan şekerini hızla yükseltir ve insülin seviyelerinde ani yükselişlere yol açar.
* Düşük lif içeriği kan şekerinin düzenlenmesini zorlaştırır.

3. Hareketsiz Yaşam Tarzı

Düzenli fiziksel aktivite eksikliği, kasların glikozu daha verimsiz kullanmasına sebep olur.

4. Genetik Faktörler

Ailede Tip 2 diyabet veya insülin direnci öyküsü varsa insülin direncine yatkınlık artar.

5. Stres ve Uyku Bozuklukları

Kronik stres ve yetersiz uyku, insülinin miktarını azaltır. Stres hormonları (kortizol gibi), insülin etkilerini olumsuz etkileyebilir.

6. Hormonal Bozukluklar

Polikistik Over Sendromu (PCOS) gibi hormonal dengesizlikler insülin direnciyle birlikte görülebilmektedir.

İnsülin Direnci Belirtileri

* Kilo alma : Özellikle bel çevresinde yağlanma.
* Yorgunluk : Sürekli yorgun hissetme.
* Açlık hissi : Sık ve ani açlık atakları.
* Cilt sorunları : Deride koyulaşma (akantozis nigrikans).
* Tatlı krizleri: yemekten sonra hızlı kan şekeri düşüşü

İNSÜLİN DİRENCİ VE BESLENME

Beslenme, insülin direncini yönetmede en önemli faktörlerden biridir. Doğru bir beslenme planı ile insülin salınımı ayarlanabilir ve kan şekeri kontrol altına alınır.

1. Düşük Glisemik İndeksli (GI) Besinler Tüketin

Glisemik indeks, bir besinin kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğini gösterir. Düşük GI'li besinler kan şekerinin daha yavaş yükselterek insülinin daha kontrollü salgılanmasını sağlar. Düşük glisemik indeksli ürünler:

* Tam tahıllı ürünler (bulgur, tam buğday ekmeği)
* Baklagiller (mercimek, nohut, fasulye)
* Yeşil yapraklı sebzeler
* Çiğ sebzeler ve kuruyemişler

2. Rafine Şeker ve İşlenmiş Gıdalardan Kaçının

Rafine şeker, beyaz un ve işlenmiş ürünler kan şekerini hızla yükseltir ve insülini arttırır. Bu tür gıdalar insülin direnci ile doğrudan bağlantılıdır.

3. Protein ve Sağlıklı Yağlar Dahil Edin

Protein ve sağlıklı yağlardan zengin bir beslenme şekli kan şekerinin dengelenmesine yardımcı olur. Dengeli bir diyet için:

* Yağsız protein kaynakları (tavuk, hindi, balık, yumurta)
* Sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, ceviz, badem)

4. Düzenli Öğünler ve Ara Öğünler Planlayın

Kan şekerini dengede tutmak için düzenli aralıklarla beslenmek önemlidir. Uzun süre aç kalmak, kan şekeri dengesizliklerine ve insülin salınımının artmasına neden olabilir.

Fitness antrenmanları, güçlü, yoğun kas kütlesi ve fit bir vücut oluşturmayı içeren yoğun bir egzersiz programıdır.  Ancak başarı sadece antrenmanlarla sınırlı değildir; doğru bir beslenme planı da hayati öneme sahiptir. Kas inşası, yağ yakımı ve genel sağlık temellerini sağlamak için beslenmenizi doğru şekilde planlamanız gerekir. İşte vücut geliştirme yaparken nasıl beslenmeliyiz sorusunun cevabı;

1. Protein: Kasların İnşası ve Onarımı İçin Temel Besin Öğesi

Protein, kas hipertrofi antrenmanlarının temel taşıdır. Kaslarınız, antrenman sırasında oluşan mikroskobik hasarları onarmak ve büyüme için proteine ​​ihtiyaç duyar. Günlük protein ihtiyacı kişiye göre değişse de genellikle kilogram başına 1,6 - 2,2 gram protein tüketilmesi önerilir.

Protein Kaynakları:

• Tavuk, hindi, yağsız kırmızı et
• Balık
• Yumurta
• Süt ürünleri (yoğurt, lor peyniri)
• Bitkisel proteinler (mercimek, nohut, kinoa)

2. Karbonhidrat: Enerji İçin Yakıt

Vücut geliştirme antrenmanlarında karbonhidratlar temel enerji kaynağıdır. Özellikle ağırlık kaldırma gibi yoğun egzersizler sırasında kasların enerji ihtiyacının karşılanması için karbonhidrat tüketimi önemlidir. Günlük karbonhidrat alımı genellikle kilogram başına 4-6 gram arasında olmalıdır.

Karbonhidrat Kaynakları:

• Tam tahıllı ekmek
• Pirinç, karabuğday, yulaf
• Patates, bulgur,
• Meyve ve sebzeler

3. Yağ: Hormon Sağlığı ve Enerji

Yağlar genellikle uzak durulan bir besin grubudur, ancak doğru türde yağlar hormonal dengeyi korur ve uzun süreli enerji sağlar. Yağ alımı, toplam kalorinin %20-30'u kadar olmalıdır. Özellikle omega – 3 ve omega -6 gibi elzem yağlar antrenmanda performansı artırır.

Sağlıklı Yağ Kaynakları:

Avokado, zeytin

Çiğ kuruyemişler (badem, ceviz, fındık, yer fıstığı )

Balık yağı (Omega-3 kaynağı)

4. Su: Optimal Performans İçin Gereklilik

Yoğun antrenmanlar sırasında ter yoluyla kaybedilen sıvının yerine konması gerekir. Susuz kalmak (dehidrasyon) kas artışını engeller ve toparlanmayı yavaşlatır. Günde en az 2-3 litre su önemlidir. Yoğun antrenman sırasında su tüketimi unutulmamalıdır.

Antrenmandan 1-2 saat önce karbonhidratlar ve protein açısından zengin bir öğün tercih edin. Bu, kaslarınızın enerji deposunu doldurur ve performansınızı artırır.

NE YEMELİ?

Antrenman Öncesi:

Antrenmandan 1-2 saat önce karbonhidratlar ve protein açısından zengin bir öğün tercih edin. Bu, kaslarınızın enerji deposunu doldurur ve performansınızı artırır. Örneğin:

• Yulaf ezmesi + süz + muz + çiğ badem
• Tam buğday ekmeği üzerine fıstık ezmesi
• Beyaz peynirli + hindi fümeli tost

Antrenman Sonrası:

Antrenmandan sonra, kasın onarımı ve glikojeni yenilenmesi için hızlı bir şekilde sindirilen protein ve karbonhidratlar tüketilir. Örneğin:

• Protein shake (whey proteini)
• Haşlanmış patates ve ızgara tavuk tavuk
• Fırınlanmış balık + ızgara sebzeler

 Takviyeler: Gerekli mi?

Takviyeler, normal bir diyetin yerini almaz ancak beslenme açığı oluşan durumlarda destek sağlayabilir.

En yaygın kullanılan takviyeler:

• Whey Proteini: Kas onarımı ve artışı için hızlı bir protein kaynağı.
• Kreatin: kas yorgunluğunu önleyerek performansı artırır.
• BCAA: Antrenman sırasında kas yıkımını önleyebilir.
• Multivitaminler ve Omega-3: hücre yenilenmesi ve genel sağlık desteği sağlar.

Pilates, bedensel farkındalığı artıran, kasları güçlendiren ve esnekliği destekleyen popüler bir egzersiz türüdür. Doğru bir beslenme planı ise bu egzersizlerin etkisini en üst düzeye çıkararak hem performansınızı artırır hem de daha iyi sonuçlar almanızı sağlar. Peki, pilates yaparken nasıl beslenmeliyiz?

1. Protein Alımını İhmal Etmeyin

Pilates, kasları esnetmekle kalmaz, aynı zamanda güçlendirir. Kasların toparlanması ve gelişmesi için yeterli protein alımı şarttır. Bitkisel kaynaklardan nohut, mercimek; hayvansal kaynaklardan ise tavuk, balık ve yumurta tercih edebilirsiniz.

2. Antioksidan Zengini Gıdalar Tüketin

Pilates gibi düşük yoğunluklu egzersizlerde dahi vücudunuz serbest radikallerle savaşmak için antioksidanlara ihtiyaç duyar. Renkli sebzeler (brokoli, kırmızı biber), taze meyveler (çilek, yaban mersini) ve yeşil yapraklı sebzeler tüketmeye özen gösterin.

3. Yağlardan Korkmayın, Sağlıklı Yağları Tercih Edin

Avokado, zeytinyağı, badem, ceviz gibi sağlıklı yağ kaynakları hem tok kalmanıza yardımcı olur hem de eklemlerinizi destekler.

4. Rafine Şeker ve İşlenmiş Gıdalardan Kaçının

Pilates, beden-zihin uyumunu artırmayı hedefleyen bir egzersizdir. Şekerli ve işlenmiş gıdalar, bu uyumu bozarak yorgunluk hissine neden olabilir.

1. Pilates Öncesi Beslenme

Pilates dersinden önce nasıl beslendiğiniz önemlidir çünkü bu öğünde tükettiğiniz besin egzersiz sırasında enerjik ve rahat olmanızı sağlar. Pilates genellikle düşük yoğunluklu bir egzersiz olduğundan, ağır ve yağlı yiyeceklerden kaçınmak önemlidir.

- Egzersizden 1-2 Saat Önce: Hafif bir öğün tercih edin. Örneğin:

Yulaf ezmesi + taze meyveler

Tam buğday tost + avokado + yumurta

Yoğurt + birkaç çiğ badem veya ceviz

- Egzersizden 30-60 Dakika Önce: Enerji için hızlı sindirilebilen karbonhidratlara yönelin:

Muz

Birkaç kuru kayısı veya hurma

Çok fazla yemek yediyseniz, pilates sırasında mide rahatsızlığı yaşayabilirsiniz. Bu nedenle, hafif ancak besleyici bir şeyler yemeye özen gösterin.

2. Pilates Sırasında Beslenme

Pilates seansları genellikle 45-60 dakika arasında sürer. Bu süre boyunca çoğu kişi için ek bir besin alımına gerek yoktur. Ancak, hidrasyon son derece önemlidir. Pilates sırasında çok fazla terlemiyor olsanız bile, kasların düzgün çalışması ve vücudun esnek kalması için su tüketimi şarttır.

- Sade Su: Egzersiz sırasında yudum yudum su içmeyi ihmal etmeyin. Suyun yanı sıra, doğal mineralli su da tercih edilebilir.

3. Pilates Sonrası Beslenme

Egzersiz sonrasında kasların onarımı ve yenilenmesi için doğru besinleri almak önemlidir. Pilates sonrası beslenmede odak noktanız, kas dokularını onaran proteinler ve vücuda enerji sağlayan karbonhidratlar olmalıdır.

- Pilates Sonrası İlk 30-60 Dakika: Vücudunuzun toparlanması için protein ve karbonhidrat açısından zengin bir ara öğün tercih edin:

Protein smoothie (yoğurt, meyve, protein tozu ve badem sütü)

Tam tahıllı ekmekle yapılmış tavuklu veya ton balıklı sandviç

Haşlanmış yumurta + tam buğday ekmeği + yeşillik

Fıstık ezmeli bir dilim tam buğday ekmeği + muz dilimleri

- Ana Öğün: Eğer pilates sonrası ana öğün vakti geldiyse, dengeli bir yemek tüketin:

Izgara somon + kinoa + buharda sebzeler

Tavuk göğsü + bulgur pilavı + salata

Mercimek çorbası + tam tahıllı ekmek + yoğurt

Pilates günleri için Örnek Menü

Kahvaltı: Yulaf ezmesi + taze meyveler + yoğurt

Ara Öğün: Bir avuç çiğ badem veya ceviz

Öğle Yemeği: Izgara tavuk + kinoa salatası + yeşillikler

Ara Öğün: Elma dilimleri + fıstık ezmesi

Akşam Yemeği: Fırında somon + tatlı patates + brokoli

Cilt ve saç sağlığı, çoğu zaman genetik faktörlere bağlı olsa da, beslenme düzenimiz cilt ve saç güzelliği üzerinde oldukça önemli bir rol oynar. Cildin parlak ve elastik yapısı, saçın güçlü ve sağlıklı olması için bazı vitaminler, mineraller ve sağlıklı yağlar gereklidir. Beslenme ile vücudumuza aldığımız gıdalar cildi ve saçları içerden besleyerek daha sağlıklı olmasını sağlar. Peki hangi besinleri tüketerek parlak saçlara ve cilde sahip olabiliriz?

1. C Vitamini: Kolajen Üretimini Destekleyici Güç

Kolajen, cilde elastikiyet kazandıran ve yaşlanma belirtilerini azaltan önemli bir proteindir. C vitamini, kolajenin üretilmesine yardımcı olur. Ayrıca C vitamini, güçlü bir antioksidandır; serbest radikallere karşı cildi koruyarak parçalayıp canlılık sağlar. Portakal, mandalina, kırmızı biber, çilek, brokoli, kivi C vitamininden en zengin gıdalar arasında yer alır.

Günlük ihtiyaç olan C vitamini vücuda alındığında, cildin dayanıklılığının ve elastikiyetinin arttığı gözlemlenebilir. Kahvaltılarınıza çilek, portakal gibi meyveler ekleyebilirsiniz.

2. Biyotin: Güçlü Saçlar İçin Temel Vitamin

Biyotin (B7 vitamini), saç sağlığı için oldukça önemlidir. Saç köklerini güçlendiren bu vitamin, saç dökülmesini azaltır ve daha hızlı büyümesini sağlar. Cilt sağlığı açısından da faydalıdır, çünkü hücrelerin yenilenmesine yardımcı olur.

Biyotin Kaynakları: Yumurta, badem, yer fıstığı, tatlı patates, ıspanak, brokoli.

Biyotin açısından zengin bir kahvaltı yapmak için yumurta ve bir avuç bademi tercih edebilirsiniz. Haftada birkaç gün biyotin kaynaklarını tüketmek, saç sağlığını korumak için etkili bir yöntemdir.

3. Sağlıklı Yağlar: Omega-3 ve Omega-6 Kaynakları

Omega-3 ve Omega-6 yağ asitleri, ciltte nem dengesini sağlamada ve saçların elastikiyetini korumada önemli rol oynar. Omega-3 yağları, antiinflamatuar özellikleri sayesinde ciltteki kızarıklıklar ve akne oluşumunun önlenmesine yardımcı olur.

- Omega-3 Kaynakları: Somon, sardalya, uskumru gibi yağlı balıklar, chia tohumu, keten tohumu ve ceviz.

- Omega-6 Kaynakları: Fındık, badem, ayçiçeği yağı ve mısır yağı.

Bu sağlıklı yağlar cildin daha yumuşak ve esnek olmasını sağlarken, saçın kırılmasını ve cansız görünmesini engeller. Haftada en az iki kez yağlı balık tüketmek veya salatalarınıza keten tohumları ekleyerek , bu yağlardan yararlanabilirsiniz.

4. E Vitamini: Cilt Bariyerini Güçlendirici

E vitamini, cildin dış bileşenlere karşı koruyucu bariyerini güçlendiren bir antioksidandır. UV ışınlarına karşı cildi koruyarak yaşlanma belirtilerini azaltır, ayrıca saçın sağlıklı görünmesini ve parlamasını sağlar.

E Vitamini Kaynakları: Badem, fındık, ayçekirdeği, zeytinyağı, avokado, ıspanak.

5. Çinko: Saç Dökülmesine Karşı Doğal Destek

Çinko, saç ve cilt sağlığı için kritik bir mineraldir. Cildin iyileşme sürecini hızlandırır, akne gibi cilt problemlerinin önlenmesine yardımcı olur ve saç dökülmesini önler.

Çinko Kaynakları: Kırmızı et, kabak, kaju, mercimek, nohut.

Haftada 2-3 kez kırmızı ve tüketmek günlük ihtiyacınızı karşılamaya yardımcı olabilir. Vejetaryen veya veganlar için, çinkodan zengin baklagiller iyi bir alternatiftir.

6. A Vitamini: Sağlıklı Cilt ve Saç Dokusunu Destekler

A vitamini, cildi korumak için sebum üretimini düzenler. Aynı zamanda saç derisinin sağlıklı kalmasını sağlayarak saçların daha canlı gözükmesine katkıda bulunur.

A Vitamini Kaynakları: Havuç, tatlı patates, kabak, ıspanak, brokoli.

Cildinizin canlı kalması için haftada birkaç kez A vitamini açısından zengin beslenmek önemlidir. 

Tıkanırcasına yemek yeme bozukluğu (Binge Eating Disorder - BED), dünya genelinde yaygın olarak görülen bir yeme bozukluğudur. Bu bozukluk, kontrolsüz bir şekilde fazla miktarda yiyecek tüketme ile karakterize edilir ve genellikle bireylerin fiziksel ve psikolojik sağlıklarını olumsuz yönde etkiler. BED, yalnızca fiziksel aşırılıklardan değil, aynı zamanda psikolojik sorunlardan da kaynaklanmaktadır ve bu nedenle multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.

Tıkanırcasına yemek yeme bozukluğu, haftada en az bir kez tekrarlanan aşırı yemek yeme ataklarıyla tanımlanır. Bu ataklar sırasında bireyler, fiziksel açlık hissi olmaksızın, belirli bir zaman diliminde, normalden çok daha fazla yiyecek tüketirler.

BED'in belirleyici özellikleri arasında:

1. Kontrol Kaybı: Birey, yemek yeme sırasında kendini kontrol edemediğini hisseder.

2. Aşırı Tüketim: Yiyecek miktarı, normal tüketimin çok üzerindedir.

3. Duygusal Rahatsızlık: Yemek yeme sonrası suçluluk, utanç veya depresyon hissi.

4.Fiziksel Belirtiler: Aşırı yemek yeme, obezite ve buna bağlı sağlık sorunlarına yol açabilir.

Bu belirtiler, bireyin yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltabilir ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebilir.

Sebepleri

Tıkanırcasına yemek yeme bozukluğunun nedenleri karmaşık ve çok boyutludur. Genetik, biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler bir araya gelerek bu bozukluğun gelişimine katkıda bulunabilir:

Genetik Faktörler: Aile öyküsü, bireylerin yeme bozuklukları geliştirme riskini artırabilir.

Psikolojik Faktörler: Duygusal sorunlar, anksiyete, depresyon ve düşük benlik algısı  gibi durumlar BED'in tetikleyicisi olabilir.

Çevresel Etmenler: Aile ilişkileri, sosyoekonomik durum ve medya etkisi, bireylerin yeme alışkanlıklarını ve beden imajını etkileyebilir.

Tıkanırcasına yemek yeme bozukluğu, hem fiziksel hem de psikolojik sağlık üzerinde ciddi etkileri olan karmaşık bir durumdur. Etkili bir tedavi süreci, bireylerin sağlıklı yeme alışkanlıkları geliştirmelerine ve yaşam kalitelerini artırmalarına yardımcı olabilir.

TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Tıkanırcasına yemek yeme bozukluğunun tedavisi, genellikle multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Bu tedavi yöntemleri şunları içerebilir

1. Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi, tıkınırcasına yeme bozukluğunun tedavisinde en etkili yöntemlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bireylerin düşünce ve davranışlarını yeniden yapılandırmalarına yardımcı olur.

2. Beslenme Danışmanlığı: Beslenme uzmanları, sağlıklı yeme alışkanlıklarının geliştirilmesine yönelik destek sunabilir. Bireylerin yemek yeme alışkanlıklarını düzenlemeleri ve sağlıklı gıdalar seçmeleri teşvik edilir.

3. Medikal Tedavi: Antidepresanlar veya diğer ilaçlar, tıkanırcasına yemek yeme ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak, ilaç tedavisi genellikle psikoterapi ile birleştirilerek uygulanmalıdır.

Tıkanırcasına yemek yeme bozukluğu, hem fiziksel hem de psikolojik sağlık üzerinde ciddi etkileri olan karmaşık bir durumdur. Etkili bir tedavi süreci, bireylerin sağlıklı yeme alışkanlıkları geliştirmelerine ve yaşam kalitelerini artırmalarına yardımcı olabilir. Bu nedenle, hastalığın tanınması ve tedavi edilmesi, bireylerin genel sağlığı için kritik öneme sahiptir.

Kahvaltı, uzun süreli açlıktan sonra günün ilk öğünü olarak vücudu bütünsel olarak harekete geçiren kritik bir öğündür. Bilimsel çalışmalar, düzenli bir kahvaltının hem sağlıklı beslenmenin sürdürülmesinde hem de kilo yönetiminde önemli bir rol oynadığı ortaya çıkarıyor. 

Günün ilk öğünü olan kahvaltı, metabolizmanın hızlanmasında etkili olmaktadır. Uzun süreli açlık sonrasında boşalan enerji depoları kahvaltı ile yenilenir. Araştırmalar, kahvaltı yapan bireylerde metabolizma hızının daha yüksek olduğunu ve bu durumun gün boyunca enerji harcamasını olumlu yönde etkilediğini gösteriyor. Bu da hem enerji devamlılığının sağlanmasına hem de aşırı kilo alımının önlenmesine katkı sağlar.

İnsülin duyarlılığı ve glikoz kontrolü üzerindeki etkisi 

Kahvaltının düzenli olarak tüketilmesi, gün içindeki kan şekerinin kontrol altında tutulmasında önemli bir faktördür. Çalışmalar, kahvaltı yapanların gün içinde kan şekerinin daha dengeli olduğunu ve vücuttan salgılanan insülinin azaldığını ortaya koyuyor. İnsülin direnci, kilo artışına ve obeziteye neden olan önemli faktörlerden biridir. Bu nedenle, özellikle kompleks karbonhidratlar ve protein açısından zengin bir kahvaltı, glikoz metabolizmasının düzenlenmesine yardımcı olur ve kilo kontrolü sağlar. 

İştah kontrolü ve enerji alımı

Kahvaltı, gün boyunca iştah kontrolü sağlar ve daha az kalori alımına neden olur. Bu durum, özellikle kilo vermek isteyen bireyler için önemlidir. Kahvaltıyı atlayan bireyler genellikle günün ilerleyen saatlerinde daha fazla acıkarak yüksek kalorili yemeklere yönelirler. Kahvaltı ile güne başlayanların, kahvaltı yapmayanlara kıyasla günün geri kalanında enerji alımlarının daha düşük olduğu görülmüştür. 

Protein, sağlıklı yağlar ve kompleks karbonhidratlar içeren bir kahvaltı, uzun süreli tokluk sağlar ve kan şekerini dengeler.

Dengeli bir kahvaltının içeriği nasıl olmalıdır?

Kilo verme ve genel sağlık için etkili bir kahvaltı, makro ve mikro besin öğeleri açısından dengeli olmalıdır. Protein, sağlıklı yağlar ve kompleks karbonhidratlar içeren bir kahvaltı, uzun süreli tokluk sağlar ve kan şekerini dengeler. Yüksek proteinli bir kahvaltı, kas kütlesinin korunmasına da yardımcı olarak metabolizmanın hızlanmasına katkıda bulunur. 

Kahvaltının zayıflamaya etkisi: Araştırma bulguları

Kahvaltı ile zayıflama arasındaki ilişkiyi gösteren birçok bilimsel çalışma, kahvaltı tüketiminin kilo kaybı üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermektedir. Örneğin Journal of Nutrition'da yayınlanan bir çalışmada, düzenli kahvaltı yapanların, kahvaltıyı atlayanlara göre daha düşük beden kitle indeksine (BKİ) sahip olduğu görülmüştür. 

Psikolojik ve bilişsel faydaları

Kahvaltı, sadece fiziksel sağlık açısından değil, aynı zamanda zihinsel performans ve psikolojik durum üzerinde de etkilidir. Çalışmalar, kahvaltı yapanların gün boyunca daha yüksek bilişsel seviyeye sahip olduğunu, kahvaltının öğrenme ve hafıza üzerinde olumlu etkilerinin olduğunu göstermektedir. Bu durum, sağlıklı beslenmenin motivasyonel yönünü de ortaya çıkararak kilo verme sürecini destekler. 

Sonuç olarak; Kahvaltı, sağlıklı beslenmenin temel taşı olarak kabul edilir ve metabolizma hızından, kilo kontrolüne, kan glikoz dengesinden, hafızaya kadar birçok önemli vücut fonksiyonun desteklendiğini gösterir.

Mevsim geçişleri, özellikle sonbahar ve ilkbahar aylarında, sıcaklık dalgalanmaları ve değişen çevresel faktörler nedeniyle vücudumuz için zorlayıcı olabiliyor. Bu süreçte bağışıklık sistemimizin güçlü kalması, hastalıklardan korunmak için oldukça önemlidir. Doğru beslenme alışkanlıkları bu noktada bağışıklık sistemimizi destekleyerek mevsim değişikliklerinin getirdiği olumsuzluklarla başa çıkmamıza yardımcı olabilir. Peki mevsim geçişlerinde bağışıklığımızı sağlıklı beslenme ile nasıl destekleyebiliriz? 

1. C Vitamininden Zengin Beslenin 

Bağışıklık denildiğinde ilk akla gelenlerden biri şüphesiz C vitamini. Vücudun savunma sistemini güçlendirir, enfeksiyonlarla mücadeleye destek olur. Özellikle turunçgiller, kivi, çilek gibi meyveler ve biber, ıspanak gibi sebzeler C vitamini açısından oldukça zengindir. Her gün taze sebze ve meyve tüketmeye özen göstererek vücudunuza ihtiyaç duyduğu C vitaminini sağlayabilirsiniz.

2. Probiyotik ve Prebiyotik Gıdalar

Bağışıklık sistemimizin büyük bir kısmı bağırsaklarımızda bulunur. Bu nedenle bağırsak sağlığına dikkat etmek, genel bağışıklığımızı da doğrudan etkiler. Yoğurt, kefir gibi probiyotik gıdalar bağırsak florasını desteklerken, tam tahıllar, muz ve kuşkonmaz gibi prebiyotik açısından zengin gıdalar da probiyotiklerin etkinliğini artırır. Bu gıdaları beslenme düzeninize ekleyerek bağışıklık sisteminizi güçlendirebilirsiniz. 

D vitamini eksikliği vücudun savunma mekanizmasını zayıflatabilir. Güneşli günlerde dışarıda vakit geçirmek önemli, ancak yağlı balıklar, yumurta sarısı ve güçlendirilmiş süt ürünleri gibi D vitamini kaynaklarını da ihmal etmemek gerekir.

GÜNEŞLİ GÜNLERDE DIŞARIDA VAKİT GEÇİRMEK ÖNEMLİ

3. D Vitamini

Güneş ışığı ile direkt olarak bağlantılı olan D vitamini, özellikle kış aylarında daha az alınır ve bu da bağışıklık zayıflığına yol açabilir. D vitamini eksikliği vücudun savunma mekanizmasını zayıflatabilir. Güneşli günlerde dışarıda vakit geçirmek önemli, ancak yağlı balıklar, yumurta sarısı ve güçlendirilmiş süt ürünleri gibi D vitamini kaynaklarını da ihmal etmemek gerekir.

4. Çinko İçeren Besinler

Çinko, bağışıklık sistemini güçlendiren ve enfeksiyonlarla mücadele eden önemli minerallerden biridir. Kabak çekirdeği, kırmızı et, kurubaklagiller ve ceviz gibi gıdalar çinko açısından zengindir. Düzenli çinko tüketimi, hastalıklara karşı direncinizi artıracaktır.

5. Doğal Antibiyotikler: Zencefil ve Sarımsak

Zencefil ve sarımsak, bağışıklık sistemini güçlendiren en doğal besinler arasında yer alır. Her ikisi de anti-enflamatuar ve antibiyotik özelliklere sahiptir. Soğuk algınlığı ve grip belirtilerini hafifletmek için yemeklerinize ekleyebilir ya da çay olarak tüketebilirsiniz.

6. Sofranızı Antioksidanlarla Zenginleştirin

Antioksidanlar, vücudu serbest radikallere karşı koruyarak bağışıklık sistemini destekler. Özellikle mevsim geçişlerinde artan stres ve çevresel faktörlerle mücadelede önemli bir rol oynarlar. Yaban mersini, böğürtlen, yeşil çay ve zeytinyağı gibi antioksidan açısından zengin gıdaları sofranızdan eksik etmeyin.

7. Bol Su İçmeyi İhmal Etmeyin

Su, vücuttaki toksinlerin atılmasına ve bağışıklık sisteminin etkin çalışmasına yardımcı olur. Özellikle soğuk havalarda su tüketimi azalabilir, ancak her gün yeterli miktarda su içmek, vücudunuzun savunma sisteminin etkin kalmasına katkı sağlar.

8. Renkli ve Dengeli Bir Tabak Hazırlayın

Tek yönlü beslenmek yerine, tabağınızı renklerle doldurmak vücudunuza gerekli vitamin ve mineralleri sağlar. Yeşil yapraklı sebzeler, kırmızı biber, turuncu havuç gibi farklı renklerdeki gıdalar, bağışıklık sistemini destekleyici çeşitli besin öğeleri sunar. Bu dönemde daha dengeli ve çeşitli bir beslenme alışkanlığı kazanmak büyük fark yaratabilir.

Mevsim geçişlerinde bağışıklık sistemimizi güçlü tutmak, doğru ve dengeli bir beslenme ile mümkün. C vitamini, çinko, D vitamini ve antioksidan açısından zengin besinleri günlük diyetinize ekleyerek vücudunuzu hastalıklara karşı daha dirençli hale getirebilirsiniz. Ayrıca, su tüketimini artırmak ve bağırsak sağlığınızı probiyotiklerle desteklemek de bağışıklığınız için önemli bir adımdır.

Bağırsaklar, sindirimin yanı sıra genel sağlığımız ve ruh halimiz üzerinde büyük bir etkiye sahip olan bir organ olarak öne çıkıyor. "İkinci beyin" olarak nitelendirilmesinin ardında yatan neden ise bağırsaklarımızdaki mikrobiyal yaşam, yani mikrobiyom. Bağırsak mikrobiyomu, vücudumuzda yaşayan trilyonlarca bakteri, virüs ve mantarın oluşturduğu büyük bir ekosistemdir. Peki, bu mikrobiyom neden bu kadar önemli ve hangi gıdalar bağırsak sağlığımızı korumaya yardımcı olur?

Mikrobiyomun Vücuttaki İşlevi

Bağırsak mikrobiyomu, vücuttaki birçok önemli işlevi düzenler. Bu mikroorganizmalar, sadece yiyecekleri sindirmekle kalmaz; aynı zamanda bağışıklık sisteminin güçlenmesinde, bazı vitaminlerin üretilmesinde, hormon dengesinde ve sinir sistemi ile iletişimde kilit rol oynar. Bağırsaklar, beyinle yakından bağlantılıdır ve bu ilişkiye bağırsak-beyin ekseni denir. Bağırsaktaki bakteriler, beyne sinyaller göndererek ruh hali, stres ve bilişsel fonksiyonlar üzerinde etkili olabilir. Dolayısıyla, sağlıklı bir mikrobiyom, sadece sindirim sistemimizin değil, zihinsel ve duygusal sağlığımızın da teminatıdır.

Probiyotikler, bağırsaklarımızdaki yararlı bakterileri artıran canlı mikroorganizmalardır. Hatta ruh hali üzerinde olumlu etkiler yapabilirler.

PROBİYOTİKLER RUH HALİ ÜZERİNDE OLUMLU ETKİ YAPABİLİRLER

Probiyotikler: Faydalı Bakteriler

Probiyotikler, bağırsaklarımızdaki yararlı bakterileri artıran canlı mikroorganizmalardır. Sindirimi destekler, bağışıklık sistemini güçlendirir ve iltihabı azaltırlar. Hatta ruh hali üzerinde olumlu etkiler yapabilirler. Probiyotik açısından zengin olan bazı gıdalar şunlardır:

- Yoğurt: Canlı probiyotik içeren yoğurt, bağırsak sağlığı için harika bir kaynaktır.

- Kefir: Yoğurttan daha fazla probiyotik içerir ve bağırsaklar için oldukça faydalıdır.

- Lahana Turşusu: Doğal fermente edilmiş lahana, probiyotik açısından zengindir.

- Kimchi: Kore mutfağından fermente sebze türü olan kimchi, bağırsak sağlığına olumlu katkılar sağlar.

Prebiyotikler: Probiyotiklerin Besini

Probiyotiklerin sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için onlara besin sağlayan prebiyotiklere ihtiyaç vardır. Prebiyotikler, sindirilemeyen liflerdir ve yararlı bakterilere besin sağlar. Prebiyotik bakımından zengin gıdalar, mikrobiyom çeşitliliğini artırarak probiyotiklerin etkisini destekler. Prebiyotik bakımından zengin gıdalar şunlardır:

- Sarımsak ve Soğan: Her ikisi de prebiyotik açısından zengin olup bağırsaklardaki iyi bakterilerin büyümesini teşvik eder.

- Pırasa: Lifli yapısıyla prebiyotikler açısından önemli bir kaynaktır.

- Kuşkonmaz: Yüksek lif içeriği ile bağırsaktaki yararlı bakterileri besler.

- Muz: Özellikle olgunlaşmamış muz, prebiyotik bakımından zengindir.

- Yulaf: Çözünür lif açısından zengin olan yulaf, bağırsak sağlığına katkıda bulunur.

Bağırsak Sağlığını Korumanın Diğer Yolları

- Çeşitli Beslenme: Farklı bitkisel besinler tüketmek, bağırsaklardaki bakteri çeşitliliğini artırır. Sebzeler, meyveler, tam tahıllar ve baklagiller en iyi seçeneklerdir.

- Şeker ve İşlenmiş Gıdalardan Kaçınma: Aşırı şeker ve işlenmiş gıdalar, zararlı bakterilerin büyümesini destekler. Bu tür gıdaları sınırlamak, bağırsak sağlığına katkı sağlar.

- Yeterli Su Tüketimi: Su, sindirimi düzenler ve bağırsak hareketlerini destekler. Günlük su ihtiyacını karşılamak bağırsak sağlığı için önemlidir.

Bağırsak Sağlığının Genel Sağlığa Katkısı

Sağlıklı bir bağırsak mikrobiyomu, vücutta birçok sistemi doğrudan etkiler. Yapılan araştırmalar, sağlıklı bir mikrobiyomun obezite, diyabet ve kalp hastalıkları gibi kronik rahatsızlıkların riskini azalttığını gösteriyor. Ayrıca, bağırsak sağlığındaki bozulmalar, depresyon ve anksiyete gibi ruhsal rahatsızlıklarla da ilişkilendirilmiştir.

Bağırsak sağlığınıza özen göstermek, sindirim sisteminizi güçlendirmenin ötesinde, zihinsel ve duygusal sağlığınıza da olumlu etkiler sağlar. Probiyotik ve prebiyotik bakımından zengin gıdalarla dengeli bir beslenme, mikrobiyomumuzu desteklemenin en iyi yollarından biridir. Sağlıklı bir mikrobiyom için bu gıdaları beslenmenize eklemek, uzun vadede sağlığınızın korunmasına yardımcı olacaktır.

Son yıllarda ketojenik diyetin ne kadar popüler olduğunu fark etmişsinizdir. Çoğu kişi bu yöntemle hızlı sürede çok fazla kilo verdiğinden bahseder. Ketojenik diyet, düşük karbonhidrat, yüksek yağ içeren bir beslenme planıdır. Bu diyetin temel amacı, vücudu karbonhidratlardan alınan enerjiden ziyade yağlardan enerji kullanmaya zorlamaktır. Ketojenik diyetin temel prensibi, karbonhidrat alımını ciddi şekilde azaltarak vücudu "ketozis" adı verilen bir duruma sokmaktır. Ketozis sırasında vücut, yağları yakıt olarak kullanır ve bu da keton adı verilen moleküllerin karaciğerde üretilmesine yol açar. 

Ketojenik diyet aslında epilepsi hastalığının tedavisi için ortaya çıkmış bir beslenme yöntemidir. Ketojenik diyet denilince pek çok kişi bunun yüksek proteinli bir diyet olduğunu düşünebilir. Ancak bu yanlış bir algıdır. Ketojenik diyet, protein tüketimini de sınırlar. Asıl amaç, karbonhidrat alımını ciddi oranda düşürmek, böylece vücutta keton cisimcikleri adı verilen maddelerin oluşumunu sağlamaktır. Bu ketonlar, enerji kaynağı olarak kullanıldığında, vücut yağ yakmaya başlar ve kilo kaybı desteklenir. 

Ketojenik diyette, temel olarak hayvansal gıdalar, sağlıklı yağ kaynakları ve düşük karbonhidrat içeren sebzeler tercih ediliyor. 

KETOJENİK DİYETİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

Bu, ekmek, makarna, pirinç, patates ve şekerli gıdaların büyük ölçüde sınırlandırılması anlamına gelir.

Yüksek Yağ: Diyetin ana enerji kaynağı yağlardan gelir. Zeytinyağı, avokado, tereyağı, hindistancevizi yağı ve yağlı balık gibi sağlıklı yağlar diyette büyük yer tutar.

Orta Düzeyde Protein: Diyet proteini de içerir, ancak aşırı miktarda protein tüketilmez, çünkü fazla protein glikoza dönüşebilir ve ketozisi engelleyebilir. Et, tavuk, balık, yumurta gibi protein kaynakları tercih edilir.

Ketojenik Diyette Hangi Besinler Tüketilir? 

1. Ketojenik diyette, temel olarak hayvansal gıdalar, sağlıklı yağ kaynakları ve düşük karbonhidrat içeren sebzeler tercih ediliyor. 

2. Kırmızı et, tavuk, balık, deniz ürünleri, hindi, yumurta ve peynir gibi proteinli besinler, yeşil yapraklı sebzeler, salatalık, brokoli, karnabahar, lahana, kabak, mantar gibi düşük karbonhidrat içeren sebzeler

3. Ketojenik beslenmede sağlıklı yağlar ön planda olduğu için zeytinyağı, tereyağı, ceviz, badem, fındık, avokado beslenme planınızda yer alıyor. 

Ketojenik Diyette Yasak Olan Besinler 

1. Yüksek karbonhidratlı ve yüksek oranda şeker içeren kola, tatlı, meyve suyu gibi gıdalar,

2. Yaban mersini, böğürtlen, çilek gibi kırmızı meyveler hariç tüm meyveler,

3. Mercimek, fasulye, nohut gibi baklagiller,

4. Buğday, arpa, mısır, pirinç, un ve nişastalı besinler,

5. Havuç ve patates gibi kök sebzeler,

6. Bazı sos ve çeşni türleri,

7. İşlem görmüş ve doymuş yağlar,

8. Alkollü içecekler,

9. Şekersiz ve tatlandırıcı kullanılarak hazırlanmış gıdalar ketojenik diyet yaparken tüketilmez. 

Ketojenik Diyetin Zararları 

• Ketojenik diyet kontrollü uygulanmazsa ketosiz sebebiyle bazı yan etkiler görülebilir. Diyete başlandığında bazı kişiler "keto gribi" olarak adlandırılan belirtiler yaşayabilir. Bu belirtiler arasında baş ağrısı, halsizlik, bulantı, baş dönmesi, uykusuzluk ve sindirim problemleri bulunur. Bu durum genellikle vücudun karbonhidratlardan yağlara geçiş sürecinde yaşanır ve birkaç gün sürebilir.

• Ketojenik diyetin uzun vadeli etkileri hala tam olarak bilinmemekle birlikte, bazı çalışmalarda doymuş yağ tüketiminin artmasıyla kolesterol seviyelerinde yükselme gözlemlenmiştir. Bu durum, uzun vadede kalp hastalığı riskini artırabilir.

• Ketojenik diyet, birçok besin grubunu sınırlar; özellikle meyve, tahıl ve bazı sebzeler gibi karbonhidrat açısından zengin gıdalar tüketilemez. Bu durum, vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabilir. Örneğin, C vitamini, magnezyum, potasyum ve lif eksiklikleri sıkça görülebilir.

• Lif açısından zengin gıdaların (meyve, tahıl, baklagiller gibi) sınırlanması nedeniyle kabızlık gibi sindirim sorunları ortaya çıkabilir.

• Ketojenik diyet, özellikle protein alımının fazla olduğu durumlarda böbreklere ekstra yük bindirebilir. Yüksek protein tüketimi, böbrek fonksiyonlarını zorlayarak böbrek taşı oluşma riskini artırabilir.

• Ketojenik diyetin katı yapısı ve birçok yiyecek grubunun sınırlandırılması, uzun vadede sürdürülebilir olmayabilir. Sosyal ve günlük hayat içinde bu diyete sadık kalmak zor olabilir ve bazı kişiler için bu diyet, zamanla psikolojik olarak da zorlayıcı hale gelebilir.

Yapılan çalışmalar ketojenik diyetin otizm, epilepsi, dirençli kilolar, bazı insülin direnci vakalarında olumlu sonuçlar verdiğini gösterse de uzun vadeli uygulanmasının bilimsel anlamda hala tartışmalı olduğunun altını çizmemiz gerekiyor. Ketojenik diyetin, uzman doktor ya da diyetisyen kontrolünde, gerekli tetkiklerin yapılmasından sonra uygulanması önerilir.

Olayın medyaya yansımasının ardından İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, hastane hakkında inceleme başlattı. İncelemede, Ömer bebeğe yanlış bir tıbbi müdahale yapılıp yapılmadığı ve bebeğin neden daha önce farklı bir sağlık kuruluşuna sevk edilmediği gibi soruların yanıtları aranacak.

Ömer bebek, şu anda Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne nakledilmiş durumda ve sağlık durumu burada izlenmeye devam ediyor. Yapılacak incelemeler sonucunda, olayın tüm detayları ve sorumlular netlik kazanacak.

Antalya'da 5 yıl önce çift kol nakli olan Yusuf Oğuz Şimşek, eski günlerine döndü. İki kolunu da rahatlıkla kullanabilen genç, operasyonu gerçekleştiren isimlerden Prof. Dr. Özlenen Özkan'ı ziyaret etti. Özkan'ın elini sıkıp destekleri için teşekkür etti.

Yeni bir araştırmaya göre, güneş kremi, losyon, sabun ve saç bakım ürünleri gibi kişisel bakım ürünlerini daha fazla kullanan çocukların vücutlarında daha yüksek seviyelerde toksik "ftalat" bulunuyor. Ftalatlar, plastik kaplarda yaygın olarak kullanılan "plastikleştiriciler" olarak biliniyor ve birçok şirket bunları kişisel bakım ürünlerine ekliyor.

En yüksek seviyeler ise siyah ve Latin çocuklarda tespit edildi.

The Guardian gazetesinin bildirdiğine göre çalışmada, dört ile sekiz yaşındaki çocuklardan alınan 600'den fazla idrar örneğinde, hormon üretimini değiştirebilen ve üreme, bağışıklık sistemi ve metabolik hastalıklarla bağlantılı olan oldukça toksik endokrin bozucular olan ftalatlar kontrol edildi.

Bunlar aynı zamanda çocukların davranışlarını ve öğrenme becerilerini etkileyen gelişimsel toksik maddeler olarak kabul ediliyor. George Mason Üniversitesi araştırmacısı ve çalışmanın başyazarı Michael Bloom, çalışmanın bulgularının “endişe verici” olduğunu söyledi. Bloom, “Sonuçlar, cilt bakım ürünlerinin çocuklar üzerinde kullanımının bu kimyasallara maruz kalma kaynağı olduğunu gösteriyor. Ayrıca bu ürünlerin sık sık ve uzun süreler boyunca kullanılma eğiliminde olması da kesinlikle endişe yaratıyor” dedi.

GIDA VE İLAÇLARA DA BULAŞTI

Ftalatlar, plastik kaplarda yaygın olarak kullanılan "plastikleştiriciler" olarak biliniyor ve birçok şirket bunları kişisel bakım ürünlerine, stabilize etmeye yardımcı olmak veya koku taşımak için bileşen olarak da ekliyor.

Ftalatlar, plastik kaplardan kişisel bakım ürünlerine geçebiliyor ve son zamanlarda yapılan testlerde gıda ve ilaçlara da bulaştığı tespit edildi. Çocuklar, ftalatları emerken özellikle savunmasız oluyor çünkü vücut ağırlıklarına göre daha büyük bir cilt yüzeyine sahip durumdalar.

Ayrıca metabolik sistemleri bileşiklerin işlenmesine yardımcı olmak için tam olarak gelişmemiş olabilir. Bloom, yine de çocukların kişisel bakım ürünlerindeki kimyasallara maruz kalmasına ilişkin çok az araştırma olduğunu söyledi. Vücut kimyasalları hızlı bir şekilde elimine etse de insanlar bu kimyasallara çok yüksek düzeyde maruz kalıyor.

Bloom, “Losyon kullanımı gibi bizi bu kimyasallara maruz kalmaya yatkın hale getiren alışkanlıklar rutin olma eğiliminde, bu nedenle genellikle bir dozu ortadan kaldırdığımızda ertesi sabah losyon sürdüğümüz bir senaryo ile sonuçlanırız ve bu kalıcılık durumu ortaya çıkabilir” dedi.

• Sabah 7'de kalkmış olun.
• Kuruluk, çatlama ve kaslarda sertleşme eğilimini dengelemek için ılık susam yağı ile kendinize masaj yapın - ardından ılık bir duş alın
• Sinir sisteminizi ve dolaşımınızı kısıtlayabilecek vata toksinlerini ortadan kaldırmak için alternatif burun deliği solunumu yapın.
• Sonbahar için tercih edilen yoga pozları, baş ve omuzların belin altındaki bir seviyede kaldığı ters duruşlardır. Ayrıca Güneşe Selamlama rutini uygulayın
• Sonbahar diyeti, nemi artırmak ve kendinizi beslenmiş ve topraklanmış hissetmenize yardımcı olmak için tatlı, hafif baharatlı, ekşi ve tuzlu bir tada sahip sıcak yiyeceklerden oluşmalıdır. Güne akçaağaç şurubu, bal veya tarçınla tatlandırılmış küçük bir kase yulaf, pirinç veya kinoa ile başlayın. Öğle ve akşam yemeklerinde buharda pişirilmiş sebzeler, çorba ya da kiçarig gibi besleyici yiyecekleri seçin. Çok fazla çiğ salata, soğuk ve buzlu içecekler, bakliyat ve mayadan kaçının, çünkü bunlar vata artışına neden olur ve sindirimi bozabilir. Sindiriminizde dengesizlik olduğunu fark ederseniz, nane veya zencefil çayı tüketin. Gaz ve şişkinlik için çörekotu yağını kapsül formunda yemekle birlikte alabilirsiniz. Günün sonunda, bir tutam hindistan cevizi, zerdeçal veya kakule ile lezzetlendirilmiş bir fincan sıcak sütün tadını çıkarın ve erken yatın.

Sonbahar bir hazırlık mevsimidir. Vücudumuzu önümüzdeki kış aylarına hazırlamamız gerekir; bu değişim zamanı, yazın sıcak sıcağından kışın serin karanlığına geçiş anlamına gelir.

Sonbahar, yavaşlamanın, kazakları giymenin ve sıcak bir battaniyeye sarılarak en sevdiğiniz bitki çayının tadını çıkarmanın zamanıdır.

Sonbahar kendimizi doğaya kaptırmak ve vücudumuzu hareket ettirmek için bolca fırsat sunar.

Sonbaharın daha yavaş temposu, odaklanmayı güçlendirmek ve topraklanma için mükemmel bir fırsat sağlar.

Sezon ilerledikçe, sağlık stratejilerinizi ayarlamak çok önemli hale gelir; dikkate değer bir husus, özellikle doğal bir kaynak olan güneş ışığının sınırlı olduğu durumlarda D vitamini takviyesidir.

Unutmayın, mevsim ne olursa olsun, sağlığınıza öncelik vermek, daha mutlu bir hayat için yapacağınız en önemli yatırımdır. 

Giriş
Psiko Epilepsi, epilepsi nöbetleri ve psikiyatrik semptomların bir arada görüldüğü karmaşık bir nörolojik ve psikiyatrik durumdur. Bu hastalık grubunda, tedavi sürecinin etkinliği, uzman doktorlara doğrudan erişim ile yakından ilişkilidir. Bu çalışma, Bilkent Şehir Hastanesi'nde yaşanan bir vaka üzerinden, tedavi sürecindeki uzman doktor erişim sorunlarını ve bunun hasta üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.

Yöntem
Araştırma, Bilkent Şehir Hastanesi'nde Psiko Epilepsi tedavisi gören hasta olan Emre Dalgıç'ın yaşadığı randevu ve uzman doktor erişim sorunlarını içeren bir vaka çalışmasıdır. Veriler, hasta tarafından sağlanan şikayet mektubundan ve ilgili hastane kayıtlarından derlenmiştir. Ayrıca, benzer vakalarla ilgili literatür taraması yapılmıştır.

Bulgular
Emre Dalgıç, ilk randevusunda sadece Esra Kabadayı Şahin ile görüşme fırsatı bulabilmiştir. Ancak, sonraki randevularında, randevu ekranında Esra Kabadayı Şahin ismi görünmesine rağmen, sadece bir kez kendisiyle görüşebilmiştir. Diğer randevularda çeşitli asistans doktorlarla görüşme yapılmış ve bu durum, tedavi sürecinde aksamalara neden olmuştur. Hastanın sağlık durumunun kötüleştiği, tedavi sürecinin etkinliğinin azaldığı ve genel hasta memnuniyetinin olumsuz yönde etkilendiği gözlemlenmiştir.

Tartışma
Uzman doktor erişimi, Psiko Epilepsi gibi karmaşık hastalıkların tedavisinde kritik öneme sahiptir. Doktorun isim hakkının başka asistanlar tarafından kullanılması, hasta için yanlış yönlendirmelere ve tedavi sürecinde tutarsızlıklara yol açabilir. Bu durum, tedavi sürecinin etkinliğini azaltmakta ve hastanın genel sağlık durumunu olumsuz etkilemektedir. Sağlık sistemlerinde uzman doktorlarla doğrudan iletişimin sağlanması, tedavi sürecinin başarıyla yönetilmesi açısından önem arz etmektedir.

Sonuç
Bu vaka çalışması, uzman doktor erişimindeki sorunların hasta tedavisi üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur. Esra Kabadayı Şahin'in isim hakkının diğer asistanlar tarafından kullanılmasının, tedavi sürecindeki aksaklıklara yol açtığı belirlenmiştir. Hastaların uzman doktorlarla doğrudan görüşebilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Öneriler

Hastane yönetimi, uzman doktorlarla doğrudan görüşme imkanlarını artırmalıdır.
Randevu sistemlerinde, uzman doktorların isimlerinin yalnızca gerçek görüşmelerde kullanılmasına dikkat edilmelidir.
Hasta geri bildirimlerinin düzenli olarak değerlendirilmesi ve tedavi sürecinde yaşanan aksaklıkların hızlı bir şekilde çözülmesi sağlanmalıdır.

 Bahar aylarının yaklaşmasıyla çocuk ve yetişkinlerin hayatını kökten etkileyen mevsimsel alerjiler konusunda bilgiler veren Çocuk Alerji, Göğüs Hastalıkları Uzmanı ve Alerji Astım Derneği Başkanı Prof. Dr. Ahmet Akçay, bahar aylarında alerjenlerle savaşmanın ipuçlarını açıkladı. Polenlere karşı alerji, bronşlarda alerjik astım, burunda alerjik rinit ve gözlerde göz alerjisi şeklinde kendisini gösterdiğini söyledi. Prof. Dr. Ahmet Akçay bahar alerjilerinin hastayı çok rahatsız ettiğini, yaşam kalitesini bozduğunu, alerjik bulgular nedeniyle hastaların iyi uyuyamadığını, bu nedenle yorgunluk ve halsizlik hissettiklerini, bunun sonucunda konsantrasyon ve öğrenme yeteneğinde azalma olduğunu belirtti. Mevsimsel alerjiye sahip olanların alerjenlerle nasıl savaşacağı konusunda gündelik ipuçları verdi. 

Kıyafetlerinizi Açık Havada Kurulamayın!

Dışarıda giyilen giysiler eve gelindiğinde değiştirilmeli ve temizlenmelidir, kıyafetleri dışarıda bir alan yerine kurutma makinesinde kurutmak, mümkünse ılık bir duş almak, burunları su ile gargara etmek, özellikle saçların yıkanması saçlara yapışan polenlerin temizlenmesi noktasında oldukça faydalıdır. Zira polen, elyaflara kolayca yerleşebilir ve daha sonra çamaşırları giydiğinizde semptomları tetikleyebilir. 

 Açık Havada Şapka ve Gözlük Kullanmalısınız!

Alerjiyle mücadelede başarılı olmak için başınıza şapka, gözlerinize polen girmesini önlemek için güneş gözlüğü takabilirsiniz. Özellikle bahar aylarında dışarıya çıkılırken maske kullanımı ve gözlerin yan kısımlarını da örten güneş gözlükleri kullanmak, bahar alerjisini kontrol etme aşamasında etkilidir.

 Sigaradan Kaçının!

Sigara kullanımı tıkalı, akan ve kaşıntılı burnu ve gözlerin sulanmasını tetikler. Bahar aylarının gelmesiyle beraber kamusal alanlarda, park ve bahçelerde geçirilen zaman artar. Açık havada vakit geçirirken sigara içilen ortamlardan uzaklaşmak, sigara içilmeyen kolektif dış mekanları, otel odalarını ya da restoranları seçmekte yarar vardır. Unutulmamalıdır ki odun yanan şömine ateşinden çıkan dumanlar ve aerosol spreyler gibi semptomlarınızı arttıracak diğer duman türlerinden kaçınmalısınız. 

 Hava Durumunu Takip Edin!

Yerel hava durumu raporlarını takip etmelisiniz. Daha yüksek polen oluşumuna neden olan yüksek ısının olduğu günleri, fırtınalar sırasında oluşan rüzgârı fark ederek önlem alabilirsiniz. Covid-19 döneminde kullanılan maskeler, polenle teması önemli derecede azaltır. Bu günler muhtemelen "fırtına astımı" olarak bilinen bir fenomene neden olabilir. Astımlılar özellikle fırtınadan sonra dışarı çıkarlarsa şiddetli reaksiyonlar gösterebilirler.

 Burnunuzu temizleyin!

Nazal durulama, burnunuzda bulunan mukusu temizlemesinin yanı sıra o bölgedeki alerji semptomlarını seyreltebilir. Bunun yanı sıra ince mukusu ve bakterileri uzaklaştırıp postnazal akıntıyı hafifletebilir. Burnun su ile sık sık gargara edilmesi faydalı olacaktır. Burun temizleme kitleri kullanılabilir. Burun içinin yıkanması için fizyolojik tuzlu su solüsyonları (1 litre suya 1 çay kaşığı tuz koyarak hazırlayabilirsiniz) ve daha yoğun tuzlu su (hipertonik serum fizyolojik) solüsyonları kullanılabilir (1 litre suya 2 çay kaşığı tuz koyabilirsiniz); bir çalışmaya göre, ikincisi daha iyi bir etkiye sahiptir. Günde bir veya iki kez nazal irrigasyonun etkileri, bu uygulamaya başladıktan sonraki ilk 4 hafta içinde hissedilir. Aynı zamanda, ilaç tedavisine ek olarak nazal irrigasyonun, aynı seviyede semptom kontrolü sağlarken, ilaca yaklaşık %30 tasarruf sağlayabileceğini de belirtmek önemlidir.

 Hepa Filtreli Hava Temizleme Cihazları Kullanılabilir!

Taşınabilir Hepa "High Efficiency Particulate Arresting" yani "Yüksek Etkinlikte Partikül Yakalayıcı" filtreli hava temizleme cihazı kullanmanız, Hepa filtreli bir elektrik süpürgesiyle düzenli bir şekilde evi süpürmeniz, arabanızdaki ve evinizdeki klimanın polen filtrelerini sıklıkla değiştirmeniz faydalı olacaktır. Alerjiyi yenmek için açık hava egzersizleri önemlidir ancak zamanlama kritiktir. 

 Yürüyüş İçin Sabah Saatlerini Tercih Etmeyin!

En yüksek polen sayısı genellikle sabah güneş doğmaya başladığında olur. Yürüyüş için öğleden sonra veya akşam geç saatlerini tercih etmelisiniz. 

Araba filtrelerini değiştirmeyi unutmayın

Günümüzde tüm arabalara takılan filtreler, kaynaklarından bağımsız olarak partikül maddeyi ~ 0,7 ila 74 µm arasında etkili bir şekilde tutar. Bu nedenle, tüm polen ve polen parçaları bile düzenli olarak camlar kapalıyken arabaya girmelerini engellemesi ve polen alerjisinden muzdarip sürücüleri korumalıdır. Araba yolculuğu sırasında araba filtrelerinin yararlı etkisini gösteren klinik bir çalışma bugüne kadar yayınlanmış gibi görünmüyor. Öte yandan, hapşırma sırasında refleks göz kapaklarının kapanması da dahil olmak üzere trafik kazalarının %7'sine kadarından alerjilerin sorumlu olduğuna dair çalışmalar bulunmaktadır. Ancak – arabalardaki en iyi filtreler bile eskir ve dış havadaki küçük parçacıkların (PM 2.5 ) filtreleme etkisinin azaldığı kanıtlanmıştır. Polen alerjisi olanların filtreyi ~ 2 yılda bir değiştirmeleri önerilebilir.

 Etkili Maske Kullanın

COVID dönemi maskeleri, polenle teması azaltır. Birçok insanın maske taktığından beri daha az mevsimsel alerji semptomu yaşadığı gözleniyor. Maske takılıyken egzersiz yapmak güvenlidir. Alerjiler maske ile çalışmayı zorlaştırmamalıdır, bu nedenle nefes almakta güçlük çekiyorsanız bir profesyonelden yardım almalısınız. Polen mevsimi boyunca maske takmak, özellikle polen yükünün yüksek olacağı tahmin edilen günlerde, polen alerjisi olanlar için farmakolojik olmayan etkili bir seçenek olarak önerilebilir. Bu şekilde, polen alerjisi hastaları, virüslere (örn. koronavirüsler), bakterilere veya hava kirliliğine karşı maske takmanın da bazı faydaları olacaktır. Önemli bir burun tıkanıklığınız yoksa sadece üst solunum yolu alerjileri nefes almanızda çok fazla sorun yaratmamalıdır. Eğer bir solunum güçlüğü çekiyorsanız, astım olasılığı için değerlendirmeniz gerekebilir.

 Nazal merhemler, tozlar ve yağlar kullanılabilir

Merhemlerin, tozların veya yağların nazal mukozaya uygulanması, bunların burun içine emilen polenleri püskürtmek veya alerjenlerinin mukoza zarlarına girmesini önlemek için bir bariyer görevi gördükleri ve böylece inflamatuar reaksiyonları ve semptomları önlediği fikrine dayanır. Genel olarak, çok sayıda çalışma, burundaki selüloz tozunun, alerjenlerin ve havadaki partiküler maddelerin penetrasyonuna karşı etkili bir bariyer olduğunu göstermektedir. Bu nedenlerden açık havada kaldığımız sürede polen alerjisi olanların burun etrafına bu merhemlerden kullanması faydalı olabilir. 

Açık havada egzersiz yapmak için ideal zaman nedir?

Yağmur, poleni aşağı iter. Hafif bir yağış sırasında egzersiz yapmak, alerjiniz olduğunda açık havada olmak için en iyi zamanlardan biri olabilir.

Burun içine Işık (Fototerapi) Tedavisi Faydalı Mı?

Burun içine fototerapi uygulanmasının faydalı olduğuna yönelik çalışmalar vardır. Bununla birlikte, dermatolojiden elde edilen bilgilere ve mukoza zarlarında olası epitel hasarına ilişkin genel değerlendirmelere dayanarak, UV ışığının lokal olarak uygulanmasının, özellikle bu tür bir uygulamanın fizyolojik olmadığı bir mukozal yüzey üzerinde risksiz olmadığı belirtilmelidir. Bu nedenle, bu yöntem her polen alerjisine önerilmesi doğru olmaz. 

 Akapunktur Etkili Mi?

Standart ilaç tedavisine yeterince yanıt vermeyen veya dayanılmaz yan etkiler yaşayan alerjik rinitli bireyler için akupunktur değerli olabilir. Muhtemelen, etki büyük ölçüde akupunktur uzmanının deneyimine ve muhtemelen hastanın metodolojiye katılma isteğine bağlı olacaktır.

Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Üyesi Prof. Dr. Okan Gülbahar arıların neden olduğu böcek sokmalarının ülkemizdeki görülme sıklığının %50 ila %95 arasında olduğunu, bir kişinin yaşam boyu arı tarafından sokulma oranının ise %95 gibi oldukça yüksek oranlarda gerçekleştiğini söyledi. “Görüldüğü gibi bu oranlar oldukça yüksek” diyen Prof. Dr. Gülbahar şöyle devam etti: “Arı sokmalarının en korkulan klinik yansıması, sistemik alerjik reaksiyon olan anafilaksidir. Anafilaksi ya da akut alerji krizi, arı zehrinde bulunan proteinlere karşı sokulan kişide, o proteinlere özel olarak üretilmiş IgE yapısındaki antikorların, vücudun savunma sistemi hücrelerini uyarması sonucu gelişir. IgE antikorlarının gelişmesi için kişinin daha önce çeşitli kereler bu yabancı proteinlerle karşılaşması gerekir. Buna duyarlaşma diyoruz. Duyarlaşma safhası olmadan alerjik reaksiyon gelişmesi nadir bir durumdur. Bu nedenle daha önce arı tarafından hiç sokulmamış bir bireyde alerjik reaksiyon gelişme olasılığı son derece düşüktür.”

ERKEKLERDE İKİ KAT FAZLA!

Bir milyon nüfus başına bildirilen ölüm sayılarının, senede 0.03-0.48 arasında olduğu, ölümcül reaksiyonların görüldüğü kişilerin %40-85’inde daha önceden anafilaktik reaksiyon öyküsü olmadığını belirten Prof. Dr. Okan Gülbahar, “Yani ciddi alerjik reaksiyon yaşayanların yaklaşık yarısı, arı alerjileri olduğunun farkında değildirler. Ancak eğer bir önceki reaksiyon anafilaksi ise, bir sonraki sokmanın anafilaksi ile sonuçlanma riski daha yüksektir. Arı sokmasına bağlı sistemik alerjik reaksiyon riski, erkeklerde kadınlara göre iki kat daha fazladır ve yaşla beraber artmaktadır” dedi.

“ANAFİLAKSİYE KARŞI VENOM İMMÜNOTERAPİSİ UYGULANMALI”

Öyküsünde arı sokması ile ciddi sistemik reaksiyon öyküsü bulunan ve testlerinde arı venomuna duyarlı bulunan hastaların, bir sonraki arı sokmasında %30 ila 70 oranında anafilaksi riski taşıdıklarının altını çizen Gülbahar, “Bu nedenle, bu kişilere %85 ile %98 arasında etkin bir tedavi olduğu gösterilmiş olan ve ileride gelişebilecek ciddi reaksiyonlardan korunma sağlayan venom immünoterapisi olarak adlandırılan aşı tedavisi uygulanmalıdır” dedi. Bu tedavi yaklaşımının amacı, eğer hastayı bir daha arı sokacak olursa, hayatı tehdit eden reaksiyonların gelişmesini önlemek olduğunu ifade eden Gülbahar, alerji aşılarının bunu gerçekten de çok başarılı bir şekilde yaptığını, günümüzde normal şartlarda bu tedavinin süresinin 5 yıl olması gerektiği söyledi.

ARI SOKTUĞUNDA NE YAPMALIYIZ?

Prof. Dr. Okan Gülbahar’dan hayati adımlar…

Arı sokmasından sonra ilk yapılması gerekenler:

1.Arıların bulunduğu bölgeden ani hareketlerden kaçınarak ancak hızlı ve güvenli bir şekilde uzaklaşmak.

 2.Eğer sokan arı bal arısıysa ve zehir kesesi halen deride kasılıp zehir vermeye devam ediyorsa, iğneyi derhal yerinden çıkartmak. Arının iğnesi, venom kesesinin zedelenmemesi için, tırnak veya sert düzgün bir cisim yardımıyla (örneğin bir kart) kazınarak çıkartılmaya çalışılmalıdır. Cımbız, pense gibi araçlar kesenin patlamasına neden olarak daha fazla venomun dolaşıma geçmesine yol açabileceğinden, iğnenin çıkartılmasında bu yöntemler tercih edilmemektedir.

3. Sokulan bölge temiz, sabunlu su ile yıkanarak kurulanmalıdır. Antiseptikler kullanılabilir. 4.Deriyi tırnaklarla kaşıyıp yara yapmaktan kaçınılmalıdır.

5. Sokulan alanı rahatlatmak için soğuk kompres, alerji hapları, kortizonlu kremler, ağrı kesiciler kullanılabilir. Hiçbir şey yapılmasa dahi, bu durum geçicidir ve saatler içinde kendiliğinden düzelir. Fakat anafilaksi durumunda süreç farklıdır. Anafilaksi tedavisinde ilk tercih olan adrenalin kullanımıdır. Ülkemizde kullanımı oldukça kolay adrenalin otoenjektörleri bulunmaktadır. Adrenalin otoenjektörleri, özellikle sağlık hizmetlerine hızlı bir şekilde ulaşmanın mümkün olmadığı yerlerde hayat kurtarıcı olmaktadır.

BU BELİRTİLERE DİKKAT!

Sistemik reaksiyonların hafif tiplerinde belirtiler genellikle deri ve mukozalarda görülür. Bu belirtiler arasında en sık görülenler ürtiker (kurdeşen), anjioödem, deride kızarıklık ve kaşıntıdır. Deri bulguları hastaların %80’inden fazlasında gözlenir. Nefes darlığı, nefes almada veya vermede zorluk, öksürük, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma hissi, ses kısıklığı, ses çıkaramama gibi solunumsal semptomlar olguların %50-60’ında görülür. Üst havayollarında gelişen ödem, arı sokmasına bağlı ölümlerin en önde gelen sebeplerindendir. Bu sırada kişide, boğazda sıkılma hissi, yutkunmada güçlük, tükürüğünü yutamama, nefes alamama, nefes alırken ötme sesi, ses kısıklığı, seste kabalaşma, konuşamama ve morarma gibi yakınma ve belirtiler gelişebilir. Bu belirtilerin erkenden tanınması ve hızla tedavisi kişiyi hayatta tutacaktır.

OTOENJEKTÖR NEDİR?

Anafilaksi riski taşıyan bireyler genellikle üzerlerinde bir otoenjektör taşır. Bu cihaz, uyluğa bastırıldığında tek bir doz ilaç enjekte eden bir şırınga ve normalde içeride kalan, gizli bir iğneden meydana gelir. Hızlı otoenjektör kullanımı anafilaksinin kötüleşmesini önleyebilir ve hayat kurtarabilir. Bu nedenle anafilaktik reaksiyon gösteren kişiler bu enjektörün nasıl kullanıldığını öğrenmeli ve kendilerine yakın kişilerin de öğrenmesini teşvik etmelidir.

ANAFİLAKSİ YA DA ALERJİK KRİZ NEDİR?

Anafilaksi çeşitli zehir, besin maddesi ya da ilaçların kullanımı sonrasında meydana gelen ağır bir alerjik reaksiyon tablosudur. Bu vakaların çoğunda arı sokması ya da fıstık gibi besin alerjileri tespit edilir. Anafilaksi gelişimi sonrasında kişilerde cilt döküntüsü, düşük nabız ve şok durumu meydana gelebilir ve müdahale edilmezse hayati riskle hatta ölümle sonuçlanabilir.

Burun Akıntısı Alerji Belirtisi Midir?

Alerjilerin pek çok belirtiler vardır. Bunlar arasında en sık karşılaşılan belirtilerden biri de burun akıntısıdır. Burunla ilgili semptomların büyük bir kısmı genellikle alerji ile ilişkilidir. Saman nezlesi olarak bilinen alerjik rinit, burundaki alerjik reaksiyonları tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Alerjik rinit belirtileri arasında burun akıntısı, tıkanıklık, hapşırma ve burunda, gözlerde ve ağzınızın çatısında kaşıntı sayılabilir.

Alerjiden Kaynaklı Burun Akıntısına Ne Sebep Olur?

Nazal alerji semptomlarına neden olabilecek birden fazla tetikleyici faktör vardır. Nazal belirtilerden muzdarip olan kişilerin hepsi aynı tetikleyicilere sahip değildir. Mevsimsel alerjiniz varsa, belirtilerinizi yalnızca yılın belirli bir zamanında ortaya çıkaran belirli bir ağaç veya çimen polenine alerjiniz olabilir. Veya sonbaharda yağmurlu ve yapraklar ıslakken ortaya çıkan belirli bir küf türüne alerjiniz olabilir.

Mevsimsel alerjiden muzdarip kişilerin üçte ikisinden fazlasının da yıl boyunca belirtileri vardır. Bunlara evdeki toz akarları, hamam böcekleri, evcil hayvanlardan gelen hayvan tüyleri ve yine küf gibi alerjenler neden olabilir. Tetikleyicilerinizi bilmek önemlidir. 

Tetikleyicilerinizi öğrendikten sonra, onlardan kaçınmanız ve tedavi olmanız daha kolay olacaktır. 

Alerji Kaynaklı Burun Akıntısı ile Grip Nasıl Ayrılır?

Alerji kaynaklı burun akıntısında ateş olmaz. Peşpeşe hapşırma, burun kaşıntısı, boğazda kaşınma gibi belirtiler görülmez. Gripte ateş genelde görülür. Boğaz ağrısı olabilir. Kas ağrısı görülebilir. Belirtilere göre ayrılamayan durumda alerji testi yapılarak alerjik nezle teşhisi kesinleştirilir. 

Alerjiden Kaynaklı Burun Akıntısı Nasıl Geçer?

Geçmeyen burun akıntınız, tıkanıklık, hapşırma gibi belirtileriniz varsa öncelikle alerjiniz olup olmadığını öğrenmek için bir alerji uzmanına gitmeniz gerekir. Doktorunuz bazı testlerle alerjinize neyin neden olduğunu ve tetikleyicilerinizi belirleyecektir. 

Hem mevsimsel hem de yıl boyu süren alerjiler burun akıntısı, tıkalı burun ve hapşırmaya neden olabilir. Bu nedenle doktorunuz belirtileriniz ve mevcut durumunuza göre size uygun alerji testini yapacaktır. 

Tetikleyiciniz belirlendikten sonra alerji aşısı ve alerjenden korunma seçenekleri ile belirtilerinizi kontrol altına alabilirsiniz. 

Alerji Aşısı İle Alerjinizin Uzun Süreli Tedavisi Sağlanabilir

Alerji aşısı yani immünoterapi vücudu alerjen maddeye duyarsızlaştırmayı hedefleyen bir tedavi yöntemidir. Solunum alerjenlerine karşı uygulanan bu tedavi ile ev tozu mite, polen, küf ve evcil hayvan gibi alerjiler başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Kademeli olarak vücuda alerjen maddenin verilmesini içeren bu tedavi oldukça başarılı bir tedavidir. Aynı zamanda alerjinizin ilerlemesini ve alerjik astım geliştirme riskini de azaltabilir. Alerji aşıları ilk başlarda haftada bir yapılabilir ve daha sonra enjeksiyon sıklığı ayda bir olur. Birkaç yıl devam eden bu tedavinin başarı oranı oldukça yüksektir.  

Alerjenlerden Nasıl Korunurum?

Solunum alerjenlerinden tamamen kaçınmak pek kolay değildir. Ancak alabileceğiniz bazı önlemler belirtilerinizi kontrol altına almanıza yardımcı olabilir. 

Ev tozu akarları

Ev tozu mite alerjiniz varsa öncelikle evinizdeki kumaş malzeme sayısını mümkün olduğunca azaltmanız gerekir; halı, kilim, perde gibi.

Yataklarda alerjen geçirmez kılıflar kullanmanız yararlı olacaktır. 

Yatak takımlarını, nevresimleri en az haftada bir kere yüksek ısıda yıkamanız gerekir. 

Yün battaniyeler veya kuş tüyü yatak takımları yerine sentetik yastıklar ve akrilik yorganlar kullanın

Yüksek verimli partikül hava (HEPA) filtresi olan bir elektrikli süpürge kullanın. 

Evcil hayvanlar

Alerjik reaksiyona neden olan evcil hayvan tüyü değil, ölü deri, tükürük ve kuru idrar pullarına maruz kalmadır. Evcil hayvanınızı evden uzaklaştırmak istemiyorsanız şu önlemleri alabilirsiniz:

Evcil hayvanları mümkün olduğunca en çok vakit geçirdiğiniz yerden dışarıda tutun ve özellikle yatak odanıza girmesini engelleyin. 

Veterinerinizden de bilgi alarak evcil hayvanınızı her hafta yıkayın. 

Alerjisi olmayan birinin evcil hayvanınızı, evin dışında, taramasını sağlayın. 

Evcil hayvanınızın üzerinde bulunduğu minderleri vb. düzenli olarak yıkayın.

Polen

Farklı bitkiler ve ağaçlar yılın farklı zamanlarında polenlerini etrafa saçar ve alerjiniz olan polene maruz kalmak belirtilerinizin şiddetlenmesine neden olabilir. Bu nedenle:

Polen sayısı için hava durumu raporlarını kontrol edin ve yüksek olduğunda içeride kalın.

Polen sayısı yüksek olduğunda çamaşırlarınızı dışarda kurutmayın. 

Polenler en çok sabah saatlerinde ve akşamüstü etrafta olur; bu saatlerde camları, kapıları kapalı tutun. 

Polen sayısının yüksek olduğu dönemlerde dışarı çıkarken geniş kenarlı şapka, gözlük ve maske takabilirsiniz. Eve geldiğiniz gibi de kıyafetlerinizi çıkarın ve duş alın. 

Küf sporları

Küfler, evin içinde ve dışında herhangi bir çürüyen madde üzerinde büyüyebilir. Küflerin saldıkları sporlar alerjendir ve belirtileri tetikleyebilir. 

Evinizde küf oluşumu olabilecek yerleri sürekli kontrol edin. 

Sızdıran su tesisatları küfe neden olabilir. Bu nedenle bu alanları kontrol ettiğinizden ve sızdırmadığından emin olun. 

Türkiye’de diyabet artış hızı Dünya dan iki kat, Avrupa’dan 3 kat daha yüksektir

Bu noktada Türkiye Diyabet Vakfı toplumun diyabet konusunda bilinçlenmesi, diyabet artış hızının kontrolü, diyabetli hastanın bakım, izlem ve yaşam kalitesinin artırılması için yol haritasını değerlendirmek amacıyla Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Avrupa Bürosu, Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), Sağlık Bakanlığı ve 24 meslek kuruluşunun katılımıyla 2010 yılında “DİYABET 2020;VİZYON VE HEDEFLER” projesini başlatmıştır.

Yapılan iki çalıştay sonrası 600 sayfalık iki kitap yayınlanmış olup, 2010-2020 yılları arasında her yıl Dünya Diyabet Günü’nde Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri ve parlamenterler, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı temsilcileri, tıp uzmanlık ve meslek kuruluşları, hasta örgütlerinin katılımıyla “Diyabet Parlamentoları” düzenlemiştir. Ülkemizde diyabetin sorunları ve çözümleriyle yaklaşık 1200 sayfalık on kitap dökümante edilmiştir.

2021’de projenin 10.yılının tamamlanmasıyla beraber 12 ayrı çalışma grubunda yaklaşık 300 uzmanın katılımıyla ülkemizde diyabetin sorunları, çözüm önerileri konusunda tekrar toplantılar yapılmış, diyabet alanında devletin yükünün azaltılması ve hastaların eksik kalan ihtiyaçlarının karşılanması, tedavi izlem ve yaşam kalitesinin artırılması için alınması gereken önlemleri tartışmış, öneriler bir sonuç dökümanı olarak kitapta yayınlanmak üzere hazırlanmıştır. Büyük bir dokümantasyon olarak toplanan bu sonuçlar ülkemizde resmi kurumlar, sivil toplum kuruluşları ve ingilizce olarak Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) gibi kurumlarla paylaşılacaktır.

Toplumsal Bilinci Yükseltmemiz Gerekiyor

Prof.Dr Mehmet Sargın Türkiye’de diyabetli hastaların sadece % 34 ü diyabet konusunda bilgi sahibi. Toplumsal diyabet farkındalığını sağlıklı bireylerin, diyabet açısından risk altındaki bireylerin, diyabetli bireylerin, sağlık çalışanlarının, sağlık yöneticilerinin ve devlet yöneticilerinin farkındalığı ile mümkün olacağına dikkat çekti. Bilinçlendirmede hasta eğitimleri, e-nabız sisteminde sürekliliği olan tarama bilgileri, 1. Basamakta Aile Hekimlerinin takibi, sosyal medyada kontrollü iletişim ile daha iyi bir noktaya taşınabileceğini, bu konuda çalışan sivil toplum kurumlarıyla temasın arttırılmasının faydasını vurguladı.

Diyabetten Korunmanın yolu Sağlıklı Beslenme ve Yeterli Fiziksel aktiviteden geçiyor

Türk toplumuna hareket alışkanlığını kazandırmalıyız. Güneydoğu Anadolu mutfağından kaynağını alan milli fasfood diyabeti hızlandırıyor. Öte yandan büyük şehirlerdeki yüksek nüfus ve yeşil alanların azlığı düzenli spor ve aktiviteyi sınırlıyor. Prof. Dr İbrahim Şahin yerel yönetimlerin topluma hareketli yaşam olanakları sağlayacağı bisiklet kullanımı da içeren projelere öncelik vermesine vurgu yaptı. Eğitim kurumlarında ve toplu beslenme yapılan işyerlerinde sağlıklı beslenme işlerliği kazandırılması gerektiğini, buralarda diyetisyen bulunması gerektiğini söyledi.

Diyabetli hastanın bakım ve izleminde en önemli unsur diyabetli hastanın eğitimidir. Yeterli vakit ayırıyor muyuz?

Türkiye’de 8.5 milyon ilaç kullanan diyabetli hastanın eğitimini 600 Endokrinoloji Uzmanı ve 650 Diyabet Hemşiresi ile yürütmek mümkün değil. Prof.Dr Oğuzhan Deyneli hasta eğitiminde diyabet eğitimli hemşirelerin ve diyetisyenlerin bulunmasının önemine, ayak bakımında podiatristlerin Türkiye’de hızla atanması gerektiğine, eczacıların daha aktif rol alabileceğine, uzmanlaşmış diyabet merkezlerinin yaygınlaştırılmasına acil ihtiyaç olduğuna dikkat çekti. Diyabetin farklı sağlık disiplinleriyle ekip işi olduğuna, uzmanlaşmış hemşire/diyetisyen/podiatrist hizmetlerinin geri ödeme kapsamına alınmasının gerektiğine vurgu yaptı.

Diyabet Tedavisinin Olmazsa Olmazı hastanın da dahil olduğu, emeğin ödüllendirildiği ekip çalışmasıdır

Prof. Dr Erol Bolu Birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirilerek bütünleşik sağlık hizmeti/ ekip hizmetinin verilmesinin sağlanmasına vurgu yaptı. Teletıp uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla hastaların evlerinde güvenilir ve dijital olarak takiplerinin mümkün olduğunu, ancak bu alanda yeni düzenlemelere ihtiyaç olduğunu söyledi. Hastanın aktif katılımının fark yarattığını, bunun da eğitimle mümkün olacağını belirten Bolu dijital entegre hasta kayıt takibi, e-konsültasyon, pozitif performans uygulaması gibi uygulamalarla kronik hastalık kontrolünde hızlı yol alınabileceğini vurguladı.

Tedavide Verilen İlacın Başarısı Hastanın Eğitimiyle birleşince artıyor, hastaya kaliteli vakit ayırmak gerekiyor

Sevk sistemiyle 1. Basamakta verimlilik sağlanmalı ve daha aktif hale getirilmelidir. Prof. Dr. Ahmet Kaya ve Prof. Dr. İlhan Yetkin iyi bir diyabet yönetimi için güncel, kolay, anlaşılır ve uygulanabilir rehberlerle birlikte 1. Basamakta tedavinin başlanmasının önemine, 2. ve 3. Basamağa çok gerekli vakaların sevk edilmesine, böylece sistemde verimli bir akış sağlanacağına vurgu yaptı. Hasta-Hekim ilişkisinde kronik hastalık yönetiminde, çoklu organ yetmezliği oluşturan diyabet gibi hastalıkların klinik değerlendirme, eğitim gibi hizmetlerinde zaman baskısının olumsuzluk yarattığını, Diyabet hastalarının takibi için merkezi kayıt sisteminin önemli olduğunu, diyabet konusunda yetişmiş yetkin sağlık personeli ve uzmanlaşmış merkezlerin yaygınlaşması gerektiğini belirtti.

Türkiye’de hastanın ilaca erişiminde ciddi eşitsizlik var

Bazı diyabet ilaçlarının gereksiz yere aşırı sarfiyatı varken, bazı yeni ilaçlara ulaşımda ciddi engeller vardır. İyi tedavi edilemeyen diyabet, en yüksek ölüm nedenleri arasında olan bir çok kronik hastalığın hazırlayıcısıdır. Prof.Dr M. Temel Yılmaz diyabet alanında etki mekanizmaları ve etkinlik oranları birbirinden farklı onlarca yeni ilacın pazara girdiğini, ancak yeni pazara giren ilaçların büyük bir bölümünün ülkemizde bulunmadığını söyledi. Mevcut bazı ilaçların endikasyon dışı ve gereksiz yere aşırı kullanımının devletin ilaca yaptığı ödeme yükünü artırdığını ve bu nedenle hastanın yeni tedavi seçeneklerine ulaşımını engellediğini paylaştı. Sağlık Bakanlığının yaptığı değerli çalışmalar olduğunu ancak bu çalışmaların genişletilmesi diğer ilgili bakanlıkların, belediyeler gibi yerel yönetimlerin, STK’ların bulunduğu geniş platformların aktif hale getirilmesiyle obezite ve diyabetle mücadelede daha etkin adımların atılmasının mümkün olacağını söyledi.

Bilişim Çağına Hızlı Ayak Uydurabilirsek Diyabet Kontrolünde İşimiz Kolaylaşabilir

Prof. Dr. Mustafa Kemal Balcı Hızlanan internet uygulamalarıyla hem hastaların hem diyabet sağlık ekiplerinin online eğitimlerinin geliştirilmesi bu sorunla mücadeleye destek olacaktır. Online sağlık danışmanlık hizmetlerinin aktif ve doğru bir şekilde yürütülmesinin alt yapısının hızlıca oluşturulması gerektiğini belirtti.

Türkiye’de ülkemize özel maliyet-etkinlik analizleri ve sağlık ekonomi çalışmalarına ihtiyaç vardır

Diyabet ve komplikasyonları, yüksek tıbbi maliyetler, üretkenlik kaybı, erken ölüm ve yaşam kalitesinin düşmesine yol açarak önemli derecede ekonomik yüke neden olmaktadır. Prof. Dr. Hasan İlkova maliyetin önemli kısmının komplikasyonlar(görme sorunları, böbrek yetmezliği, kalp-damar hastalıkları, ayak-bacak amputasyonları) olduğunu vurguladı. Yani bu hastalık kontrol edilebilirse maliyeti azalır. Yeni tedaviler/cihazlar/programlar hastalara fayda sağlıyor, hastalığın direkt veya dolaylı maliyetlerine kısa/orta/uzun vadede pozitif etki yapıyorsa, doğru sağlık teknolojileri değerlendirme yöntemleri ile analiz edilerek hastanın tedavi seçeneklerine dahil edilmelidir.

Teletıp uygulamaları ve dijital diyabet eğitiminin önemi, Covid 19 pandemisi sayesinde bir kez daha anlaşılmıştır

Prof. Dr Selçuk Dağdelen ise teletıp konusuna değindi.

Teletıp, gerçek tıbbın yerini alamaz. Fakat kronik hastalık yönetiminde hasta uyumunu arttırabilir, kronik hastalık önleme programlarında yararlı olabilir. Teletıp uygulamaları için mevzuat boşluğu dolayısıyla hukuki ve etik kaygılar vardır. Glisemik kontrolsüzlüğün şiddetli olduğu kritik hastalık ve hastalarda hastaneye yatışı gereken diyabetliler için “geçici” sensör ve pompa geri ödemesi, makul bir seçenek olarak mutlaka geri ödeme açısından değerlendirilmelidir.

Çocukluk çağı diyabetinde çağın gerisindeyiz

Glukoz Sensörleri halen geri ödeme kapsamında olmadığı için çocuklar günde 5-7 kez parmaklarını delmek zorunda kalıyor. İnsülin Pompası yaşam kurtarıcıdır. İnsülin pompasında hastanın üzerinde kalan mali yük çok yüksektir. Bu iki konuda devlet desteğine acil gereksinim vardır. Prof Dr İlknur Arslanoğlu ‘Çağı yakalamak, hatta “gelişmiş” toplumların ötesine de geçerek örnek bir bakım programı oluşturmak ülkemiz için bir hayal değildir’ dedi. Ülkemizde insülin kullanan çocuk diyabetlilerin sayısının 20-25 bin civarında olduğu düşünülmektedir. Bu nisbeten küçük fakat önemli grubun uygun denetleme koşulları yaratılarak en gelişmiş diyabet teknolojilerinden yararlanmasının, çocuk endokrin merkezlerinde yeterli diyabet hemşiresi, diyetisyen, sosyal hizmet uzmanı, psikolog ve teknik destek elemanı içeren sağlık ekibi ile desteklenmesinin kısa, orta ve uzun vadede sayısız toplumsal yararları vardır.

Her Diyabetli Mücadelesinde kendi Hasta Haklarını Bilmelidir

Prof. Dr Şehnaz Karadeniz ise Hasta hakları ile ilgili düzenleme/kanunlar yapılırken konu ile ilgili sağlık uzmanları ve hasta örgütleri gibi sivil toplum kuruluşlarının talep ve görüşlerinin alınması gerektiğini vurguladı. Özellikle geri ödeme sistemlerinde

mağduriyetlerin oluşmaması için saha tespitlerinin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Türkiye’nin diyabetle mücadelede başarılı olması için gereken bilgi birikimi, deneyim ve kaynakları vardır. D 2020 projesiyle toplanan dokümantasyon, ülkenin diyabetle mücadelesinde önemli eksiklerin giderilmesi açısından stratejik veriler sağlamaktadır.

Konu hakkında açıklama yapan İl Tarım ve Orman Müdürü İzzet MURAT;

“Okul Kantinlerine Dair Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği” gereğince örgün, yaygın ve özel eğitim kurumları bünyesinde faaliyet gösteren yemekhane, kantin, kafeterya, büfe, çay ocağı gibi gıda işletmelerinde çalışan personele hijyen ve gıda güvenilirliğine yönelik eğitimlerde Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığımız ile işbirliği yapılarak eğitimler verilmektedir.

Bu kapsamda, İl Müdürlüğümüz kontrol görevlileri Gıda Mühendisi Dilek KARTAL ve Gıda Mühendisi Sevim ÖZTÜRK ORUÇ tarafından Gerede, Yeniçağa ve Dörtdivan ilçelerinde faaliyet gösteren eğitim kurumlarının kantin ve yemekhane çalışanlarına eğitim verildi. 55 kişinin katıldığı eğitimde gıda işletmelerine ait özel hijyen gereklilikleri, personel hijyeni, gıda maddelerinin depolama, hazırlama, servis ve satış koşulları, okul gıdası vb. konularında bilgilendirmeler yapıldı. Gerede Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde gerçekleşen eğitimde tüm çalışanlar katılım belgesi almaya hak kazandı.

7’den 77’ye her vatandaşımızın hijyenik ve güvenilir gıdaya ulaşabilmeleri imalat, paketleme ve satış gibi üretimin her aşamasında kurumuzca gerekli kontrol ve bilgilendirme çalışmaları devam etmektedir” dedi.

Makro besinler enerji içerir

Besinlerde bulunan enerji miktarını ölçmek için kullanılan birim kaloridir. İnsan vücudu enerjisini esas olarak karbonhidratlar, proteinler ve yağlardan almaktadır. Kalori, diyette büyük miktarlarda bulundukları için makro besin olarak da ifade edilir. Eser elementler veya vitaminler gibi diğer besin maddelerinin aksine, makro besinler enerji içerir. Ayrıca başka bir enerji kaynağı alkoldür. Besinlerdeki enerji aynı zamanda ‘kalorifik’ değer olarak da bilinir ve kalori veya joule birimleriyle ölçülür. Kalori konuşulduğunda, aslında kilokalori (1000 kalori) anlamına gelir. Öte yandan, makrobesinler farklı kalori içeriğine sahiptir. Vücuda enerji sağlayan besinlerin gram başına düşen kilokalorileri aşağıdaki gibidir.  

• Karbonhidratlar: gram başına 4 kilokalori
• Proteinler: gram başına 4 kilokalori
• Yağlar: gram başına 9 kilokalori
• Alkol: gram başına 7 kilokalori

Ancak unutulmamalıdır ki, vücudun bir yiyecekten gerçekte ne kadar enerji kullanabileceği çeşitli faktörlere bağlıdır.

Vücudun enerjiye ihtiyacı vardır

Vücuttaki bazı süreçlerin olması için enerjiye ihtiyaç vardır. Vücut bu enerjiyi besinlerden almaktadır. Enerji, yiyecek ve içecek, makro besinler yağlar ile karbonhidratlar ve proteinden oluşabilir. Her yiyeceğin farklı bir makro besin bileşimi bulunmaktadır. Hangi gıdada ne kadar enerji olduğunu ölçülebilir hale getirmek için öncelikle kalori ölçülmelidir. Basit bir anlatımla kalori aslında enerjidir. Kilo kaybı söz konusu olduğunda kalorinin her zaman öncelikli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Çok az sayıdaki insan kilo vermek veya kilo almamak için günde kaç kalori tüketebileceğini hesaplamaktadır. Her insan için tek kalori gereksinimi yoktur. Kişinin günde kaç kalori tüketmesi gerektiği cinsiyete, yaşa ve boy gibi faktörlere bağlıdır. Düzenli egzersiz, spor ve yapılan iş gibi etkenler de önemli rol oynar. Sonuçta, bir şantiyedeki bir çalışanın ofisteki bir çalışandan çok daha fazla enerjiye ihtiyacı bulunmaktadır. Vücut, bazal metabolizma hızı için tedarik edilen miktarın % 70'ine ihtiyaç duyar. Bunun teknik terimi, bazal metabolizma hızıdır. Dinlenir haldeyken vücudun harcadığı enerji miktarı bazal metabolizma hızı olarak ifade edilir. Bazal metabolizma hızı, tüm hayati fonksiyonların sürdürülmesini sağlar. Birçok insan, günlük kalori ihtiyacının çok üzerinde yiyerek aşırı kilolu hale gelmektedir. Günlük kalori ihtiyacı kişiye göre değişmektedir. Günlük kalori ihtiyacı biliniyorsa, kilo vermek veya kiloyu korumak için uygun önlemler alınabilir. Zayıf olanların ise kilo alma konusunda dikkatli olması gerekir. Kalori ihtiyaçlarını kesinlikle bilmeleri önemlidir.

Günlük kaç kaloriye ihtiyaç var?

Kadınların genellikle günde yaklaşık 2 bin kaloriye, erkeklerin ise 2 bin 500 kaloriye ihtiyacı olmaktadır. Bu ihtiyacı hesaplayabilmek için bireysel bazal metabolik hızı hesaplamak gerekir. Bireysel bazal metabolik hızı hesaplamak için birkaç formül vardır. Bunların her biri yalnızca gerçek bazal metabolizma hızının bir yaklaşımı olarak anlaşılmalıdır. Kalori ihtiyacı kişiye özel hesaplanmalıdır. Yaş, kilo ve egzersiz alışkanlıklarının yanı sıra meslek konusu da göz ardı edilmemelidir.  

• Erkekler için formül: 

Bazal metabolizma hızı = 1 x vücut ağırlığı x 24 

• Kadınlar için formül: 

Bazal metabolizma hızı = 0,9 x vücut ağırlığı x 24

24 sayısı hesaplamaya dahil edilir çünkü bir kilogram vücut kütlesinin dinlenme durumunda günde ortalama 24 kilokalori tükettiği varsayılır. 

Fazla yemek sağlık sorunlarına neden olur

Bir yetişkinin mide hacmi ortalama bir litredir. Daha fazla yendiğinde mide diğer organlara baskı yapar. Bu bir dolgunluk hissinin oluşmasına neden olur. Karındaki dolgunluk hissi, bağırsak bölgesinde yutulan hava veya aşırı gaz oluşumundan da kaynaklanabilir. Özellikle çok yağlı yiyecekler, yoğun tatlandırılmış ve şişkin yiyecekler tokluk hissine ve diğer mide bağırsak sistemi şikayetlerine neden olabilir. Yemeğin bileşimine bağlı olarak hipoglisemi veya yüksek serotonin seviyeleri de yorgunluğa yol açabilir. Yüksek karbonhidratlı besinler tüketildiğinde, kandaki glikoz artışı ve insülin hormonunun artan salınımı yok olur. İnsülin, vücut hücrelerine şeker akışını teşvik ederek kan şekeri seviyesinin tekrar düşmesine neden olur. İnsülin salgılanması, yemekten sonra aşırı artarsa, ‘hipoglisemi’ olarak bilinen kan şekerinin düşmesine neden olur. Ancak beyin enerji kaynağı olarak kan şekerine bağlı olduğu için performans belirli bir süre kısıtlanabilir. 

Besinlerin kalori içerikleri önemli ama takıntı haline getirilmemeli

Birçok insan besinleri tüketmeden kalori içeriklerini göz ardı etmektedir. Diyet konusunda en iyi bilinen kural şudur: Yaktığınızdan daha az kalori alırsanız kilo verirsiniz. 

Yağ, karbonhidrat ve proteinden alınan kaloriler farklıdır. Vücut, kalorileri farklı şekilde işlemektedir. Genel olarak kalori kaynakları yağ, karbonhidratlar ve protein olarak üçe ayrılır. Karbonhidratlar ve yağ, obezitenin yaygın nedenleri arasındadır. Çoğu karbonhidrat ve yağ vücudumuz tarafından kolaylıkla sindirilebilir. Spor yaparken aynı anda çok fazla enerji harcamak her zaman işe yaramaktadır. Öte yandan sindirimi zor olan proteinin kilo vermeye yardımcı olduğu bilinmektedir. Vücudun hiç sindirmediği kaloriler de vardır. Gıda ambalajındaki kalori tabloları, enerjinin ne kadarının vücut tarafından gerçekte kullanıldığına dair herhangi bir bilgi sağlamamaktadır. 

Kalori tabloları yanıltıcı olabilir

Kalori tabloları temelde vücuda ne kadar enerji sağlandığına dair bir kılavuzdur. Bununla birlikte, fruktozdan elde edilen 100 kalori, sağlıklı yağlardan alınan 100 kalori ile karşılaştırılamaz. Çünkü fruktoz vücutta tamamen farklı metabolik süreçleri tetiklemektedir. İştah yaratan insülin seviyelerini yükseltmekte, aynı zamanda vücudun enerji tüketimini uzun vadede azaltmaktadır. Mesela kuruyemişler çok fazla yağ içerir ve çikolatadan daha fazla kalori içerdikleri için kalori bombası olarak kabul edilir. Ancak temiz kalori kaynağı olan kuruyemişler kilo alımının kontrolünü kaybetmeye neden olmaktadır. Bu nedenle kuruyemişlerin kalorilerine bakmak yanıltıcı olabilmektedir.  Herkes vücut kaloriyi farklı kullanmaktadır. Yaş, cinsiyet, boy, bireysel bağırsak florası, hastalıklar ve günün saati kaloriyi kullanmada etkili olan faktörlerdir. 

Aedes türü sivrisinekler, daha önceleri Asya ve Afrika'da yaygın olarak görülebilen sinek türleridir. Aedes sivrisinekleri, Zika virüsünü taşıyan ve bulaştırma riski yüksek olan sineklerdir. Dünya çapında araba lastiklerinin dolaşımının artmasıyla eş zamanlı olarak bu sivrisinek türü yayılmıştır. Çocuk Alerji, Göğüs Hastalıkları Uzmanı, Alerji ve Astım Derneği Başkanı Prof. Dr. Ahmet Akçay: ‘Özellikle dere kenarlarına yakın bölgelerde daha sık rastlanan Aedes sivrisineğinin ana belirtilerini gözlemlediğimizde; Aedes sivrisineğinin, çocuklar üzerinde sokma işleminden sonra normal sivrisineğe oranla daha büyük ve yara formunda belirtiler bıraktığı sonucunu görmekteyiz. Sivrisinek ısırığından sonra ısırılan bölgelerin kaşınması sonrası kalan izleri incelediğimizde ise normal sivrisinek izlerine oranla daha derin ve büyük formda olduğu rastladığımız bulgular arasındadır’ ifadelerini kullandı.

Aedes Sivrisinekleri Türkiye’de

Aedes türü sivrisinekler Doğu Karadeniz Bölgesi’nde, Artvin’den başlayarak Giresun sınırına kadar yerleşik bir popülasyona ev sahipliği yaptığı ve Batum’dan Kırım Yarımadası’na doğru yayılım gösterdiği belirlenmiştir. Aedes türü sivrisinekler virüs taşıma ve bulaş gösterme kapasitesi yüksek bir türdür. Prof. Dr. Ahmet Akçay: ‘Aedes sivrisinekleri yayılmacı bir türdür. Bu tür adaptasyon özelliği sayesinde artık yalnızca yaz aylarında değil; Mart ve Kasım ayları arasında da hayatta kalabilmekte ve hızlı gen aktarımı aracılığıyla soğuk aylarda da hayatta kalabilme yeteneğini geliştirebildiği saptanmıştır’ bilgisini verdi. 

5-7 Yıl İçinde Orta Anadolu’yu Saracak!

Aedes albopictus türünün Türkiye’nin batısında İstanbul ve Trakya’dan, doğu tarafında ise Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bulunan Giresun’a kadar yayılım gösterdiği görülmektedir. Batı tarafta Kocaeli ve Giresun arasında yayılım göstermiş olup olan bu vektörün 5-7 yıl içerisinde Orta Anadolu bölgesine kadar yayılım gösterebileceği yapılan tahminler arasındadır. Tek seferde 200’den daha fazla yumurta bırakabilen Aedes sivrisinek türü, spesifik olarak ağaç kovuklarında, ağaç kök noktalarında oluşan su birikintilerinin içlerinde, atık lastiklerin iç kısımlarında ve longozlarda üremektedir.

İlaçlama Yöntemi Yeterli Değil

Yaz aylarında bunaltıcı sıcakların etkisiyle geceleri uyurken dahi camlar açık bırakılıyor. Geceleri daha sık görülebilen sivrisinekler için geceleri yapılan ilaçlamalar yeterli olamıyor. Aedes sivrisinek türünün gözlemlendiği yerlerde hava karardığı andan itibaren pencereler açılamıyor. Prof. Dr. Akçay, Aedes türü sivrisineklerin, iç ve dış mekanlarda, başlıca insanlar olmak üzere diğer canlılardan da gündüz saatlerinde kan emdiğini söyledi. Bu sivrisinek türünün tipik olarak kapalı yerlerde bekleyen ve gizlenen bir tür olup; en fazla 100 metrelik bir menzilde uçabildiğini açıklayan Prof. Dr. Akçay, Aedes türü sivrisinekleri yumurtalarını; bina çevrelerinde yer alan su depolarında, yağmur suyunu muhafaza edebilen araç lastiklerinin içlerinde, dekoratif havuzlarda, boş içecek ve yiyecek kaplarında, çatı katı veya saksı gibi yerlere bıraktığını açıkladı.

Aedes Isırığına Karşı Önlem

Aedes cinsi sivrisinekler, başlıca dış mekanlar olsa da hem iç hem dış alanlarda kan emen, saldırgan bir sivrisinek türüdür. Aeres türü sivrisinekler gündüz ve akşamüstü saatlerinde de aktiftir. Prof. Dr. Ahmet Akçay, Aedes sivrisinek ısırığının nasıl geçeceği konusunda spesifik bir bilgi bulunmadığını belirtmiştir. Ancak herhangi bir sivrisinek ısırığı için yapılan uygulamaların aynılarının uygulanabileceğinin altını çizdi ve ekledi: ‘Bunların dışında kökten çözüm odağından bakıldığında ilaçlama uzun vadeli ve net bir çözüm yolu değildir. Çok daha farklı çözüm yöntemlerinin birlikte kullanılması bizi esas sonuca götürür. İlk olarak bataklıkların kurutulması gerekir. Biyolojik yöntemlerin oluşması gerekiyor zira sivrisinek larvalarını yiyen balıklar hala var’ açıklamasında bulundu.

Ürtikeri Tanıyın

Halk dilinde ‘kurdeşen’ olarak da bilinen ürtiker, temelde kızarma, kabarma, ödem, kaşıntı bulgularıyla kendini gösteren bir hastalıktır. Vücutta gösterdiği lezyonların renkleri kırmızı ya da pembemsi olabileceği gibi derinin kendi renginde de gözlemlenebilir. Prof. Dr. Ahmet Akçay, ürtiker hastalığının 6 haftadan kısa sürdüğü taktirde akut ürtiker, 6 haftadan fazla sürdüğünde ise kronik ürtiker şeklinde tanımlandığını belirtmiştir. ‘Akut ürtiker genellikle stres kaynaklı olarak meydana gelmektedir. Kullanılan ilaçlar, alınan gıdalar ya da bedenin bir yerinde kendini gösteren enfeksiyonların tetiklediği alerjik reaksiyonlara bağlı olarak gözlemlenir. Bunun yanı sıra ürtiker; titreşim, basınç, egzersiz, su, güneş ışığı, soğuk veya sıcak havalar gibi fiziksel etmenlere bağlı olarak da şekillenen bir deri hastalığıdır’.

Bu Belirtiler Varsa Solar Ürtikeriniz Var!

Prof. Dr. Ahmet Akçay: ‘Güneş ışınlarına maruz kaldıktan 5-15 dakika içerisinde cilt yüzeyinde bir ürtiker atağı gelişebilir. Güneşe bağlı kurdeşen atakları kabarıklık, kaşıntı, kızarıklık ya da plaklar biçiminde ortaya çıkar. Bahsedilen plaklar çok büyük boyutlarda olmamakla birlikte üzerine bastırıldığı anda geri solmaktadır. Çok daha ileri boyuttaki vakalarda ataklar esnasında bulantı, nefes almada güçlük, kusma, baş ağrısı ve anafilaksi görülme ihtimali vardır. Öte yandan bazı kimyasallar, ilaçlar ve birtakım hastalıklar cilt yapısının güneş ışınlarına karşı hassasiyet oluşturmasını tetiklemektedir’ açıklamasında bulundu. 

Kimyasallar Solar Ürtikeri Tetikler

Prof. Dr. Akçay, her hastada Solar Ürtiker tanısının spesifik nedenler sıralanarak konulamasa da bazı faktörlerin teşhis noktasında etkin olduğundan bahsetti. ‘Açık tenli bireyler ya da ailesinde ve yakın akrabalarında alerjiye yatkınlık bulunan kişilerde, hazır ve paketli gıdaları sıklıkla tüketen insanlarda, antibiyotik ve ağrı kesiciler başta olmak üzere düzenli aralıklarla ilaç kullanan kişilerde, solar ürtiker görülme olasılığı çok daha fazladır. Tüm bunların yanı sıra cilde temas eden kozmetikler, şampuanlar, cilt ürünlerinin yanı sıra tiner, benzin veya boya gibi mesleki açıdan kimyasallara çokça maruz kalan bireylerde solar ürtikerin ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir’.

Diğer Güneş Hastalıklarından Ayırın

Vücudun güneş gören bölgelerinden kısa bir süre içerisinde oluşan, 1-2 saat içerisinde ise geri sönen, oluşan plakların üzerine bastırıldığında kabarıklıkların geri solması bulguları izlendiğinde akıllara solar ürtiker şüphesi gelmektedir. Prof. Dr. Akçay, solar ürtikeri, güneşe bağlı diğer hastalıklardan ayırt etme noktasında cilt yüzeyindeki belirtilerin: şeklinin, renginin, plakların bulunma süresinin, kimyasallarla temasının göz önünde bulundurulması gerektiğinin altını çizdi. Bunun yanında ultraviyole ışın testi, kan testi ve foto yama testi ile güneşe bağlı oluşan deri hastalıklarının ayırıcı teşhisinin yapılması noktasında kullanılabileceğini ifade etti. Prof. Dr. Akçay; hasta öyküsü, fiziksel muayene bulguları ve gerekli testler aracılığıyla solar ürtiker tanısının koyulabildiğini söyledi.

Solar Ürtikere Dur Deyin!

Güneşe bağlı kurdeşen olarak da bilinen solar ürtiker, derinin direkt güneşle temas etmesi neticesinde meydana gelen, bazı vakalarda ise kendi kendine geçen alerjik bir durum olarak tanımlanmaktadır. Solar ürtiker kolaylıkla kontrol altında tutulabilir ve bazen de altında başka hastalıklar bulundurabilmektedir. Prof. Dr. Akçay solar ürtikerin tedavisi aşamasında izlenebilecek tavsiyeleri şu şekilde sıraladı:

• Bireyin cildine temas halindeki kozmetikler ve kimyasalların teması tamamen ortadan kaldırılmalıdır.
• Paketli ve katkı maddesi fazlaca olan yiyeceklerin tüketimi sınırlandırılmalıdır.
• Kişinin cilt tipine uygun nemlendiriciler, kremler, güneş koruyucuları ve losyonlar kullanılmalıdır.
• Kişiler açık renkli ve güneş ışınlarını direkt çekmeyecek nitelikte kıyafetler tercih etmelidir.
• Hava sıcaklığının fazla olduğu günlerde güneş gözlüğü, şapkalar, yelpazeler ve şemsiyeler kullanılabilir.
• İlaç tüketimi en aza indirilmeli, hatta uygun şartlar sağlandığı taktirde tamamen kesilmelidir.
• Bireyler olağan oldukça güneş ışınlarından kaçınmalıdır. Dışarı çıkmak adına saat 10:00 öncesi ve 16:00 sonrasındaki saat aralığı tercih edilebilir.

Okulların tatil olmasıyla birlikte çocukların hareketliliğinin süresi ve yoğunluğu artıyor. Yaz aylarında artan sıcak hava ve nem, çocukların sıvı ihtiyacını da artırıyor. Türkiye’nin en büyük süt ve süt ürünleri kuruluşlarından Teksüt, sıcak havalarda çocukları ve ebeveynlerini sağlıklı serinlik veren içecekler konusunda özenli olmaya çağırdı. Teksüt Satış ve Pazarlama Direktörü Murat Keleş çocukların bu dönemde daha çok şekerli ve gazlı içeceklere yöneldiğine dikkat çekti. Süt içme alışkanlığının her yaş grubunda devam etmesi gerektiğini belirterek, bu alışkanlıkların çocuk yaşlarda kazanıldığının unutulmaması gerektiğini paylaştı.

Vücuttaki sıvı kaybına dikkat

Murat Keleş hem yetişkinlerde hem de çocuklarda vücuttan terle kaybedilen sıvıyı su, süt ve ayran ile yerine konulmasının sağlık açısından önemli olduğuna vurgu yaparak “Çocukların her gün yeterli miktarda ve sağlıklı içeceklerle beslenmesi fiziksel gelişimlerini de olumlu yönde etkiliyor. Yazın terlemeyle vücudumuzdan su ve elektrolit denilen tuz kaybı oluyor. İçerdiği mineraller ve su sayesinde, kaybedilen maddelerin telafi edilmesi ve dengelenmesinde ayran en önemli içecekler arasında yer alıyor. Sıcak havalarda tüketilen süt ve ayran, serinletici özelliğiyle vücut sıcaklığın dengelenmesinde ve hararetin giderilmesinde etkili olur. Ayran içerdiği probiyotikler sayesinde hem bağırsak florasını hem de bağışıklık sistemini güçlendirir. Ayran, terlemeyle oluşan kayıplar sonrasında gelişen yorgunluğun giderilmesinde ve kasları gevşetici özelliği nedeniyle de sinir sisteminin rahatlamasında destekleyicidir.” şeklinde konuştu.

Safran, yetiştirilmesi zor olabilen ve iklim dalgalanmalarına karşı hassas olan telaşlı bir çiğdem bitkisinden elde edilir. Çiçek, İran’da, İtalya’da, Fransa’nın güneyinde ve İspanya’da sıcak, kurak ve güneşli iklimlerde yetişir. İspanyol safranı, üstün kalitesiyle ödüllendirilir. Bu incelik, muhteşem bir altın rengi veren kumaşlar için bir boya olarak kullanılır; Aynı zamanda Buda’yı örtmek için kullanıldı ve o zamandan beri  Britannica’ya göre Hindistan, Orta Doğu ve Avrupa’nın bazı bölgelerinde Budist rahipler ve soylular tarafından giyilmeye başlandı. Safran aynı zamanda parfümeri için değerli bir bileşendir.

YILLARCA RENGİNİ VE LEZZETİNİ KORUYOR

Minik Crocus sativus bitkisi, sonbaharın başlarında çiçek açan yoğun kırmızı polen organlarına sahip küçük, parlak renkli, mor, lale şeklinde çiçekler üretir. Safran iplikleri çiçeğin ercikleridir. Britannica, 1 kilo safran üretmek için yaklaşık 75.000 çiçeğin organlarının gerekli olduğunu ve her bir değerli ipliğin büyük bir özenle elle toplanması gerektiğini ortaya koyuyor. Gerçek safran, karanlık ve serin bir yerde veya dondurucuda hava almayan küçük şişelerde saklandığında, vermilyon rengini, aromasını ve lezzetini yıllarca korur. Bu bileşen, herhangi bir baharat koleksiyonunun olmazsa olmazı.

MasterClass , safranal ve pikrokrosin kimyasallarının safrana altın rengini ve kendine özgü organoleptik doğasını verdiğini öne sürüyor: İçerik, güneşin tadını çıkaran ballı ılık bir çayır gibi kokuyor ve tadı. Dünyevi, misk kokulu ve balsam, çiçek ve yabani ot notalarına sahiptir. Tadı tuhaf ve yabancıdır; aynı anda hem narin hem de keskin olan İber kırsalı gibi hissettiriyor.

DİĞER BAHARATLARI TAMAMLIYOR

İnanılmaz derecede çok yönlü olan baharat, tarçın, hindistan cevizi, yenibahar, kakule ve zerdeçal gibi odunsu baharatları tamamlayan ve birçok sebze, balık, deniz ürünü ve beyaz etin lezzetini yükselten tatlı ve tuzlu yemeklere vurgu sağlar.

Safran, Orta Doğu, İtalyan, Fransız ve İber mutfağında görülür ve genellikle çorbaları, yahnileri ve paella ve risotto gibi pirinç yemeklerini demler. MasterClass’a göre klasik bouillabaisse ve bir Arap pirinç yemeği olan Tachin’in önemli bir bileşenidir. Daha tatlı tarafta, safran, pirinç, antep fıstığı, tarçın ve badem ile tatlı bir safran ve gül suyu kokulu puding olan İran sholeh zard için gereklidir. Buna ek olarak, bu incelik, geleneksel İskandinav St. Lucia çörekler, safran zeytinyağı keki, pudingler, kremalar, şekerlemeler ve içecekler dahil olmak üzere hamur işlerine tereyağlı dolgun bir lezzet katar.

AFRODİZYAK ETKİSİ DE VAR

Healthline ayrıca safranın birçok sağlık özelliğine sahip olduğunu belirtiyor. Günlük alındığında kişinin ruh halini yükselttiği kanıtlanmıştır. Demir ve antioksidanlarda yüksektir ve kanseri ve iltihabı savuşturduğu ve üzgün bir mideyi yatıştırdığı iddia edilir. Safran’ın uzun zamandır bir afrodizyak olduğu düşünülüyor.

“Günde en az 2,5 litre su tüketilmeli”

Su ihtiyacının karşılanması için güvenilir, hijyenik, kaliteli ve dengeli içeriğe sahip suların tercih edilmesi gerektiğine dikkat çeken Diyetisyen Neslihan Öztürk Aktepe, “Vücudumuzun yüzde 60-70 ‘i sudan oluşmaktadır. Su içmenin faydaları saymakla bitmez” diye konuştu. Aktepe, konuyla ilgili şu bilgileri verdi: “Su, günlük 2-2,5 litre tüketilmelidir. Alınması gereken su miktarı tek seferde değil, güne bölünerek yavaş yavaş alınmalıdır. Bazı durumlarda ise su miktarını artırmak gerekebilir. Enfeksiyon varlığı, sıcak iklim, gebelik, fazla yapılan fiziksel egzersiz, tuzlu ve tatlı tüketimi, alkol alımı, kusma-ishal durumu ve protein ağırlıklı beslenmelerde daha çok su tüketilmelidir. Özellikle çocuklar, hamileler, yaşlılar ve sporcular, aşırı su kaybettiklerinde ciddi sağlık sorunları yaşayabilecekleri için günlük su tüketimine çok dikkat etmelidir.”

“Vücudun birçok işlevi su ile sağlanır, doğal kaynak ve doğal mineral suları tercih edin”

Suyun sağlık açısından çok sayıda faydası olduğunu hatırlatan Aktepe, bunları şöyle sıraladı: “Su içmemiz terleme ile kaybettiğimiz sıvıyı yerine koymak dışında, cilt güzelliğimiz, kabızlığın önlenmesi, metabolizmanın hızlanması, ödem atılması, yağların parçalanıp idrarla atılmasını sağlayarak fit görünmemizi de sağlar. Vücut sıcaklığını ayarlar, vücutta elektrolit dengesini sağlar. Toksik maddelerin atımını hızlandırır. Eklem sağlığını korumada yardımcıdır ve solunum sistemi için gereklidir. Ayrıca kaliteli ve güvenli su tüketimi böbrek temizliğinde ve taş oluşumunu önlemede yardımcıdır. Yeterli su alımı; zihinsel faaliyetlerin sağlıklı bir şekilde devamlılığını da sağlar.” Aktepe, tüketicilerin özellikle yaz aylarında sıklıkla karşılaşılan enfeksiyon hastalıklarından korunmak için de kesinlikle sağlıklı, kaliteli, güvenilir ve gerekli tüm denetimlerden geçen ambalajlı suları tercih etmesinin önemini vurguladı.

Şeftali tükettikten hemen 2 saat sonra reaksiyon oluşmaya başlar

Meyve alerjileri nadir görülmekle birlikte, bunlar içerisinde şeftali alerjisi en sık bilinendir. Genellikle şeftali tükettikten hemen sonra ilk 2 saatte reaksiyon oluşur. Nadiren şeftali kokusu ile veya cilde teması sonrası da reaksiyon görülebilmektedir. En sık görülen şikayetler ağızda kaşıntı ve karıncalanma, ciltte döküntü, kaşıntı, yüzde-gözde şişme, kusma, ishal, burun akıntısı, hapşırık, burun tıkanıklığı, öksürük, hışıltı, nefes darlığıdır. Ancak, alerjik şoka yol açıp hayatı tehdit de edebilir.

Şeftali alerjisi polen alerjisi ile çapraz reaksiyon oluşturabilir

Bazen de polen-besin alerji sendromuna bağlı görülebilmektedir. Polen-besin alerji sendromunda aslında kişinin polen alerjisi mevcuttur. Polen alerjenleri ile çapraz reaksiyon veren şeftali gibi besinlerin alımını takip eden şikayetler oluşmaktadır. Şeftali ağaç polenleri ile çapraz reaksiyon vermektedir. Şeftali alımını takiben ilk 10-15 dakika içeresinde dilde, dudaklarda, damakta ve boğazda karıncalanma, kaşıntı ve bazen şişlik olabilmekte ve bu durum oral alerji sendromu olarak adlandırılmaktadır. Genellikle şikayetler yarım saat içeresinde kendiliğinden geriler, % 1-8 kadar hastada kurdeşen, nefes darlığı, hışıltı ve anafilaksi denilen hayatı tehdit eden şok görülebilmektedir.

Gerekli testler yapıldıktan sonra şeftali diyetten çıkarılmalıdır

Öyküsünde şeftali alımını takiben (ne kadar süre sonra şikayetlerin geliştiği, kabuklu/kabuksuz tüketme şekli, ne kadar tüketildiği, birlikte alınan diğer gıda ve ilaçlar, egzersizle ilişkisi sorgulanır) şikayeti olan kişilerde şeftali ile yapılan deri testleri veya kanda duyarlanmayı gösteren testler yardımı ile teşhis konulmaktadır. Bazen de besin yükleme testi dediğimiz, hastane koşullarında besinin az miktardan başlayıp giderek artan şekilde hastaya verilmesi gerekebilir. Tanı konulduktan sonra şeftalinin kişinin diyetinden çıkarılması gerekmektedir.

Hazır gıdaların ve kozmetik ürünlerin içerikleri dikkatli okunmalı

Özellikle paketlenmiş gıdaların (örneğin meyve suları) etiketlerinin okunması önemlidir. Restoranlarda yenilecek yemeklerin/tatlıların içeriğinde şeftali olup olmadığı mutlaka sorgulanmalıdır. Bazı krem, parfüm gibi kozmetik ürünler içerisinde de şeftali kullanıldığı için bu tarz ürünlerin etiketlerinin de okunarak kullanılması uygundur.

Çocuklarda şeftali alerjisi olması durumunda çocuktan sorumlu olan kişilerin (akrabalar, bakıcılar, öğretmenler) bilgilendirilmesi önemlidir.

Kırmızı Et Alerjisi Bir Tür Sağlık Sorunudur

Besin alerjileri özellikle çocukluk döneminde sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Kuruyemiş, deniz ürünleri, süt ve süt ürünleri sık yaşanan besin alerjilerindendir. Prof. Dr. Ahmet Akçay besin alerjilerinin daha ziyade çocukluk döneminde görülse de kırmızı et alerjisinin spesifik bir durum olduğunu ve genelde yetişkinlerde görüldüğünün altını çizdi. ‘Aslında süt alerjisi bulunan her 5 çocuktan birinde kırmızı et tüketimi sonrasında et alerjisi görülebilir. Et tüketildikten yaklaşık 30 dakika sonra görülebilen alerjinin vücuttaki yansıması kızarıklık, kaşıntı, nefes almada zorluk, karın ağrısı gibi reaksiyonlar şeklinde ortaya çıkabilmektedir’ ifadelerini kullandı.

Et Alerjisi Karın Ağrısıyla Kendisini Gösteriyor!

Daha ziyade erişkinlerde görülebilen et alerjisinin 3 ile 6 saat sonrasında karın kramplarıyla beraber ciddi boyutlarda alerjik reaksiyonlarla seyrettiğini açıklayan Prof. Dr. Akçay, ‘Kurban Bayramı’nda çok dikkatli olmak gerekir. Kırmızı et tüketildikten sonra ishal veya karın krampları gibi bulgular genelde tüketilen etin bozulmuş olmasına ya da hijyenik olmamasıyla bağdaştırılır. Tekrarlanarak tüketilen besinlerde tüketilen miktara bağlı olmaksızın semptomlar görülüyorsa bu durum hastanın mutlaka et alerjisi odağından değerlendirilmesi gerektiğine işarettir. Bu grup hayati tehlike taşıyan alerji grubundandır’ dedi.

Kırmızı Et Alerjisi Öteki Et Gruplarına Karşı Alerji Geliştirebilir

Beyaz et tüketiminin de alerjik reaksiyonlara sebebiyet verebileceğini söyleyen Prof. Dr. Ahmet Akçay, ‘Kırmızı et grubuna alerjisi olan kişinin diğer et gruplarına da alerjisi gelişebilmektedir. Her grup hayvansal protein için bu durum geçerlidir. Beyaz ve kırmızı et tüketildikten sonra alerjik semptomlar oluşuyorsa, kesinlikle bir alerji uzmanından randevu alınması ve hastanın durumunun değerlendirilmesinde fayda vardır’ uyarısında bulundu. Prof. Dr. Ahmet Akçay alerjik bireylerin et tüketmemeleri gerektiğini vurguladı ve ekledi ‘Et alerjisi hayati tehlike taşıyan bir reaksiyondur. Eser miktarda tüketilse dahi alerjik reaksiyonlar meydana gelebilmektedir. Bu sebeple öncelikli olarak et tüketmemeleri oldukça önem taşır. Et alerjisi teşhisi bulunan kişiler için oto enjektörler reçete etmekteyiz. Bireylerin bu şekilde bir şüpheleri varsa ve daha evvelinde et tüketimi sonrasında kızarıklık, kaşıntı, ishal, nefes almada güçlük, karın ağrısı benzeri reaksiyonlar oluştuysa, Kurban Bayramı’nda et tüketmemeleri faydalı olacaktır’.

Kene Isırması İle Çapraz Reaksiyon

Spesifik olarak kene ısırmasına maruz kalan kişilerde kene tükürüğü içerisindeki maddelere karşı reaksiyonlar görüldüğü ve bu maddelerin kırmızı et içerisinde yer alan birtakım moleküllere benzer yapıda olduğunu ifade eden Prof. Dr. Ahmet Akçay sözlerine şöyle devam etti: ‘Alerjiye karşı hassasiyeti bulunan kişilerde alerji gelişimi sonrasında kırmızı et tüketimiyle alakalı problemler meydana gelebilmektedir. Bu sebeple kene tükürüğü ve kırmızı et arasındaki çapraz reaksiyon oluşumu bahsedilen kırmızı et ve kene ısırması arasındaki alerjik durumu tetiklenmektedir. Bu tip bir alerjiye sahip olanlarda çapraz reaksiyona bağlı olarak bazı ilaç alerjileri de sıklıkla görülebilir’. 

Et Alerjisinde Teşhis

Kırmızı et alerjisi reaksiyonları gözlemlenen hastalarda kan ve deri testleri yapılmalıdır. Hatta kesin teşhis için uygun görüldüğünde doktor gözetimi altında kırmızı et ile yükleme testi uygulanabilir. Kesin olarak kırmızı et alerjisi teşhisi konulmuş hastaların et yememeleri gerekmektedir. Prof. Dr. Ahmet Akçay etin pişmesinin her daim alerjik özelliğini kaybettiği anlamına gelmediğini ve bu durumda kırmızı etten tamamen uzak durulması gerektiğinin altını çizdi. Ciddi anlamda et alerjisi olan hastaların ise ev dışında herhangi bir yerde yemek yediklerinde de oldukça dikkatli olmaları gerektiğini açıkladı. Bunun yanı sıra Kurban Bayramı’nda kurban etinden yapılan kavurma, kızartma benzeri yemeklerin hazmının oldukça zor olduğunu söyledi. Yağlı beslenmenin sindirimi zorlaştırıcı etkisiyle beraber mide boşaltımını geciktirdiğini ve reflü, gastrit gibi sağlık sorunlarını doğurduğunu açıkladı.

Et alerjisi Önlenebilir!

Et alerjisine karşı alınabilecek ilk önlem kırmızı et tüketmeyi kesmektir. Hasta pişmemiş ya da az pişmiş ete karşı alerjik reaksiyon gösteriyorsa, etin iyi pişmiş şekilde tolere edilip edilemeyeceğini saptamak; hastanın kırmızı eti pişmiş formda diyetine dahil edip edemeyeceği konusunda yardımcı olabilir. Prof. Dr. Ahmet Akçay, halkın besin kaynaklı gıda alerjileri ve anafilaksiden kaçınma ile ilgili genel konularda bilinçlendirilmesinin oldukça önemli olduğunu vurguladı.

Yapılan çalışmalara göre dünyanın en önemli sağlık sorunlarından biri haline gelen obezite, birçok hastalıkta risk faktörü olarak kabul ediliyor. Aşırı kilo ve obeziteye karşı mücadele konusunda beslenme alışkanlıklarına dikkat çeken Gıda Mühendisi Ece Duru, uzmanlarımızın da belirttiği gibi basit karbonhidrat içeren gıdaları devamlı  olarak ve porsiyon kontrolü olmadan tüketen kişilerde; obezite, diyabet, kalp ve damar hastalıklarına yakalanma oranlarının daha yüksek olduğunun yapılan araştırmalarla ortaya konulduğunu söyledi. Duru, “Glisemik indeksi düşük besinleri tercih etmek ve beslenmemizde porsiyon kontrolü sağlamak, uzun dönemde diyabet, kalp hastalıkları gibi kronik hastalıkların oluşma riskini azaltır” dedi. 

Bulgur, Düşük Glisemik İndekse Sahiptir

Duru, bulgurun hem zengin besin değeri hem de glisemik indeks içeriğinin düşük olmasından dolayı tercih edilebileceğini ve lifli gıdalar tüketmenin sağlık üzerinde birçok olumlu etkisinin olduğunu belirtti. Duru, “Düşük glisemik indeksli gıdalar kan şekerini yavaş yavaş yükseltir ve yavaş yavaş düşürür. Uzun süre tokluk hissi verir.  Ayrıca bulgur ve bakliyatlar iyi bir lif kaynağıdır. Başta obezite olmak üzere; kabızlık, kalp damar hastalıkları, diyabet gibi birçok hastalığa karşı diyet lifinin koruyucu etki sağladığı kesin olarak bilinmektedir. Bulgur, bu anlamda sofralarımızdaki en büyük zenginliklerimizden biri” dedi.

Obezite Günü'nde Harekete Geçelim

Obeziteyle mücadelede egzersizi yaşamımızın bir parçası haline getirmeyi öneren Duru, “Hareketsizlik ve yanlış beslenme önemli bir etken. Obezite tedavisinde, zayıflama diyetlerinde ve sağlıklı beslenmede en önemli unsur, diyette porsiyon kontrolü ile birlikte düşük glisemik indekse sahip, posa içeriği yüksek besinlerin seçilmesidir. Beslenme uzmanları yüksek posa içeren ve düşük glisemik indekse sahip bulgurun zayıflama diyetlerinde kullanılması gerektiğini vurguluyorlar. 

Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği’nin, Zehirsiz Sofralar Platformu işbirliği ile yürüttüğü Zehirsiz Kentlere Doğru projesi kapsamında, 12 ve 13 Mayıs 2022 tarihlerinde “Belediyeler Çalıştayı” düzenlendi. Türkiye’nin farklı bölgelerinden belediye temsilcilerinin ve uzmanların katıldığı Çalıştay’da, vektörle mücadelede doğa dostu alternatifler ve bunların uygulanması konusunda bilimsel yaklaşımların, kurumlar arası işbirliğinin ve halkın katılımının önemi ele alındı. 

İBB Kasımpaşa Ek Hizmet Binası’nda gerçekleştirilen Çalıştay’ın ilk gün oturumları, Zehirsiz Sofralar Platformu Koordinatörü Batur Şehirlioğlu ve İBB Sağlık Dairesi Başkanı Dr. Önder Yüksel Eryiğit’in açılış konuşmaları ile başladı.

Halk sağlığının siyasetten bağımsız bir mesele olduğuna, ulusal ölçekte bir eylem planının benimsenmesi gerektiğine dikkat çeken Dr. Önder Yüksel Eryiğit, İBB’nin vektörle mücadele hizmetleri konusunda şunları aktardı: “Sağlık Dairesi Başkanlığı olarak vektörle mücadelede temel vizyonumuz halk sağlığının vektörlerden olumsuz etkilenmesini engellemek. Kültürel (eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri), fiziksel ve biyolojik mücadeleye önem veriyoruz. Hedefimiz, acil durumlar dışında kimyasal mücadeleyi gündemimizden çıkarmak.”

Dünyada uygulanan yöntemler ile uyumlu bir şekilde; insana, doğaya ve çevreye saygılı; sürdürülebilir, etkin ve verimli bir vektör mücadelesi üzerine çalıştıklarını belirten Eryiğit, “Vektörle Mücadele Bilim Kurulu’nun önderliğinde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Halkın yaşam kalitesini artırmak amacıyla, hastalık taşıyıcıları olan sinek, fare, kene vb. zararlılar için yürüttüğümüz alternatif mücadele hizmetlerimiz diğer belediyeler için de teşvik edici ve yol gösterici bir nitelik taşıyor,” dedi.

Bilimsel yaklaşımlar ve kültürel mücadelenin önemi 

Çalıştay’a “Aedes albopictus: Asya Kaplan Sivrisineği İstilasının İstanbul’da Güncel Durumu ve Mücadelesindeki Bilimsel Yaklaşımlar” başlıklı sunumu ile katılan İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Veteriner Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kerem Öter, zehirli kimyasallar ile yerel türlerin yok edilmesinin domino etkisi yaratarak geri dönüşü olmayan bir ekolojik zarara neden olduğunu söyledi.

İBB Sağlık Daire Başkanlığı Sağlık ve Hıfzıssıhha Müdürlüğü Vektörlerle Mücadele Birimi,  İstanbul ve Hacettepe üniversiteleri işbirliği ile oluşturulan ”İstilacı Sivrisinek Türlerine Karşı Eylem Planı” çerçevesinde iki yıldır çalışmalar yürüttüklerini kaydeden Öter, sözlerine şöyle devam etti: “Küresel bir istila halindeki Asya Kaplan Sivrisineği artık ülkemizin de bir gerçeği. Diğer sivrisineklerden farklı olarak, gün içerisinde aktivitelerini gerçekleştirebilen bu saldırgan tür özellikle insan eliyle yayılıyor ve 22 farklı abrovirüsün potansiyel vektörlüğünü yapıyor. Kısa ve orta vadeli planlar kapsamında, istilacı sivrisinekler ile kimyasal mücadele yapılması herhangi bir başarı sağlamıyor. Bu nedenle bilimsel tabanlı, sürdürülebilir, multidisipliner ve uzun vadeli bir eylem planının ortaya konması gerekiyor. En temel mücadele ise, vatandaşların ve diğer tüm paydaşların bu sürece aktif bir biçimde katılım sağlaması ve bilgilendirilmesi.”

İstanbul, Muğla ve Kadıköy’den belediye temsilcilerinin vektör mücadelesinde kullandıkları doğa dostu uygulamaları ve saha deneyimlerini paylaştığı Çalıştay’da, Biyosidal İş ve Çevre Sağlığı Derneği (BİYOSİDER) Yönetim Kurulu Üyesi Uzm. Dr. Tülin Gönültaş da pestisitler/biyosidal ürünlerin insan sağlığı üzerine etkilerini ve çözüm önerilerini ortaya koydu.

Gönültaş, tüm canlılar için ciddi riskler oluşturan pestisit ve biyosidal ürünler için takip sisteminin yeniden düzenlenerek ülke genelinde aktif hale getirilmesi gerektiğine vurgu yaptığı konuşmasında, “Bilimsel araştırmalar ve alınacak tedbirler ile pestisit ve biyosidal ürün kalıntılarının insan ve doğaya, dolayısıyla biyoçeşitliliğe zarar vermeyecek seviyede olmaları sağlanabilir ve kontrol edilebilir ise emniyetli bir kullanım gerçekleştirilmiş olacaktır.” dedi.

Zehirsiz Kentlere Doğru adımlar

Zehirsiz Sofralar Platformu Koordinatörü Batur Şehirlioğlu, doğaya ve onun döngülerine karşı insan eliyle yapılan her müdahalenin sağlık sorunları, çevre felaketleri ve ekonomik kayıplara yol açtığını belirtti: “Çözüm daha fazla kimyasal veya pestisit kullanmakta değil; doğa ile uyumlu yaşamayı öğrenmek, insan merkezci bakış açısını bırakmak, kendimizi doğanın bir parçası olarak tekrar tanımlamak, üretim ve tüketimde doğayı, doğal döngüler ve süreçleri esas alan, onlar ile uyumlu modeller, teknikler, yöntemler ve sistemler geliştirmekte.” 

Dünyada ve Türkiye’de pek çok belediyenin ekolojik ve doğa dostu alternatifler kullanarak zehirsiz kentlerin mümkün olduğunu gösterdiğini söyleyen Şehirlioğlu, yerel yönetimler tarafından ‘Zehirsiz Kentlere Doğru’ atılacak adımları şöyle sıraladı: “Mevcut durum analizinin yapılması, pestisit politikasının oluşturulması ve kararlılık, kademeli geçiş için stratejik eylem planının hazırlanması, denemeler veya pilot projelerin yürütülmesi, kamu farkındalığının yaratılması ve katılımcılığın sağlanması, belediye meclisi üyelerinin siyasi desteğinin alınması.”

Çalıştay’ın ilk gün oturumları, Türkiye’deki belediyeler arasında işbirliği ve strateji geliştirme üzerine görüşlerin ve değerlendirmelerin paylaşılması ile sonlandı. 

Belediyeler arası işbirlikleri gelişiyor

Belediyeler, Çalıştay’ın ikinci gününde, İBB Başakşehir Vektörlerle Mücadele Birimi’ni ziyaret ederek Sağlık Dairesi Başkanlığı’nın saha çalışmaları hakkında bilgi edindi. 

Vatandaşlardan gelen bildirimlerin ardından personelin sahada tespit etmiş olduğu sivrisinek üreme alanlarına ovitrapler (istilacı sivrisinek türlerinin yumurtalarını bırakabilmesi için uygun tuzaklar) kullanan Vektörle Mücadele Birimi, öncelikle fiziksel ve kültürel mücadele çalışmaları yapıyor. Bu mücadele yöntemlerinin performansının düşük olduğu durumlarda ise biyolojik ve yalnızca sivrisinek larvasını etkileyen bakteri içerikli ürünler kullanılıyor.

Sivrisinek mücadelesi için geliştirilen Harita Tabanlı Vektör Kontrol Sistemi’nin (VKS) nasıl kullanıldığını uygulamalı olarak anlatan Sağlık ve Hıfzıssıhha Müdürlüğü Bilgi İşlem Sorumlusu Selçuk Karabıyık, “Web ve mobil uygulamalar yoluyla erişim sağlamanın mümkün olduğu sistem sayesinde vektörlerin üreme kaynaklarının ve türlerinin tespit edilmesini sağlıyoruz. Böylece hem işgücü hem de zaman kaybını önleyebiliyoruz. Yakın zamanda bu sistemi ilçe belediyelerimiz ile entegre olarak kullanmayı ve ortaklaşa bir hizmet sunmayı hedefliyoruz” dedi.

Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği uyarıyor; Gıdalardaki kalıntı sorunları nedeniyle kanserden endoktronolojik hastalıklara kadar pek çok sağlık sorununa neden olan pestisitlerden, en çok bu zehirleri uygulayan çiftçiler etkileniyor.

Tarım çalışanları pestisitlerin hazırlanması ve uygulanması sırasında; karıştırma, yükleme, püskürtme, ekipman temizleme ve bakım, ayıklama ve toplama sırasında pestisit uygulanmış ürünlere temasla pestisitlere maruz kalıyor. Gıda Mühendisi Dr. Bülent Şık’a göre “Çeşitli pestisitlerin zehirli etkisi tarımsal üretim yapılan bir alana atıldığında kimisinin 3 gün, kiminin 30 gün, kimininki 3 ay olmak üzere orada devam ediyor. Önemli bir kısmı çevreye yayılıyor. Bilimsel çalışmalara göre, birim alana atılan pestisitlerin %95’i  hava olayları, yağış, sulama vs. gibi faktörlerle atıldığı bölgenin dışına taşınıyor.”

Zehirsiz Sofralar Sivil Toplum Ağı’nın 41 pestisit etken maddesinin çiftçi sağlığı, tarım işçisi sağlığı, çocuk sağlığı için çok tehlikeli olduğuna ilişkin yaptığı çalışmaya göre;  13 etken madde çiftçiler ve tarım işçileri için çok zararlı.  İnsan ve hayvan bedeninin birçok işlevini hormon sistemi düzenlediği için, hormonal sistem bozucu pestisitler sağlığı  pek çok açıdan etkiliyor. Çiftçiler bu tür pestisitlere maruz kaldıkları her an; hormonla ilişkili kanser türleri (prostat, testis, meme), metabolizma bozuklukları (obezite, diyabet), üreme fonksiyonu bozuklukları (doğurganlığın azalması, çocuklarda cinsiyet gelişim bozukluğu, örneğin erken ergenlik), kalp ve damar hastalıkları, zihin ve davranış bozuklukları gibi ciddi hastalık riskleriyle karşı karşıya. Hormonal sistem bozucu pestisitler, özellikle çocuklar ve anne karnındaki bebekler için daha tehlikeli.

Dünyadaki çiftçi ölümleri ve davalar

Tarım, dünya çapında ekonomik olarak istikrarsız bir endüstri. Özellikle de Hindistan’da bu istikrarsızlık her anlamda dramatik şekilde kendini gösteriyor. Çiftçiler borçlar, çevresel bozulma ve pestisitlere maruz kalmaya bağlı aşırı kanser oranları nedeniyle yıkıcı baskılarla karşı karşıya kalıyor.

Bazı durumlarda, çiftçiler tarım kimyasalları ve sentetik gübrelere bağlı hastalıklar nedeniyle topraklarını işleyemiyor. Çok uluslu şirketlere karşı köklü savaşlarla uğraşıyor, her yıl kredi almak zorunda kalıyorlar. Kullanılan tarım zehirlerinin topraktaki canlılığın ölmesine ve suların kirlenmesine neden olması da çiftçileri zor durumda bırakıyor. 

BMC Public Health adlı hakemli dergide yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, dünyadaki 860 milyon çiftçi ve tarım işçisinin yarısına yakını (%44’ü) her yıl zehirleniyor. 141 ülkeye ait verilerin incelendiği araştırmada pestisit zehirlenmelerinin yol açtığı ölüm sayısı ise yılda yaklaşık 11 bin olarak veriliyor.

Kasım 2021’de, Ulusal Sağlık ve Tıp Araştırmaları Enstitüsü (The National Institute of Health and Medicine Research - Inserm), 5.300 bilimsel çalışmaya dayanarak yaptığı açıklamada, pestisitlere mesleki düzeyde maruz kalan yetişkinler ile dört patolojik durum arasında güçlü bağlantıların olasılığını teyit ediyor: Hodgkins-dışı lenfoma (NHL), multipl miyelom, prostat kanseri ve Parkinson’s hastalığı. Pestisitlere mesleki düzeyde maruz kalmak ile iki diğer hastalık arasında güçlü bağlantılar olabileceğini de vurguluyor: bilişsel bozukluklar ve kronik obstruktif akciğer hastalığı / kronik bronşit. 

Pestisit kullanımı sonucu oluşan insan ve çevre sağlığına yönelik zararların tazmini genelde mümkün olmuyor. Çünkü, oluşan sağlık ya da çevre zararı ile pestisit kullanımı arasındaki bağlantıyı bilimsel olarak göstermek çok zor. Bu zorluk, yargı süreçlerinde şirketler lehine bir durum oluştursa da, pestisitlere maruz kaldıkları için kanser hastalığına yakalanan kişilerin üretici şirketlere açtıkları tazminat davalarını kazandıkları örnekler de mevcut. Örneğin, ABD’de Dewayne Johnson’ın, Monsanto şirketine açtığı ve 2018 yılında karara bağlanan dava ile Alva ve Alberta Pilliod çiftinin Monsanto-Bayer şirketine açtığı ve 2019 yılında karara bağlanan davada, ot öldürücü glifosat* isimli tarım zehrini üreten şirketler yüz milyonlarca dolar tazminat ödemeye mahkum edildi.

Türkiye’de durum

Çukurova Üniversitesi’nde Dr. Saliha Çelik tarafından yapılan bir araştırmada, Adana Ceyhan’daki 66 tarım işçisi ve çiftçiden saç ve kan örnekleri alındı. Kontrol grubu olarak tarımla ilgisi olmayan 66 kişi de bu araştırmaya dahil edildi. Sonuçlara göre: Çiftçilerin hepsinin saçında ve  %94’ünün kanında en az 1 tarım zehiri var. Kontrol grubundaki tarımla ilgisi olmayan 66 kişiden 55’inin saçında, 52’sinin kanında pestisit var. Bu sonuç, sadece pestisit kullanan çiftçilerin değil, bu ürünleri tüketenlerin de etkilendiğini gösteriyor.

Hem çiftçi ve tarım işçilerinin sağlığını korumak, hem de pestisit kullanılan ürünleri tüketen toplumun sağlığını korumak için pestisit kullanımını azaltmaya yönelik politikaların hayata geçirilmesi gerekiyor.

İş Güvenliği Uzmanları Derneği’nden Hakan Göçer şöyle aktarıyor: “6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu tarım işçilerinin sağlık gözetimlerini zorunlu tutuyor. Tarım işçileri bu kanun ile koruma altında. Ancak kendi adına çalışan çiftçiler bu kanunun dışında tutuluyor. Çiftçinin kendi sağlık gözetimini yapması gerekiyor. Bilgi yetersizliği nedeni ile bu çiftçilerde maruziyet fazla oluyor. Tarım çalışanlarının pestisitlere kronik maruz kalması,  Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından meslek hastalığı olarak tanımlanıyor. İşgöremezlik ve maluliyet tazminatı  şeklinde haklar veriliyor.

Ancak meslek  hastalıklarına ülkemizde hekimler tarafından teşhis konulmasında problemler yaşanıyor. Hekimin hastanın ne işle uğraştığını sormaması nedeni ile uzun süre meslek hastalığı tanısı atlanıyor. Kendi namına çalışan işçilerin koruma tedbirlerinin kendisinden beklenmesi buradaki maruziyeti artırmaktadır. Bu konuda mevzuat düzenlemesine, eğitimler ve sertifikasyon programlarına ihtiyaç var.”

Sarı kantaron nasıl bitkidir?

Latince adı ‘Hypericum perforatum’ olan sarı kantaron bitkisi, ‘Hyperaceae’ familyasındandır.  Dünyadaki ılıman ve tropik iklim bölgelerinde kendiliğinden yetişen sarı kantaron, çok yıllık otsu bir bitki olarak bilinmektedir. Uzunluğu 70-90 santimetreye kadar çıkan bitki, çok dallanan kökleri ile kendi familyasındaki bitkilerden ayrılmaktadır. Çiçekleri umbella olup, dalların ucunda bulunur. Sarı renkli çiçeklerde 5 adet taç yaprağı, 5 adet çanak ve üç demet şeklinde erkek organlar (stamenler) bulunur. Sarı kantaron bitkisindeki etken maddenin yaklaşık % 90’ı, çiçek bölümündedir. Bunun için tamamlayıcı tıp alanında bitkinin çiçek bölümü kullanılmaktadır. 

Sarı kantaron nerede yetişir?

Türkiye’de 96, dünyada 400 ve Avrupa’da 10 türü olan sarı kantaron; Asya, Avrupa, Avustralya ve Amerika kıtasının bir bölümünde yetişmektedir. Türkiye’de ise başta Ege Bölgesi ve Akdeniz olmak üzere iç bölgelerde de yetişmektedir. Dünyadaki sarı kantaron türünün 46’sı yetiştiği bölgenin iklimsel veya bölgenin yapısına göre şekillenmiştir. Yani endemik olan sarı kantaron, Batı Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika’da kendiliğinden yetişebilmektedir. Sarı kantaron bitkisi dünyanın ılıman ve tropikal bölgelerindeki yol kenarlarında, akarsu kenarlarında, kalkerli arazilerde, ormanlarda, bataklık ve sahillerde, kayalık bölgeler ile ekim yapılmamış arazilerde kendiliğinden yetişmektedir. 

Sarı kantaron yağı neye iyi gelir?

Yapılan araştırmalarda sarı kantaron yağının güneş yanıkları, yaralar, cilt üzerindeki yüzeysel morluklara iyi geldiği belirlenmiştir. Ayrıca ülser gibi mide bağırsak sorunlarında da kullanılmaktadır. Naftodiantronlar (hiperisin) ve fluroglisinoller gibi antioksidan, antienflamatuar, antikanser ve antimikrobiyal içermesi nedeniyle sarı kantaronun yara iyileştirici ve ağrı kesici etkisi de bulunmaktadır. Özellikle piyasada satılan preparatlarının ise siyatiğe ve zehirli hayvan ısırıklarına iyi geldiği söylenmektedir. Tarihsel süreçte ise Eski Yunan ve Roma dönemlerine ait kaynaklarda sarı kantaron, akciğer, mide, bağırsak, böbrek ve idrar yollarının kronik hastalıklarında, gece idrarını kaçıran çocukların tedavisinde ve antimikrobiyel olarak kullanılmıştır. Özellikle yatalak hastalarda oluşan bası yaralarının tedavisinde etkili olduğu bilinmektedir. Antik çağlardan günümüze kadar sarı kantaron, nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Halk arasında başağrısı, hidrofobi, menopo, hipokondriyazis, nevralji, koksalji, tetani, paraliz ve spatik paraliz ile boyun tutulması, omurilik hastalıkları, spinal konvülziyon, spinal irritasyon gibi bazı nörolojik rahatsızlıklarda da kullanıldığı bilinmektedir. Türkiye’de ise çeşitli hastalıklara karşı etnomedikal kullanımı söz konusu olsa da, ağır hastalıkların tedavisinde kullanılmaması gerekir. Özellikle kanser hastalarını hayatta tutacak esas tedaviyi öteleyen bu tür bitkilerin kullanılması çok etik değildir. Ülkemizde halk arasında yüzyıllardır soğuk algınlığına, şeker hastalığına, ülsere, mide ve bağırsak rahatsızlıklarına, karaciğere, sarılığa ve safra kanalı sorunlarına karşı kullanılmaktadır. Ayrıca bitkinin % 1’lik infüzyonundan hazırlanan karışımları kullananlarda bağırsak parazitlerinin düştüğü tespit edilmiştir.  

Sarı kantaron yağı zayıflatır mı?

Sarı kantaron yağı kilo vermeye yardımcı olmakta, bunun için de idrar söktürücü özelliğinden faydalanılmaktadır. Her gün belirli miktarda kullanılması gerekmektedir. Ancak uzun süreli kullanımının uygun olmadığı belirlenmiştir. Bağırsak sorunlarına iyi gelen sarı kantaron yağı kabızlığın giderilmesinde etkilidir.

Sarı kantaron yağının faydaları nelerdir?

1. Depresyona bağlı belirtilerin hafiflemesini sağlamaktadır. Hafif ve orta dereceli depresyon tedavileri için kullanılabilmektedir.
2. Kaygıyı azaltarak rahatlama sağlamaktadır. Vücudu gevşetici etkisi olduğu için kaygı belirtilerini azaltarak atakların önüne geçmektedir.
3. Menopoza bağlı belirtilerin azalmasını sağlamaktadır. İşlenmiş bir yağ olmayan sarı kantaron yağı,  gönül rahatlığıyla kullanılabilir. Menopozun belirtilerinden olan sıcak basması sorununu ortadan kaldıran sarı kantaron yağı, bu dönemde ortaya çıkan duygu durumların düzeltilmesine yardımcı olabilmektedir. 
4. Adet öncesi sendromu (PMS) sancılarını hafifletmekte ve kan sulandırma gibi yan etkiler göstermemektedir.
5. Mevsimsel duygu durum bozukluğu yaşayanların kaygısını azaltmaktadır. 
6. Sigara bırakma konusunda yardımcı bir bitkidir.
7. Viral enfeksiyonların tedavisinde doğal bir ilaç olarak verilmektedir.
8. Cildin nemlendirilmesini sağlamakta ve cildi güneşin zararlı ışınlarından korumaktadır.
9. Mide rahatsızlıklarında da kullanılmakta; migren, baş ağrısı ve siyatiğe iyi geldiği düşünülmektedir.

Sarı kantaron yağı ne sıklıkla kullanılır?

Sarı kantaron yağının tavsiye edilen maksimum kullanım sıklığı, günde bir kez olmalıdır. 

Kantaron yağı çok sık kullanıldığında, ciltteki yağ yani sebum dengesini bozabilmektedir. Sebum ciltteki yağ bezleri tarafından salgılanan bir cilt sıvısıdır. Cilt ve saçlı derinin kuruyarak zarar görmemesini sağlayan sebum, derinin dış etkenlere karşı dayanıklılığını artırmaktır. Cilt eğer hassas ve alerjik reaksiyonlara yatkınsa, kantaron yağı haftada 1-2 günden daha sık kullanılmamalıdır.

Sarı kantaron yağı içildiğinde nasıl bir etkisi vardır?

Sarı kantaron yağı eğer içilecekse miktarın günde 1 çay kaşığını geçmemesi gerekir. Bu bir çay kaşığı kantaron yağı doğrudan içilebileceği gibi ılık suya da eklenerek tüketilebilir. Günde bir çay kaşığı içilen sarı kantaron yağının şişkinlik, kabızlık ve gaz sancıları ile mide rahatsızlıklarını önlediği, gastrite bağlı ağrıları azalttığı belirlenmiştir. Akne, egzama  ve sivilceler ile hemoroid, boğaz, yutak, deri ve mukoza zarının iltihaplanmasına neden olan bakteriyel ve viral enfeksiyonların tedavisinde etkili olduğu düşünülmektedir.  

Sarı kantaron yağı vücutta nerelere sürülür?

Hücre yenileme özelliği sayesinde yüzdeki yara izlerinin ve sivilcelerin yok edilmesinde kullanılmaktadır. Düzenli olarak kullanılan sarı kantaron yağı cildi yenilemekte ve cilde daha sağlıklı görünüm kazandırmaktadır. Özellikle yanık nedeniyle oluşan ağrı hissini çok hızlı bir şekilde azaltmaktadır. Ayrıca ergenlikte ortaya çıkan akne oluşumu çoğu zaman büyük bir problem haline dönüşmektedir. Akne ciltte gözeneklerin tıkanma ve iltihaplanması olarak ortaya çıkar. Bu süreçte mevcut aknelere karşı antibakteriyel özelliklere sahip olan sarı kantaron yağı sürülerek aknenin kuruması sağlanmaktadır. Temizlenmiş cilde sabah ve akşam sarı kantaron yağı sürülmeli ve bir süre sonra durulanmalıdır. Nemlendirici etkisi nedeniyle sarı kantaron yağı, cilde sürüldüğünde bir süre sonra cilt nefes almaya başlayacak ve daha parlak bir görünüme kavuşacaktır.  Ancak çok fazla yan etkisi olmamasına rağmen çok yoğun kullanılması tavsiye edilmemektedir. Geceleri yıkanarak temizlenmiş cilde pamukla ya da parmak uçları ile masaj yaparak sürülmesi gerekir. 

Günümüzde en sık rastlanan zoonoz hastalıklardan biri de şark çıbanı olarak da bilinen leishmaniasis. Leishmania cinsinde yer alan farklı türdeki tek hücreli parazitlerin yol açtığı bir hastalık olan olan leishmaniasis, halk arasında yakarca veya tatarcık olarak da adlandırılan, kan emen dişi kum sineği tarafından taşınıyor ve bulaştırılıyor.

Veteriner hekimler, insan ve köpekgillerde (köpek, tilki, çakal, kurt vb.) görülen leishmaniasis’in farkındalığı, tedavi ve korunma yöntemleri konusunda hem Bakanlık nezdinde hem de sivil toplum örgütleri tarafında önemli projeler gerçekleştiriyor. Bu kapsamda yapılan çalışmalardan sonuncusu, Belediye Veteriner Hekimler Derneği, Türkiye Parazitoloji Derneği ve Ege Üniversitesi iş birliğinde, MSD Hayvan Sağlığı ve Yeniçağ Veteriner Ecza Deposu katkılarıyla İzmir’de gerçekleşti. Leishmaniasis hastalığı hakkında, güncel bilgilerin aktarıldığı toplantıda Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Yusuf Özbel, Prof. Dr. Seray Töz, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi’nden Doç. Dr. Mehmet Gültekin, Dr. Metin Pekağırbaş ve Belediye Veteriner Hekimler Derneği Üyesi Veteriner Hekim Duygu Aküzüm konuşmacı olarak katıldı. Zoonozlar ile mücadelenin “multidisipliner” bir yaklaşım gerektirdiği vurgulanan ve “Tek Sağlık” yaklaşımı çerçevesinde gerçekleştirilen toplantıda insan ve hayvan sağlığı ile ilgilenen bilim insanları yer aldı.

Hastalığı kum sineği olarak bilinen tatarcıklar taşıyor

Gözle görülmesi zor olan kum sineği üzerinden bulaşan leishmaniasis’in Türkiye’de insanlarda iki klinik tipi görülüyor. Halk arasında şark çıbanı olarak da bilinen deri leishmaniasis’i ve kala-azar olarak bilinen iç organlar leishmaniasis’i. Şark çıbanı tedavisiz de kendiliğinden iyileşebilen ama kalıcı iz bırakan bir deri hastalığı. Ancak daha çok çocuklarda görülen kala-azar, tedavi edilmediği durumlarda ölüme dahi neden olabiliyor. Köpekler ve diğer köpekgillerde meydana gelen hastalığa ise kanin leishmaniasis adı veriliyor.

Türkiye’de her iki hastalığı da yapan kum sineği türleri hemen her bölgede bulunuyor. Hastalar ve paraziti taşıyan köpeklerin de şimdiye dek çalışma yapılan illerin hepsinde bulunduğunun kanıtlanması, her iki hastalık açısından da Türkiye’nin yüksek riskli ülkeler arasında gösterilmesine neden oluyor.

Leismaniasis sinsi ilerleyen bir hastalık

Kuluçka belirtilerinden sonra enfeksiyon dönemi genellikle birkaç yıla yayılabiliyor. Köpeklerde, vücudun her yerine, neredeyse çoğu organa yayılabiliyor. Bu hastalıkla enfekte olmuş köpeklerde, dermatolojik bulgular ile tüm viseral veya sistemik hastalık görülüyor. Köpeklerde leishmaniasis hastalığının tedavi süreçleri belirlenirken köpekte yol açtığı şikayetler dikkate alınarak alternatif tedaviler uygulanabiliyor. Bu hastalık, zamanında ve doğru tedavi edildiğinde başarılı bir şekilde yönetilebilir bir hal alıyor. Bu nedenle köpeklerin düzenli olarak veteriner hekim muayenelerine götürülmesi ve genel sağlık kontrollerinin düzenli yapılmasının altı çiziliyor.

Leishmanisasis’ten korunmak mümkün

Tedavilerin mümkün olmasına karşın zahmetli ve maliyetli olması diğer taraftan da bir süre sonra nükslerin yaşanma ihtimali sebebiyle leishmaniasis’e karşı önleyici tedbirler almak hem insanların hem de köpeklerin ortak sağlığı için daha önemli hale geliyor. Hastalığa karşı etkin korunma yöntemleri bulunuyor. Örneğin; ilgili parazitlere karşı kovucu, beslenme önleyici, felç edici ve öldürücü özellikleriyle köpeklerin kum sineği ısırıklarından uzun süreli korunmalarını sağlayan parazit tasmalarını takmaları da öneriliyor. Koruyucu tasmalar hem köpeklerin hem de aile üyelerinin sağlığını koruyor.

Uzun süre canlı kalabiliyorlar

 Salmonelloz hastalığının Salmonella adı ile Enterobacterales isimli bakteri ailesinin üyesi olan bir bakteri grubu tarafından oluşturulan hastalık olduğunu belirten Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Songül Özer, “Salmonella’lar doğada, evcil ve vahşi hayvanların, sürüngenlerin, kuşların, böceklerin sindirim sisteminde yaygın olarak bulunuyorlar. Sporsuz, hareketli, çubuk şeklinde, ısı ve kuruluğa duyarlı, gün ışığından uzak nemli ortamlarda, lağım sularında ve toprakta uzun süre canlı kalabilen bakterilerdir. Soğuğa dirençlidirler ve liyofilize edilerek yıllarca canlı kalabiliyorlar.” dedi.

Salmonella birçok rahatsızlığa yol açabiliyor

 Salmonella bakterilerinin yaklaşık 2 bin tane alt tipi olduğuna dikkat çeken Dr. Songül Özer, “Bu bakterinin insanda hastalık yapan ve en iyi bilinenleri Salmonella typhi, Salmonella paratyphi, Salmonella enteritidis, Salmonella cholerasuis’dir. İnsanlarda tifo, paratifo, gastroenterit, yumuşak doku enfeksiyonları, lokal organ apseleri, karın içi enfeksiyonlar, kemik ve eklem enfeksiyonları, solunum yolu enfeksiyonları, endokardit ve bakteriyemi oluşturabiliyorlar.” ifadelerini kullandı.

Salmonella işte bu yollarla bulaşıyor…

Dr. Songül Özer, toplumda yaygın karın ağrısı ve ishal atakları ile seyreden besin zehirlenmesi salgınları da yapabilen Salmonella’ların en sık gerçekleşen bulaş şekillerini şöyle paylaştı:

- İnsan ve hayvan dışkı ve idrarlarının kaynak sularına karışması ile,

- Bakterilerle kirlenmiş olan suların kaynatılmadan içilmesi ve kullanılması ile,

- Salmonella taşıyan hayvanların etlerinin, yumurtalarının, süt ve süt ürünlerinin iyi pişirilmeden yenmesi ile, 

- İçme ve kullanma sularının yeterince klorlanarak temizlenmeden tüketilmesi ile,

- Bakteriyle kirlenmiş sebze ve meyvelerin iyice yıkanmadan, pişirilmeden tüketilmesi ile,

- Pastörize edilmemiş süt veya meyve suları ve kaynağı belli olmayan, kaynatılmadan yapılan veya bekletilmeden tüketilen peynir ile,

- Özellikle yılan, kaplumbağa, kertenkele gibi sürüngenler, kurbağalar, kuşlar ve civciv gibi evcil hayvanlar ile temastan sonra ellerin iyice yıkanmaması ile, 

- Hasta kümes hayvanları ile temastan sonra ve 

- Hasta insanlardan diğer insanlara da bulaşabilir.

8-48 sat sonra belirti vermeye başlıyor

Salmonella bakterisi ile meydana gelen besin zehirlenmesinin bulaştırıcı olan gıdanın alınmasından yaklaşık 8-48 saat sonra belirti vermeye başladığını vurgulayan Dr. Songül Özer, sözlerine şöyle devam etti: 

“Sıklıkla, karın ağrısı, karında kramplar, yüksek ateş, mide bulantısı, kusma ve ishal şikayetleri görülüyor. Hastalık genellikle 2-5 gün içinde iyileşiyor ancak nadiren bazı insanlarda şikayetler birkaç hafta sürebiliyor. Hastalığın tedavisinde antibiyotiklerle birlikte, kusma ve ishal ile kaybedilen sıvının takviye edilmesi yeterli oluyor. Genellikle ölümle sonuçlanmayan ve kısa sürede iyileşme görülen bu hastalığı bağışıklık sistemi yetersizliği olanlar, kanser tanısı alan veya tedavisi görenler, ileri yaştaki hastalar, yenidoğanlar, organ veya kemik iliği nakli yapılmış olan hastalar daha ağır geçirebilirler. Nadiren, sıvı-elektrolit dengesizliği nedeniyle kaybedilen hastalar da olabilir.”

Kaynağı belli olmayan gıda ve su tüketilmemeli

Salmonella kaynaklı bir gıda zehirlenmesi saptandığında yapılacak en doğru hareketin tespit edilen gıdaların kullanımdan kaldırılması olacağını ifade eden Dr. Songül Özer, “Ardından bu gıdaları tüketenlerin tespiti ve en kısa sürede tedaviye başlanması gerekiyor. Kaynağı belli olmayan gıdaların tüketilmemesi, çiğ yenilecek gıdaların iyice yıkanması, suların klorlanmadan kullanılmaması, mutlaka kaynağı belli ve güvenilir olan içme sularının tercih edilmesi, ellerin su ve sabunla yıkandıktan sonra yemek yenmeye başlanması korunmada en önemli faktörlerdir.” dedi.

Göbek yağlanmasının nedenlerine dikkat!

Bel ve karın yağları fazla kalori alınması ile artmakta ve abdominal obeziteye neden olmaktadır. Dengesiz ve sağlıksız beslenme, durağan yaşam, yaşlanmaya ve genetik etkenlere bağlı olarak ortaya çıkan karın yağlanması zamanla tehlikeli boyutlara gelmektedir.

• Şekerli içecekler aşırı kalori alımına neden olurken, karın ve bel çevresindeki yağlanmanın en önemli nedenlerinden birisi olmaktadır. Şekerli ve gazlı içeceklerin büyük bir bölümünde kalorisi yüksek mısır şurubu kullanılmaktadır.
• Margarinlerde kullanılan trans yağları ise karın yağlanmasını artırmaktadır. 
• Fast food tipi beslenme trans yağ ve yüksek kalori içerdiği için karın yağlarını arttırıcı etki yapmaktadır. 
• İşlenmiş  ve  paketlenmiş  her türlü  endüstriyel gıdalar, kilo  alımını  ve  karın  yağlanmasını  artırmaktadır.

Yağın hangi bölgede olduğu önemli

Abdominal (karın) yağlanma sonucunda iç organların çalışma düzeni bozularak, vücuttaki genel yağ düzeyi artmaktadır. Vücuttaki yağ oranını değerlendirirken, yağın hangi bölgede olduğu önemlidir. Karın yani göbek bölgesindeki yağlanma vücudun diğer bölgelerindeki yağlanmadan daha tehlikelidir. Vücuttaki bel ve kalça oranı hesaplanarak ideal ağırlık belirlenirken, bel ve kalçadaki yağ oranının yüksek olması abdominal yağlanmaya işaret etmektedir. Yapılan araştırmalarda bel bölgesinde yağlanması olanlar, kalça yağlanması olanlardan daha fazladır. Abdominal yağlanma bel kısmından başlayarak mide, karaciğer ile bağırsakları sarmaktadır. Aşırı iç yağlanma genel sağlığı olumsuz etkiler. Öte yandan, bel kalça oranı hesaplanırken, bel ölçüsü santimetre cinsinden kalça çevresinin ölçüsüne bölünerek bulunur. Erkekler için en ideal kalça oranın 1’in altında, kadınlar için ise 0,8 altında olması gerekmektedir. Bel çevresi erkeklerde 94 santimetre kadınlarda ise 80 santimetrenin altındaysa normal, 94-102 santimetre arasındaki erkekler aşırı kilolu, 102 santimetre ve üzerindekiler ise şişman sınıfına girmektedir. 

Göbek eritmek için uygulanması gerekenler

1. Kan şekerini kontrol altında tutmak oldukça önemlidir. Kan şekerini kontrol altında tutarak göbek yağlanması engellenir. Kan şekerinin dengeli biçimde artıp azalması nedeniyle aşırı besin tüketimi gerçekleşmez. Tüketilen daha az besin nedeniyle kilo alımı da ortaya çıkmayacaktır.   Kan şekerini dengede tutmak için şeker ve şekerli gıdalar günlük beslenme planından çıkarılmalıdır. 
2. Vücutta hızlı parçalanan karbonhidratlardan da uzak durulmalıdır. Karbonhidrat ağırlıklı beslenmek yerine protein ağırlıklı beslenme planı uygulanmalıdır. Göbek bölgesindeki yağ oranı düşene kadar günlük karbonhidrat alımı azaltılmalıdır. 
3. Metabolizmayı hızlandırıcı gıdalar tüketilmeli, yağ yakıcı bitki çaylarından destek alınmalıdır. 
4. Günlük program yapılmalı. Uyuma ve yemek süresi ile tuvalete gidilen saat rutinleştirilmelidir. Bu sayede metabolizma daha düzenli çalışacaktır. 
5. Her gün düzenli olarak geceleri minimum 7 saat uyunmalıdır. Bu sayede hormonlar dengeye girecek ve metabolizma hızlanacaktır.  

Göbek eritmeye yardımcı besinlerden faydalanın

Doğal olarak göbekten kurtulmak için de beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi, yağ yakma hızını artıran bazı besinlerin tüketilmesi gerekmektedir. Bu besinlerin tamamı metabolizmanın çalışma hızını artırır. 

Elma sirkesi: Elma sirkesinin en temel özelliği kan şekerini ve kolesterolü düzenliyor oluşudur. Bu sayede besin tüketme ihtiyacını minimuma indirir. Ayrıca metabolizmayı da % 20 oranında hızlandırmaktadır. Yemeklerden önce doğru zamanda tüketilen elma sirkesi tokluk hissi oluşturmaktadır. Ancak elma sirkesinin organik olması gerekmektedir. 

Chia tohumu: Kilo vermek isteyenler tarafından kullanılan chia tohumu ülkemizde son 5-6 yıldır çok fazla tüketilmektedir. Besin değerleri açısından tokluk hissi sağlayan chia tohumu, sayesinde kişinin besin tüketme ihtiyacı azalır. Ayrıca doğal yağlar içerir. Bu yağlar, yağları yakmada oldukça etkili olmaktadır. 

 Hindistan cevizi ve yağı: Sağlıklı yağlardan biri olan Hindistan cevizi yağı göbek eritmede de kullanılmaktadır. Hormonları dengeleyen Hindistan cevizi yağı, tiroid hormonunun düzenli çalışmasını sağlayarak metabolizma hızını artırır. Aynı zamanda da fazla besin tüketme isteğini de baskılamaktadır. 

 Kefir: İçerisinde bağırsakları düzenleyen probiyotikleri barındırır. Aynı probiyotikler yağ yakım sürecini de hızlandırmaktadır. Eğer göbek bölgenizdeki yağları vermek istiyorsanız her gün düzenli olarak kefir tüketmelisiniz.

Lahana, karnabahar, bürüksel lahanası, brokoli: Tüm bu sebzeler sağlıklıdır. Diyet dönemlerinde haşlanarak tüketilmeleri tavsiye edilir. Ayrıca zeytinyağlı şekilde tüketilmeleri halinde vücuda oldukça faydalıdırlar. Tüm bu özelliklerinin yanında, göbek eritmek isteyenler tarafından tüketilmeleri halinde yağların hızlıca erimesini sağlarlar.

Yüksek protein içeren peynir altı suyu ile tavuk: Protein zengini olan peynir altı suyu ve tavuk tüketmek gerekir. 

Bitki çayları: Az miktarda da olsa kafein içeren birçok bitki çayları, metabolizmanın hızını artırır. Diyet dönemlerinde bitki çaylarının tüketilmesi metabolizma hızını % 20 oranında artıracaktır. Gün içerisinde düzenli tüketilirse göbek yağları yakılabilir.

Greyfurt: Oldukça sağlıklı bir meyve olan greyfurt, tadının hafif acımtırak olmasından dolayı pek tüketilmese de konu yağ yakımı olduğunda başı çekmektedir. Özellikle kahvaltıda meyve suyu olarak katkısız şekilde tüketilmesi halinde metabolizma hızını % 30 oranında artırır. Bu artış geçici bir etki değildir ve gün boyu sürmektedir. 

Uygun olmayan sabunlar egzama nedeni

Tıbbi adı “dermatit” olan egzama cildi kurutan, kaşıntı ve kabarcıklarla kendini belli eden bir deri hastalığıdır. Toplumda çok sık görülen ve değişik tipleri olan egzama, birden fazla sebebe bağlı olarak görülebilmektedir. Egzamanın en önemli nedenleri alerjik reaksiyon, ciltteki kuruluk ve strestir. Ayrıca uygun olmayan sabunların kullanılması, ortamdaki toz ve bazı kimyasalların deriyle teması egzamaya neden olabilmektedir. Ancak egzamanın kesin nedeni tam olarak bilinmemekte, bünyesel uygunluğun da etkisi olduğu düşünülmektedir. Ev kadınları, kuaförler, temizlik işiyle uğraşanlar ile meslekleri gereği ciltleri kimyasallara maruz kalan kişilerde daha çok görülmektedir.

 Egzamanın 5 önemli belirtisi

• Vücudun çeşitli yerlerinde orta çıkan kızarıklıklar.
• Cildin kuruması nedeniyle belirginleşen kaşıntı.
• Bölgenin özellikle geceleri kaşınması sonucunda cildin gerginleşerek çatlaması.
• Zamanla ortaya çıkan küçük ve içi sıvı dolu kabarcıklar.
• Ciltte başlayan döküntüler ve kabuklar. 

Egzama eller, ayaklar, bacaklar ve saç diplerinde; kızarıklık, kaşıntı, pullanma, yanma hissi gibi belirtilerle ortaya çıkar. Derideki kuruluk ilk belirtilerdendir. Egzamalı bölge kaşındıkça tablo daha da ağırlaşmaktadır. Belirtilerin birbirini takip etmesi kaşımaya bağlı olarak devam etmekte, kısırdöngü nedeniyle şikayetler yenilenmektedir.  

Egzamanın teşhisi için yama testi yapılmalı

Egzamanın teşhisi dermatoloji hekimlerinin fiziki muayenesiyle konulabilmektedir. Tanıyı netleştirebilmek için yama testi( patch)  yapılır. Şüpheli hastaların sırtına alerjen maddelerin düşük konsantrasyonları yapıştırılır. 48 ile 72 saat arasında deriyle temas eden alerjen maddelere cildin verdiği tepki ölçülür. Test süresince kişinin duş almaması ve terlemeye neden olabilecek aktiviteleri yapmaması gerekir.  Alerji ilacı bu dönemde kullanılmamaktadır aksi halde test negatif çıkar. Bu sürenin sonunda test yapılan bölgede kızarıklık, kabarma ve sulanma varsa sürülen maddenin alerjik etkisi olduğu ortaya çıkacaktır.  

Risk faktörlerinden kaçınmak önemli

Egzamanın kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Egzamanın tedavisinde bu soruna neden olan etkenlerden uzak durmak çok önemlidir. Cildin hangi maddeye karşı reaksiyon geliştirdiği belirlenmeli, kaynağa yönelik tedavinin ilk adımı atılmalıdır. Tedavide kortizon dışı bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar, cildi rahatlatan pansumanlar ve lokal kortikosteroidli pomadlar kullanılmaktadır. Nötral sabunlar, bariyer kremleri, nemlendiriciler ve egzama şampuanları rahatlama sağlayacaktır.

Egzamadan koruyan önlemler

• Egzamaya aday olan kişilerin bulundukları ortam yeterli nem ve ısı oranına sahip olmalıdır.
• Bulunulan ortamlar sık sık havalandırılmalıdır.
• Duş alma sıklığı mevsime göre ayarlanmalı, günlük banyo yapılmamalıdır. Banyoda cildi tahriş edecek kese ve lifler kullanılmamalı, su kesinlikle çok sıcak olmamalıdır. Banyodan sonra uygun nemlendirici ürünler ile tüm vücut nemlendirilmelidir.
• Duşta ve günlük el-yüz yıkamada nötr sabunlar kullanılmalıdır.
• Bağışıklık sistemini destekleyen gıdalar tüketilmeli ve düzenli spor yapılmalıdır.
• Egzamaya neden olan alerjenin mutlaka kullanılması gerekiyorsa, teması engelleyen eldivenler kullanılmalıdır.
• İçinde toz barındıran halı ve battaniye gibi eşyalar uyuma saatlerinde yatak odasında bulundurulmamalıdır.

Günlük olarak yeterli miktarda su içilmelidir.

Vitamin açısından zengin

Çeşitli mineral ve vitaminler ile antioksidan özelliği olan ıspanak; karoten, likopen ile zeaksantin gibi pigmentler ve lif açısından oldukça zengin bir sebzedir. Ispanağın 100 gramında 469 mg A vitamini ve 5626 mg provitamin A veya B-karoten, K vitamini, C vitamini, B2 vitamini ve daha düşük konsantrasyonlarda folik asit (B9, tiamin dahil) bulunmaktadır. Ayrıca ıspanak; B1 ve riboflavin veya B2, C, E, K vitaminleri ile E vitamini arasında tokoferoller ve tokotrienoller gibi bilinen bileşikleri barındırmaktadır. 

Tam bir mineral kaynağı

Mineral açısından 100 gram ıspanakta 58 mg magnezyum,123 mg kalsiyum, 633 mg potasyum, 4,25 mg çinko, 0,128 mg bakır, 8.75 mg manganez, 120 mg sodyum ve 55 mg fosfor ile 4-35 mg demir bulunmaktadır. Bunun yanı sıra ıspanak, diyet lifi, B6 vitamini, E vitamini ve omega-3 yağ asitlerinin önemli bir kaynağıdır. Antioksidanlar, polifenoller ve karotenoidler gibi sağlıklı gıda statüsünün ayırt edici özellikleri olan çiğ ıspanağa önemli bileşikler eşlik etmektedir.

Besin değeri açısından zengin

Ispanak, besin değerleri açısından son derece zengin olan koyu yeşil yapraklı bir sebzedir. Çok çeşitli vitamin ve minerallerin yanı sıra insan dokusunun bakımı, iyileştirilmesi ve düzenlenmesi için gerekli olan diyet lifi, protein ve yağ asitlerini kapsayan birkaç önemli mikro besin içerir. 100 gram başına yaklaşık 150 kcal içerir ve folatlar, K vitamini, A vitamini durumunda toplu olarak önerilen günlük miktarın % 49’unu oluşturan çok çeşitli mineral ve vitaminleri sağlar. C vitamini, diyetteki demirin emilimi için önemlidir. 

Ispanak mevsiminde tüketilmeli

Ispanağın mevsiminde tüketilmesi gereklidir. Ispanak alındığında her yaprağının tek tek kopartılarak sirkeli su içinde bekletilmesi, aradaki yabancı otların temizlenmesi önemlidir. Yemek olarak hazırlanan ıspanak sık sık ısıtılarak yenmemelidir. Çünkü içindeki nitrat maddesi, ısındıkça nitrite dönüşebilmekte, bu yüzden tekrar tekrar ısıtılması zehirlenmelere neden olabilmektedir.

1. Besin değerleri açısından ıspanak mevsiminde tüketilmelidir. 
2. Tüketilmeden önce kesinlikle yakınmalı, topraktan ıspanağı geçebilecek bakteriler için yıkama suyuna sirke konmalıdır.
3. Pişirilmeden önce besin değerlerinin kaybolmaması için küçük parçalara ayrılmamalıdır. 
4. Ispanağın doğranması, içindeki C vitaminini azaltacağından mümkün olduğunca bütün halinde tüketilmesi daha sağlıklıdır. 
5. Pişirme sırasında besin değerlerinin kaybolmaması için yağda uzun süreli yakılarak kavrulmamalıdır.
6. Mutlaka temiz bir bıçakla doğranmalıdır.
7. Ispanak ile birlikte kalsiyum içeren yoğurt bir arada tüketilmemelidir. Ispanaktaki demir ile yoğurttaki kalsiyum birbirlerinin emilimini engellemektedir. Bu nedenle beraber tüketildiğinde ıspanaktan beklenen fayda sağlanamaktadır.

Ispanak vücuttaki pek çok sistem için faydalı

Ispanak bağışıklık sisteminin güçlenmesine yardımcı olmaktadır.   Enfeksiyon sonucu oluşan hastalıkların önlenmesine katkı sağlamaktadır. İnflamatuar özelliği sayesinde düzenli tüketiminde enfeksiyon hastalıklarına yakalanma riski düşmektedir. İçerdiği demir, fosfor ve kalsiyum sayesinde kemiklerin güçlenmesine yardımcı olmakta, içerisindeki A vitamini sayesinde göz sağlığını korumaktadır. Ispanak demir açısından zengindir. Demir eksikliği nedeniyle oluşan anemi hastalığının tedavisine destek olan bir besin kaynağıdır. Ispanak, osteoporoz yani kemik erimesini de önlemeye yardımcı olmaktadır. Kalp krizine neden olan sorunların ortadan kalkmasında kan basıncını düzenleyerek kalp-damar sağlığının korunmasında etkilidir. İçeriğindeki K vitamini, folik asit, lutein ve B-karoten nedeniyle oksidatif stresin azalmasını sağlamakta, yaşlanmanın neden olduğu oksidatif stres riskini azaltmakta, motor ve bilişsel beceriler ile zihinsel kapasiteyi artırmaktadır. 

Kalbe ve beyne iyi geliyor

Ayrıca ıspanak, Alzheimer hastalığının gelişimiyle bağlantılı ‘kolinesteraz’ adı verilen bir enzimin aktivitesini bloke etmektedir. Ispanaktaki yüksek magnezyum seviyeleri, B-amiloid adı verilen bir peptidinin neden olduğu nöron ölümü seviyesini azaltarak hipertansiyon, diyabet ve kardiyovasküler hastalık gibi kronik hastalıklarla ilişkili düşük seviyeleri telafi etmektedir. Ispanak, kardiyovasküler sistem ve merkezi sinir sistemi dahil olmak üzere çeşitli fizyolojik sistemler üzerinde etkili olan çok sayıda fonksiyonel bileşiğe sahiptir. Yüksek K vitamini, folik asit, B-karoten ve lutein seviyeleri nedeniyle ıspanak tüketimi, yaşlanma ile ilişkili oksidatif stres riskini azaltabilmekte, dolayısıyla bilişsel ve motor becerilerin yanı sıra zihinsel kapasiteyi de geliştirebilmektedir. Yüksek ve hipokalorik etkisi nedeniyle ideal bir besindir. Antioksidan ve sağlığı geliştirici faydaları, yüksek düzeyde C vitamini ve lif içeriğinin yanı sıra kompleks karbonhidrat ve düşük yağ seviyesi nedeniyle ıspanak, kan şekeri konsantrasyonlarını düzenlemeye, magnezyum yoluyla insülin ihtiyacını azaltmaya yardımcı olmaktadır. Diyabetli hastalarda tokluk artışı sağlayarak kilo kontrolü sağlamaktadır. 

Astım öksürüğü ve diğer öksürükler arasındaki fark nedir?

Astım öksürüğü ve diğer durumlardan kaynaklanan öksürükleri birbirinden ayırmak biraz zor olabilir. Astımı diğer durumlardan ayıran belirtiler şunlardır:

Geceleri veya gülerken veya koşma sonrası kötüleşen bir öksürük,

Gece uykudan kaldıran öksürük,

Sabah uyanınca ortaya çıkan öksürük,

Nefes almada zorluk,

Göğüste sıkışma hissi,

Nefes darlığı,

Hırıltı.

Astımlı çocuklar, ayrıca soğuk algınlığını beklenenden çok daha sık yaşayabilir veya iyileşmeleri çok daha uzun sürebilir. Bu nedenle astımın mutlaka kontrol altında tutulması gereklidir. 

Astım Öksürüğü Nasıl Tedavi Edilir?

Astımın mutlaka kontrol altına alınması gerekir. Aksi durumda astım krizi yaşanabilir ve astım krizi çok ciddi durumlara neden olabilir. Bu nedenle çocuğunuzun astımı için düzenli takip edilmesi önemlidir. Çocuğunuzun alerji uzmanı, astım belirtilerine ve mevcut durumuna göre bazı ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçların mutlaka belirtildiği şekilde kullanılması gerekir. Çocuğunuzun astımının durumuna göre kısa süreli kontrol ilaçları ya da uzun süreli kontrol edici ilaçlar kullanması gerekir. Ayrıca çocuğunuzun, alerji uzmanınızla birlikte oluşturduğunuz bir astım eylem planı olması gerekir. 

Alerji Aşısı ile Tedavi

Astımın daha kalıcı bir tedavisi olan alerji aşıları gerekip gerekmediği alerji testleri ile ortaya çıkarılmaktadır. Alerji testinde alerji saptanırsa ve 5 yaşından büyük çocuk ve yetişkinlerde alerji aşısı uygulanabilir. Alerji aşıları ile alerjenlere karşı vücut direnci artırılır ve bunun sonucu immün sistem kuvvetlenir. Bunun sonucu olarak alerjenler akciğerde zarar oluşturamaz hale gelir. Bunun sonucu olarak da şikayet olmamaya, ilaç ihtiyacı olmamaya başlar ve de hayat kalitesi belirgin seviyede artmaktadır. 

Astımdan korunma yolları nelerdir?

Astımdan korunmak için izlenebilecek bazı yollar vardır. Öncelikle çocuğunuzda astımı neyin tetiklediğini bilmeniz gerekir. Tetikleyiciyi öğrendikten sonra bazı adımlar atabilirsiniz. 

Toz akarlarından korunma

Nemli ve sıcak ortamlarda üreme imkanı bulan toz akarları astımın önemli tetikleyicilerindendir ve hemen her evde bulunur. Özellikle denize yakın şehirlerde yaşayan aileler ev tozu mite’larına karşı önlemler almalıdır. Toz akarlarından korunmak için alerjen geçirmez yatak takımları kullanın. Çocuğunuzun odasındaki kumaş malzemeleri azaltın. Halılar, tüylü oyuncaklar, peluş oyuncaklar gibi. Çocuğunuzun nevresim takımlarını en az haftada bir kere yüksek ısıda yıkayın. Çocuğunuzun odasında tekstil ürünü olmayan oyun matı kullanabilirsiniz. 

Çocuğunuzu keskin kokulardan uzak tutun

Astımlı çocukların bronşları çok hassastır ve bu nedenle kokulara aşırı duyarlıdır. Çocuğunuzun keskin kokulara maruz kalmasını önleyin. Evde kullandığınız temizlik malzemelerinin kokusuz ve hipoalerjenik olmasına özen gösterin. Çocuğunuzun kıyafetlerini kokusuz deterjanlarla yıkayın. 

Hava değişimi ve hava kirliliği

Hava değişimi ve soğuk havalar da astımı etkileyebilir. Özellikle soğuk havalarda dikkatli olmanız gerekir. Hava sıcaklığı çok düşükse çocuğunuzun dışarı çıkmasını engelleyin. Dışarı çıkılması gereken zamanlarda da ağzı ve burnu kapatacak şekilde fular ya da atkı takmasını sağlayın. 

Hava kirliliğinin de astım üzerinde olumsuz etkisi vardır. Bu nedenle hava kirliliğinin yoğun olduğu zamanlarda çocuğunuzun dışarı çıkmasına izin vermeyin. 

Astım öksürüğü için bitkisel tedavi

Astım öksürüğüne en iyi gelen zerdeçal ve baldır. Özellikle zerdeçal, bronşlarda genişleme yaparak astım öksürüğünün rahatlamasını sağlayabilir. Bal anti inflamatuar ve anti bakteriyel özelliği olmasından dolayı astımda faydalı olma potansiyeli olabilir. Bu sebeplerden dolayı bal ve zerdeçal karışımı astım öksürüğünde kullanılabilir. Ancak polen alerjisi olanlarda bal, öksürükte kötüleşme yapabilir. Eğer bal öksürükte kötüleşme yaparsa kullanmanız uygun olmayabilir. 

Kuş yumurtasının faydalı olmaz

Astım tedavisinde kuş yumurtasını faydası olmaz. Boşu boşuna kuş yumurtası tüketmeye çalışmayın.

Biorezonansın faydalı olmaz

Astım öksürüğünde biorezonans tedavisinin faydası olması. Bu yüzden boşu boşuna bu tedaviyi uygulamayın.

Sonuç olarak astım öksürüğü tedavisinde astıma neden olan alerjenlerden korunma, ilaç tedavisi ve alerji aşısı tedavisi yanında bitkisel tedaviler de tamamlayıcı tedavi olarak faydalı olmaktadır. 

Açıkta satılan bitkilere dikkat!

Dr. Öğretim Üyesi Tuğba Kaman, bitki çaylarının halk arasında bitkilerden faydalanmak için kullanılan en basit ve en yaygın tercih edilme şekli olduğunu söyledi ve ekledi: 

“Bilinçli olarak tüketildiğinde sağlık için pek çok faydası olan şifalı bitkilerin, bilinçsiz ve aşırı kullanımına bağlı olumsuz sonuçlar istenmeyen durumlar meydana gelebiliyor. Bitki çaylarının güvenilir bir yerden temin edilmesi gerekiyor. Şifalı bitkilerin doğru zamanda uygun bir şekilde toplanması, doğru bir yöntemle kurutulması, uygun bir şekilde muhafaza edilmesi oldukça önemli. Aksi takdirde her aşamasında faydalı olabilecek etkili maddelerde kayıplar olabileceği gibi zararlı hale de dönüşebiliyor. Açıkta satılan, nasıl toplandığı, nasıl kurutulup muhafaza edildiği bilinmeyen bitkiler alınmamalı. Özellikle aktarlarda açıkta satılan bitkilerde tür karışıklığı da olabiliyor. Örneğin tıbbi papatya, tıbbi olmayan papatyalarla birlikte toplanabiliyor. Her papatyanın tıbbi değeri yoktur ve bazıları zehirli olabiliyor. Böylece zehirlenme vakaları da sık görülebiliyor.”

İçinde ne olduğu bilinmeyen karışım çaylar alınmamalı

Bitki çaylarının bazen tek bir bitkiden hazırlanabildiği gibi bazen birden fazla bitki kullanılarak hazırlandığını belirten Kaman, “Özellikle karışım olarak hazırlanmış çaylar içinde hangi bitkiden ne kadar miktarda olduğu belirtilmemiş olabilir. İçeriğinde kullanılan bitkilerin neler olduğu ve hangi oranlarda hazırlandığı bilinmeyen karışım çayları da alınmamalı. Ayrıca karışım çaylarda kullanılan bitkilerin birlikte kullanımı da uygun olmayabilir.” dedi.

Kronik rahatsızlığı olanlar, düzenli ilaç kullananlar dikkat etmeli!

Özellikle kış aylarında hastalıklardan korunmak ve bağışıklığı desteklemek adına bitkisel çaylara rağbetin arttığını ifade eden Kaman, “Şifalı bitkilerin pek çok faydası bilinse de bazı durumlarda riskli olabiliyor. Özellikle teşhis edilen kronik bir rahatsızlık ve düzenli ilaç kullanımı var ise bu duruma ayrıca özen gösterilmeli ve hekime danışmadan kullanılmamalı. Çünkü bitkilerin bir kısmı kullanılan ilaçların vücutta metabolize olmalarını arttırıcı ya da azaltıcı yönde etki edebiliyor. İlaca benzer veya zıt etki gösterebiliyor ve buna bağlı olarak da ilaç dozunun ayarlamak gerekebiliyor.  Bu durumda bazı bitkilerin kullanımından kaçınmak ya da tüketimini sınırlandırmak gerekebiliyor.” diye konuştu.

Bu bitkiler kullanılırken dikkat edilmeli

Dr. Öğretim Üyesi Tuğba Kaman, ‘Örneğin bağışıklığı desteklemek için tercih edilen güçlü antiviral ve antioksidan etkileri olan ekinezya bitkisi bazı kişilerde alerjik durumlara yol açabileceği gibi otoimmun hastalıkları olan ve karaciğer bozuklukları olan kişilerin kullanımından kaçınması gerekir.’ dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü:

“Soğuk algınlığı, taşıt tutması ve mide şikayetlerinde başvurulan zencefilin ise kanama süresini uzatabildiği için aspirin ve warfarin gibi kan sulandırıcılar ile kullanımına dikkat etmek gerekiyor. Adaçayı da soğuk algınlığı dönemlerinde ağız ve boğaz enfeksiyonları gibi şikayetlerde destek alınabilecek antimikrobiyal ve antioksidan etkileri olan bir bitkidir ancak hamile ve emziren annelerin ve küçük çocukların tüketmesi sakıncalı olarak görülüyor. İyi bir antioksidan olan, pek çok faydası bilinen ve yaygın tüketilen yeşil çay da tansiyon ilacı kullanan bireylerde ilacın vücuda faydasını engelleyebileceği için riskli olabiliyor. Yüksek tansiyon ve çarpıntı şikayeti olan bireylerin dikkatle kullanması gerekiyor. Yine güçlü antimikrobiyal etkisinden dolayı solunum yolu enfeksiyonlarında faydalanılabilen kekik bitkisinin de yüksek tansiyon hastalarının kullandıkları ilaçların etkinliğini değiştirebildiği için dikkatle kullanılması gereken bitkilerden olduğunu söyleyebiliriz.”

Bitkiye göre demleme şekli de değişiklik gösteriyor! 

Bitki çayı hazırlamak için çeşitli yöntemlerin olduğunu söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Tuğba Kaman, sözlerine şöyle devam etti: 

Bitkilerde bulunan biyoaktif etkili maddelerin bir kısmı sıcak veya kaynar suya çabuk geçer, bazıları ise soğuk suda daha kolay çözünür. Şifalı bitkilerden çay şeklinde faydalanılmak isteniyorsa, çayının nasıl hazırlandığı da bilinmeli. Örneğin bitkilerin yaprak, çiçek gibi daha narin dokulu organları kullanılacaksa demleme şeklinde hazırlamak uygun olacaktır. Bu yöntemde suyun ısısı 80 derecelerde olmalı ve 5-10 dakika arası bekletilmeli. Kök, kabuk, rizom ve odun gibi sert kısımları ise kaynatma şeklinde hazırlanmalı.  Bu yöntemde ise 100 derecede 10-30 dk kadar kaynatmak gerekiyor. Ebegümeci, hatmi kökü, keten tohumu gibi müsilajlı bitkilerde soğuk suda bekletme yöntemi uygun olacaktır. Özel bir bilgi verilmemişse infüzyon ve dekoksiyonlar 100 ml su için 2-3 gr bitki olacak şekilde hazırlanmalı.”

Cam ya da porselen demlik kullanılmalı

Bitki çayı hazırlarken kullanılan malzemelerin de önemli olduğunu ifade eden Kaman, “Bitkiler alüminyum ve metal malzemelerle reaksiyona girebiliyor. Bu sebeple cam ya da porselen demlik kullanmaya özen gösterilmeli. Bitki çaylarında kokulu veya aromatik etkili maddelerin kaybını önlemek için demlerken kullanılan demliğin kapağının kapalı olması, her zaman taze olarak hazırlanıp tüketilmesi ve en fazla 24 saat içinde tüketilmesi gerekiyor. Ayrıca tüketirken şeker ve ya yapay tatlandırıcılar kullanılmamalı.” dedi.

 Diyabetlilerin yarısını tespit edebiliyoruz

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) rakamlarına göre şeker hastalığının en hızlı arttığı ve nüfusunun yüzde 15’inin diyabet olduğu ülkelerden birinin de Türkiye olduğunu sözlerine ekleyen Kapran, “Diyabet hastalarının yarısını tespit edebiliyoruz. Hem pandemi koşulları hem de doktora gitmeyen hastalar sebebiyle gerçek diyabetli hasta sayısını bilemiyoruz. Şekerin en fazla rahatsızlık verdiği organ gözlerimiz. Şeker, gözlerde kanama yaparken, göz arkasında da su birikmesine neden oluyor. Bu sebeplerle hastaları tespit edemeyince göz rahatsızlıklarını tedavi etmemiz de çok zor oluyor” dedi.

1 milyon kişi kör olabilir

Türkiye’deki şeker hastası sayısının 10 milyona yaklaştı tahmin edildiğini aktaran, Ziya Kapran, 1 milyon kişinin kör kalma riski bulunduğunun altını çizdi. Kapran şöyle devam etti:

“Şeker hastalarının göz tedavisinde ortaya çıkan görme kaybı oranını geri döndürmek mümkün olmuyor ama tedaviye başladıktan sonra daha fazla görme kaybı yaşanmasını engelleyebiliyoruz. Örneğin şeker hastasının görme oranı yüzde 50 azaldı. Bizim yapacağımız tedavi ile gözdeki görme kaybı oranını yüzde 50 de tutmaya çalışıyoruz. Kaybedilen görme oranı geri gelmiyor maalesef. Yaptığımız iğne ya da lazer tedavisiyle yüzde 80 başarı oranıyla görme kaybını durdurabiliyoruz. Ama hastalığa ne kadar geç müdahale edilirse, görme o seviyede kalır. O sebeple şeker hastalığının erken ve zamanında tedavisi çok önemli. Şeker daha fazla ilerlerse ağır ameliyatlar yapılması gerekiyor, göz içinde meydana gelen kanamaların temizlenmesi gerekiyor.”

Her yıl göz doktoruna gidilmeli

Şeker hastalarının gözlerinde bir şikayeti olmasa bile her yıl göz doktoruna gidip göz bebeğini büyüttürerek ayrıntılı bir retina muayenesi gerektiğini söyleyen Kapran, “Çünkü hasta çok iyi görebilir gözün rahatsızlığı anlaşılmaz, bunlar yavaş yavaş başlayan bulgular, o yüzden şeker hastaları yılda bir kez mutlaka göz doktoruna gitmeli” diye konuştu.

Türk hekimleri çok bilgili

Kapran son olarak ülkemizde de bu konuda çok fazla yetişmiş doktorlar olduğunu, hekimlerin çok bilgili olduğunu, TOD’un bu alandaki yeni bilgileri eğitimlerle üyelere verildiğini ve yurtdışındaki gelişmeleri, ülkemizde yaşanan vakaları çok yakından takip ettiklerini ifade etti.

Şişkinlik karın ağrısına yol açıyor

Mide şişkinliğinin en önemli nedeni sindirim sistemindeki aşırı katı, sıvı veya gazın ortaya çıkmasıdır. Bununla birlikte, bazı insanlarda şişkinliğe sadece hastanın hassasiyetinin artmasının neden olduğu düşünülmektedir. Şişkinlik karın ağrısına, rahatsızlığa ve midede dolgunluk hissine yol açar.  Ayrıca şişkinlik, karın bölümünün olduğundan daha büyük (hamile gibi) görünmesine, spazm ve ağrıya neden olabilir. Sindirim sisteminde mide şişkinliğine yol açan iki gaz kaynağı vardır. Biri bağırsaktaki bakteriler tarafından üretilen gazdır, diğeri ise yediğimiz veya içtiğinizde yutulan havadır. Öte yandan, vücutta biriken aşırı miktardaki sıvı yani ödemin şişkinliğe neden olduğu düşünülür. Ancak şişkinlik vücutta su-ödem toplanması ile aynı şey olarak değerlendirilmemelidir. Çünkü şişkinliğin kaynağı vücutta biriken gazdır. 

Bu hastalıklar şişkinlik yapabilir

1. İrritabl bağırsak sendromunun (IBS)önemli bir belirtisi mide şişkinliğidir. IBS hastalarının çoğu şişkinlik yaşar ve bunların yaklaşık% 60'ı şişkinliği en kötü semptom olarak bildirir. Bu gruptaki hastalarda mide şişkinliği karın ağrısından bile daha rahatsız edicidir. FODMAP adı verilen karbonhidratlar, özellikle irritabl bağırsak sendromu olan kişilerde şişkinlik ve diğer sindirim semptomlarına neden olabilir.  Onun için yüksek FODMAP içeren (buğday, soğan, sarımsak, brokoli, lahana, karnabahar, enginar, fasulye, elma, armut, karpuz) uzak durulmalıdır. Bu yiyeceklerin çoğuna karşı aşırı ilgi varsa, disiplinli bir diyet uygulanmalıdır. 
2. Çölyak hastalığının önemli bir belirtisi karındaki şişkinliktir. Bazı gıdalarda bulunan glutene karşı vücudun gösterdiği reaksiyonun bir sonucu olarak çölyak hastalığı ortaya çıkar. Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir proteindir. Ancak burada çölyak dışı gluten duyarlılığı olan hastaları ayırmak gerekir. 
3. Ülserin bir belirtisi olan mide şişkinliği ağrıyla birlikte görülmektedir. Mide veya onikiparmak bağırsağı, mide asidi ve pepsin gibi sıvılar tarafından tahrip edilmesiyle ülser oluşmaktadır. Bu süreçte ortaya çıkan gaz, mide şişkinliğine neden olur.  
4. Dispepsi, bir aydan fazla süre devam eden ağrı ile karnın üst bölgesindeki şişlikle kendini belli eder. Halk arasında hazımsızlık olarak bilinen ve çok önemsenmeyen bu sorun nedeniyle geğirme yoluyla gaz çıkarma isteği ortaya çıkar. 
5. Kabızlık mide şişkinliğini artıran bir faktördür. Artan su alımı, fiziksel aktivite kabızlığa karşı etkilidir. Daha fazla çözünür lif almak genellikle kabızlık için önerilir. 
6. Mide ve bağırsak kanserlerinin ilk belirtileri arasında mide şişkinliği vardır. Kanser nedeniyle mide şişkinliği artarak devam eder. 

 Kadınlarda daha çok görülüyor

Mide şişkinliği genelde yemeklerden sonra, aşırı gaz üretimi veya sindirim sistemi kaslarının hareketindeki bozukluklar nedeniyle ortaya çıkan bir durumdur. Erkeklere oranla kadınlarda daha çok görülen mide şişkinliği problemi yaşam kalitesini ciddi anlamda düşüren önemli bir sorundur. Sindirim sisteminde şişkinliğe neden olan az miktarda oluşan gaz normaldir. Ancak gaz miktarının artması ve sürenin uzaması mide şişkinliğini ciddi bir sorun haline getirir. Hastalarda bazen hayat kalitesini çok etkileyen geğirme, makattan veya ağızdan gaz çıkarma ihtiyacı da olabilmektedir. 

Mide şişkinliğine karşı yapılması gerekenler

Mide şişkinliği ciddi bir hastalığın belirtisi değilse, basit bir şekilde uygulanacak tedbirler sayesinde sorun olmaktan çıkmaktadır. Bu konuda alınması fereken önlemler şöyle sıralanmaktadır: 

• Yenilen besinler gaza ve şişkinliğe neden olduğu için küçük ve az öğünler halinde yemek çok faydalı olabilir. Şişkinliğe neden olan hızlı yeme alışkanlığı unutulmalıdır. Buradaki en büyük sorumlu gazlı içecekler olabilmektedir.
• Besinleri iyice çiğnenmeli, küçük parçalar halinde yutulmalıdır. Çünkü yutulan hava miktarı azalacağından gaza dolayısıyla şişkinliğe dönüşmeyecektir. 
• Bazı besinlerin şişkinliğe yol açtığı düşünülerek, bu yiyeceklerin miktarları azaltılmalıdır.  
• Şeker alkolleri genellikle şekersiz yiyeceklerde ve sakızlarda bulunur. Bu tatlandırıcılar genellikle şekere güvenli alternatifler olarak kabul edilir. Ancak yüksek miktarlarda sindirim sorunlarına neden olabilirler. Kalın bağırsağınızdaki bakteriler onları sindirir, gaz ve şişkinliğe neden olur. Ksilitol, sorbitol ve mannitol gibi şeker alkollerinden uzak durulmalıdır. Sakız ve diğer şeker alkolleri tüketilmemelidir. 
• Bir hastalığa bağlı olmayan midedeki şişkinliğe bazı bitki çayları yararlı olabilmektedir. 

Neden Öksürürüz?

Boğazdaki veya solunum yollarındaki doğal tahrişe bağlı olarak öksürük ortaya çıkabilir. Basitçe anlatmak gerekirse, boğaz, trakea ve akciğerlerdeki reseptörlere yanıt verir ve beyindeki "öksürük merkezinin" aktivasyonuna yol açar.  Öksürük bir bakıma istenmeyen maddeleri dışarı atma yoludur. Öksürüğe neden olabilecek pek çok durum olabilir. Alerji ve astım da öksürüğe neden olabilen yaygın durumlar arasındadır. 

Alerjik Öksürük Neden Olur?

Alerjik öksürük, öncelikle vücudun maruz kaldığı belirli maddelere aşırı tepki veren aşırı aktif bir bağışıklık sisteminden kaynaklanır. Bu reaksiyonlar, vücut zararsız maddeleri zararlı maddelerle karıştırdığında ve böylece onları savuşturmak için bir savunma sistemi başlattığında ortaya çıkar. Histamin, burun akıntısı, öksürük, hapşırma ve burun pasajlarının şişmesinden sorumludur, bu nedenle hasta soğuk algınlığı olmasa bile soğuk algınlığı benzeri belirtiler yaşamaya başlar. Alerji öksürükleri tipik olarak hava yollarının şişmesi veya tahrişinden kaynaklanır. Ayrıca burun akıntısı geliştirirseniz, sinüslerinizde asılı kalan mukus boğazınızın arkasına damladığında da öksürük yaşayabilirsiniz. 

Öksürüğün Soğuk Algınlığı, Alerji veya Astımdan Olduğunu Nasıl Anlarız?

Soğuk algınlığı çok yaygındır. Çoğumuz yılda üç veya dört kez soğuk algınlığı yaşayabiliriz; çocuklarda daha sık görülebilir. Ancak alerji ve astım da oldukça yaygındır. Bu koşulların üçünde de öksürük belirtisi vardır. Öksürük kuru ya da balgamlı olabilir, ara ara gelebilir, sabit kalabilir ve hafif ile şiddetli arasında değişebilir. Ancak, temel nedeni anladığınız sürece çoğu öksürüğün tedavisi kolaydır. Astım, alerji ve soğuk algınlığı öksürüğü arasındaki farkları bilmek, durumu yönetmenin ana yoludur. 

Soğuk Algınlığının Belirtileri Nelerdir?

Hafif bir soğuk algınlığınız olduğunda, tek belirti burun akıntısı, hafif boğaz ağrısı, öksürük ve genel yorgunluk olabilir. Soğuk algınlığınız daha ciddiyse, vücut ağrılarınız da olabilir ve her yerde ağrı, ateş, uyku güçlüğü ve öksürüğünüz ve boğaz ağrınız daha kötü olabilir. 

Alerjilerin Belirtileri Nelerdir?

Alerjilerin bazı belirtileri, soğuk algınlığı ile aynıdır. Örneğin burun akıntısı ve sulu gözlere sahip olabilirsiniz. Bununla birlikte, kaşıntılı gözler, sık hapşırma nöbetleri ve cilt tahrişi, alerjinin yaygın belirtileridir.

Alerjik Öksürük ve Soğuk Algınlığı Farkları 

Soğuk algınlığı ve alerjik öksürük ile ilişkili öksürük belirtilerinde önemli farklılıklar vardır.

Bir alerjinin neden olduğu öksürük:

Alerjenler mevcut olduğu sürece günler veya aylarca sürer.

Soğuk mevsimlerde en sık görülen soğuk algınlığının aksine yılın herhangi bir zamanında ortaya çıkabilir. sonbahar da alerjenlerin yaygın olduğu bir mevsimdir ve bu mevsimde de alerji belirtilerinde artış olabilir. 

Alerjene maruz kalındığı durumlarda ani belirtilerle ortaya çıkabilir. 

Alerjik öksürüğe burun akıntısı, gözlerde kaşıntı ve sulanma, boğaz ağrısı da eşlik edebilirken, asla ateş ve vücut ağrıları eşlik etmez. Öksürüğünüz varsa ve ateşiniz varsa, öksürüğün soğuk algınlığından kaynaklanması muhtemeldir. 

Soğuk algınlığı da çok nadiren 14 günden uzun sürer, bu nedenle öksürük iki hafta sonra geçmiyor ve soğuk algınlığı tedavilerine ve ilaçlara yanıt vermiyor gibi görünüyorsa, alerji olma olasılığı daha yüksektir.

Alerjiler sinüs ve orta kulak enfeksiyonlarına neden olabilir

Alerjik öksürüğe sinüs ve orta kulak enfeksiyonları da eşlik edebilir. Bu durumlar alerjik reaksiyonun dolaylı etkileri olarak kabul edilir. Burun geçiş yollarındaki şişlik nedeniyle sinüsler oldukça hassas hale gelir ve bu da sinüzit olarak da bilinen sinüs enfeksiyonu riskini artırır. Sinüs enfeksiyonlarının semptomları arasında sinüslerin çevresinde ağrı (alnı, burnun üst kısmını ve her iki tarafını, üst çeneyi ve üst dişleri, elmacık kemiklerini ve gözlerin arasını etkiler), sinüs akıntısı, baş ağrısı, boğaz ağrısı ve şiddetli tıkanıklık yer alır. 

Astım Öksürüğü ve Diğer Durumlar Arasındaki Fark Nedir? 

Astımın soğuk algınlığı ve alerjilerle ortak başka belirtileri de vardır, ancak astımı diğerlerinden ayıran belirtiler şunlardır:

Geceleri veya gülerken veya fiziksel olarak aktifken kötüleşen bir öksürük,

Nefes almada zorluk,

Göğüste sıkışma hissi,

Nefes darlığı,

Hırıltı.

Astımlı çocuklar, ayrıca soğuk algınlığını beklenenden çok daha sık yaşayabilir veya iyileşmesinin çok daha uzun sürdüğünü görebilir. Bu nedenle astımın mutlaka kontrol altında tutulması gereklidir. 

Öksürüğün Şiddeti Önemlidir

Soğuk algınlığı belirtileri genellikle hafiftir ve bazı soğuk algınlığı ilaçları ile kolayca kontrol altına alınabilir. 

Alerji belirtileri de hafif olabilir ancak alerjinin ciddiyetine göre şiddeti değişebilir ve günlük hayatın rutinini olumsuz yönde etkileyebilir. 

Astım belirtileri ise tedavi edilmediği durumlarda son derece şiddetli olabilir. Bu nedenle astımın mutlak tedavi edilmesi ve kontrol altında tutulması gereklidir. Tedavi edilmeyen astım, astım ataklarına ve daha ciddi durumlara neden olabilir. 

Öksürük Kaç Günde Geçer?

Tipik olarak, soğuk algınlığı yaklaşık yedi ila 10 gün sürer ve en şiddetli belirtiler birkaç gün sonra düzelmeye başlar. Alerjiler, tedavi edilmezse, alerjen mevcut olduğu sürece belirtilere neden olur. Bu nedenle, öksürüğünüz bir hafta sonra iyileşmeye başlamazsa, belirtileriniz soğuk algınlığından kaynaklanmıyor olabilir. 

Astım ise hızlı bir şekilde gelip gidebilir. Ataklar aniden gelebilir ve hızla azalabilir. Hafif ataklar dakikalarca sürebilir, ancak daha ciddi ataklar günlerce sürebilir.

Egzama Nedir?

Egzama veya atopik dermatit, cildin üst kısmında kuru, pullu ve kaşıntılı döküntülere neden olan bir cilt rahatsızlığıdır. Egzama o kadar kaşıntılı olabilir ki, bu durumdaki biri uyumakta zorluk çekebilir. Genellikle çocuklarda teşhis edilir, ancak yetişkinlerde de ilk kez ortaya çıkabilir. Egzama vücudun pek çok bölgesinde görülebilir; eller, ayaklar, saç derisi, yüz…

Egzamanın Belirtileri Nelerdir?

Egzamanız varsa, aşağıdaki belirtilerle karşılaşabilirsiniz:

Özellikle geceleri şiddetli kaşıntı,

Ciltte kuruluk

Ciltte kırmızı ile kahverengimsi gri olan kuru, pullu döküntüler,

Bebeklerde yüz, boyun ve kulak arkalarında, kol ve bacak dış kısımlarında egzama görülürken daha büyüklerde özellikle eklem yerlerine olur. yetişkinlerde ellerde belirginleşir. 

Bazen sıvı sızdıran döküntüler olur

Kalın, çatlamış, kuru ve pullu cilt,

Hassas cilt. 

Egzama neden kışın daha da kötüleşir?

Egzama alevlenmelerinin kışın daha sık meydana geldiğini veya daha da kötüleştiğini görebilirsiniz. Kuru hava, iç mekan ısıtma sistemleriyle birleştiğinde cildinizi kurutabilir. Cilt kendi kendine nemli kalamadığı için egzama alevlenir. Alevlenmeler ayrıca çok fazla giysi giymek, sıcak banyo yapmak veya çok fazla yatak örtüsü kullanmaktan da kaynaklanabilir. Bunların hepsi soğuk kış aylarında yapmanız daha muhtemel olan şeylerdir. Bu sebeplerden dolayı egzama alevlenmeleri kışın artış gösterir. 

Ciltte bulunan mantarlar egzamayı tetikleyebilir

Özellikle büyük yaştaki egzama hastalığında cildin normal florasında bulunan Malassezia adlı mikrop alerjen haline gelebiliyor. Alerjen haline gelmesinde terin önemi büyüktür. Alerjen haline gelen mantar mikrobu egzamayı daha da alevlendirebilir. Bu nedenle özellikle düzelmeyen egzamalarda soğuk havaların etkisi yanında cilt mantarın alerjen haline gelmesinin katkısı da araştırılmalıdır. Bunun için alerji uzmanları moleküler alerji testi ile cildin mantar mikrobunun alerjen halin gelip gelmediğini araştırabilir. 

Dezenfektanlar da El Egzamasına Neden Olabilir

Egzamanın yaygın tetikleyicilerinden biri de kimyasal maddelerdir. Pandemi nedeniyle el dezenfaktanlarının sıklıkla kullanılması özellikle ellerde egzama alevlenmelerine neden olabilir. Egzaması olmayan kişilerde bile dezenfektanlar kuruluk ve tahrişe neden olabilirken egzaması olan kişilerde de alevlenmelere neden olabilir. Egzamada cildin nemini korumak gerekir. Alkollü dezenfektanların cildi kurutucu özelliği vardır. Bu nedenle dezenfektan kullandıktan sonra cildi nemlendirmek faydalı olacaktır. 

Egzamadan Korunmak İçin Neler Yapabilirim?

Egzamadan korunmak için alabileceğiniz bazı önlemler vardır. Bu önlemler belirtilerinizin hafiflemesine yardımcı olabilir. 

Ani sıcaklık değişikliklerinden kaçının

Egzama alevlenmeleri yaz aylarında ve kış aylarında sık görülür. Cilt sıcaklıkta büyük değişiklikler yaşadığında kurumaya ve kaşıntılı hissetmeye başlar. Dışarıdaki soğuk havadan içerideki sıcak ve kuru havaya geçiş, cildin kurumasına ve çatlamasına neden olabilir. Cildinizin soğumasını önlemek için dışarıdayken eldiven, eşarp ve şapka giyin.

Sık sık nemlendirin

Nemlendirme, egzama için cilt bakımının önemli bir parçasıdır ve bu özellikle kış aylarında daha büyük bir önem kazanır. Cildinizi soğuk ve kuru kış havasından korumak için her zaman yanınızda nemlendirici bulundurun ve günde birkaç kez bol miktarda uygulayın. 

Hafif cilt bakım ürünleri kullanın

Kışın değişen sıcaklıklarında cilt daha hassastır. Bu nedenle kullandığınız cilt bakım ürünlerinin hassas cildinizde tahrişe yol açmadığından emin olun. Sabunlar ve deterjanlar, hassas cildi tahriş edebilecek sert kimyasallar veya kokular içerebilir. Tahrişi azaltmak için doğal veya kokusuz cilt bakım ürünlerine geçin.

Pamuklu kıyafetler tercih edin

Yün, naylon ve diğerleri gibi bazı lifler cildi tahriş edebilir ve egzamaya neden olabilir. Ayrıca aşırı ısınmaya neden olabilirler ve bu da alevlenmelere yol açar. Bu ürünlerden mümkün olduğunca uzak durun. Pamuk gibi nefes alabilen malzemeler giyinin ve çok fazla katman giymekten kaçının.

Sıcak banyo yapmayın

Isı cildinizin kurumasına neden olabileceğinden, kışın çok sıcak banyo yapmaktan kaçınmalısınız. Bunun yerine ılık su kullanın ve duş ürünlerinizin de sert kimyasal içermediğinden emin olun. Banyo ve duştan sonra cildinizi havlu ile sert bir şekilde kurulamayın. Cildiniz tam kurumadan da nemlendirici sürün. 

Bol su için

Vücudunuzu nemli tutmak cildinizin nemli kalmasına yardımcı olabilir. Günde en az sekiz bardak su için. Bu cildinizi nemlendirmeye yardımcı olacaktır.

Sağlıklı yaşam dostu Zade Vital, sağlığa olan çok yönlü faydalarıyla “kutsal tohum” olarak bilinen çörek otu için Türkiye’de ilk kez 8 Eylül tarihini “Çörek Otu Günü” ilan etti. Zade Vital Genel Müdürü Taha Büyükhelvacıgil’in ev sahipliğinde gerçekleşen etkinlikte, Klinik Aromaterapist ve Bütünsel İyi Yaşam Terapisti Ayşe Tolga’nın yanı sıra farmakoloji uzmanı Dr. Burçak Deniz Dedeoğlu da konuşmalarıyla çörek otunun faydalarının yanı sıra, doğanın iyileştirici gücüne dair bilgiler ve deneyimler paylaştı. Organizasyona katılan ünlü isimler arasında ise Zeynep Sever Demirel, Gül Gölge, Akasya Asıltürkmen, Aslı-Cem Pasinli, Özlem Süer, Ebru Erberdi ve Pınar Hotiç yerini aldı. 

Zade Vital Çörek Otu Günü’nü kutlamaya yönelik kaynak yönetiminde karasal ekosistemin korunması ve gelişmesine destek veren Tohum Derneği ile de anlamlı bir iş birliğine imza attı. Bugüne özel hazırlanan çörek otu yağı içeren  menü ise katılımcılar tarafından tam not aldı. 

 “Çörek otunun faydalarından herkesin yararlanmasını sağlayacağız”

Zade Vital Genel Müdürü Taha Büyükhelvacıgil Çörek Otu Günü’ne dair konuşmasında şunları söyledi:

“Geleceğini, toplum sağlığının, doğanın ve dünyanın geleceği ile birleştirmiş, örnek bir marka olarak, bilimsel yöntemlerle doğanın yenileyici gücünü insanların hizmetine sunarak, dünyada daha iyi bir yaşam vizyonunun öncülüğünü yapmaya devam ediyoruz. İnsana ve çevreye saygı ilkesiyle, üniversite iş birliği ve Ar-Ge’deki gücümüzle Zade Vital olarak topraklarımızın armağanı olan tohumlarımızı sahipleniyor, bu tohumların şifasını, ulusal ve uluslararası arenada da tanıtmayı gururla sürdürüyoruz.

Bugün ‘Kutsal tohum’ olarak adlandırdığımız insanlık tarihi boyunca geleneksel tıbbın en nadide bitkilerinden, Zade Vital ürün yelpazesinde de son derece önemli bir yere sahip ‘’binbir derde deva’’ olan çörek otunun gelecek nesillere sürdürülebilir bir şekilde ulaşmasını sağlayarak, bilinirliğini artırma görevini üstleniyoruz. En değerli yol arkadaşlarımızdan biri olan çiftçilerimizi çörek otu yetiştiriciliğine daha fazla yönlendirmek için tüm imkânlarımızı da seferber ederek, bu mucizevi bitkinin gelecek nesillere de aktarılması için çalışmalarımızı tüm hızıyla sürdüreceğiz. Çörek otunun saymakla bitmeyen faydalarını anlatmak; 7’den 70’e herkesin bu bitkinin şifasından yararlanmasını sağlayarak bir farkındalık yaratacağımıza gönülden inanıyoruz. Çörek Otu Günü’müz kutlu olsun.” 

‘’Çörekotu yüzlerce yıldır sağlık alanında kullanılan doğal bir kaynak’’

Toplantı sırasında sözü alan Farmakoloji uzmanı Dr. Burçak Deniz Dedeoğlu ise konuşmasında sağlıklı yaşam alışkanlıklarının öneminden bahsetti. Vücudun temel ihtiyaçları olan, sağlıklı ve dengeli beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku, bol su tüketimi ve stres yönetimi sağlandığında, kendi kendini iyileştirme gücü olduğunu belirtti. Bir ilaç bilimci olarak ilaçların öneminden bahsederek, ‘’Akılcı İlaç Kullanımı’’na, ilaçların ancak gerekli olduğunda, hekimler tarafından planlanmış doğru bir protokolle kullanılması gerektiğine vurgu yaptı. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, doğal beslenme, vitamin ve minerallerin vücudumuzda yeterli miktarda olması, oksidatif strese karşı doğal antioksidanlar, kronik inflamasyonun doğal yollarla azaltılması, bağışıklık sistemimizin sağlıklı ve dengeli olmasının uzun yıllar sağlıklı kalabilmenin temel anahtarları olduğunu anlattı. Çörekotunun da diğer tüm bitkiler gibi insan sağlığı için çok değerli içeriklere sahip olduğu,  Dünyanın en zengin endemik bölgelerinden biri olan Anadolunun insanının, bu zenginliği nasıl kullanacağının deneyimine ve bilgeliğine sahip olduğu, Çörekotunun da yüzlerce yıldır sağlık alanında kullanılan doğal bir kaynak olarak günümüzde birçok bilimsel çalışmada, farklı etki mekanizmaları ile etkinlikleri kanıtlayan,  birçok sağlık problemi için umut vadeden bir kaynak olduğunu belirterek sözlerini tamamladı. 

“Bu iyilik hareketinde bende varım”

Sağlıklı yaşam yazarı Ayşe Tolga ise Çörek Otu Günü için yaptığı konuşmada, şunları kaydetti:

Topraklarımızda yetişen çörek otu bitkisi pek çok açıdan Anadolu kültürü için çok mühim. Hepimiz çörek otunun büyüklerimizin evlerinde bereket getirsin diye cüzdanlara konulduğunu, nazardan korusun diye çekmecelere giysilerin arasına serpildiğini görmüşüzdür. Hem şifasıyla hem spiritüel olarak en kadim bitkilerden biri oluşuyla çörek otunun önemi insanlık tarihi için çok eskilere dayanıyor. Her zaman yerli tohumlarımızın toprağın bereketi ile buluştuğunu ve doğanın saf şifasını bizlere getirdiğine inanıyorum. Özellikle bu özel bitkinin farkındalığını ve bilinirliğini arttırmak için bizlere bu anlamda da çok önemli sorumluluklar düşüyor. Zade Vital’in sahiplendiği Çörek Otu Günü ile bu iyilik hareketinde bende varım diyorum! Bugünden itibaren bu özel ve anlamlı yolculuğu her zaman bir sağlıklı yaşam tutkunu olarak desteklemeye devam edeceğim”.

Gıdamız başta olmak üzere tükettiğimiz ürünlerin içeriğini ve üretim süreçlerini sorguladıkça hayatımıza giren kimyasalların arttığını ve bu kimyasalların, özellikle büyüme çağındaki çocuklar ve yetişkinler ile birlikte tüm doğal varlıklarda neden olduğu tahribata tanık oluyoruz. Gıda üretiminde kullanılan zararlı kimyasalların bir kısmından etiketlerine bakarak kaçınmak mümkün, ancak yeterli değil. Çünkü hiçbir etiket, soframıza getirdiğimiz gıdalarda tarım zehirlerinin kullanıldığını yazmıyor.

Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği’nin yürüttüğü Zehirsiz Sofralar projesinin ortaklarından Pestisit Eylem Ağı’nın (Pesticide Action Network - PAN) yeni yayımladığı rehber, endokrin sistemi bozucu kimyasalların (EBK’ların) hamile ve bebekler için daha toksik olduğundan söz ediyor ve zehirli kimyasallardan nasıl korunabileceğine yönelik önerilerde bulunuyor.

Özellikle fetüslerin çok düşük miktarda olsa bile EBK’ya maruz kalmaması gerektiğine işaret eden rehberde, hamilelik sürecinde bir zar ile korunan fetüsün, sentetik kimyasalların geçişini engellemediği belirtiliyor. Bu nedenle birçok kimyasal madde fetüse ulaşabiliyor. PAN, anne karnındaki çocuk (ve dolayısıyla hamile kadınlar) için tam anlamıyla bir sıfır tolerans yaklaşımının benimsenmesini tavsiye ediyor.

Böcekler, yabani otlar ve hastalıklara karşı mücadelede kullanılan tarım zehirlerinin (pestisit) çocuklar üzerindeki etkisine ilişkin, ABD Çevre Koruma Ajansı’na göre, “Nispeten küçük boyutları nedeniyle, aynı miktardaki bir kimyasalın bir çocuk için, yetişkinlere kıyasla 10 kat daha fazla toksik olması muhtemel.” 2017 yılında BM İnsan Hakları Konseyi’ne sunulan Gıda Hakkı Özel Sözcüsü Schutter’in raporu da tarım zehirlerinin bebeklere yönelik risklerine dikkat çekiyor: “Pestisitlere maruz kalan hamile kadınların düşük yapma, erken doğum ve doğuştan gelen bozukluklarla karşılaşma riski daha yüksek. Yeni doğanların göbek kordonu ve ilk dışkılarında birçok tarım zehirinden oluşan bir karışım bulunuyor. Hamile kadınlardan aktarılan pestisit etkileri, lösemi ve diğer kanser türlerinin yanı sıra, otizm ve solunum hastalıkları riskini de artırıyor.”

Düşük dozları da zararlı

Sağlık ve Çevre İttifakı’na (HEAL) göre, ‘‘her şey zehirdir, mühim olan dozdur’’ yaklaşımı genel kabul görse de, endokrin sistemimizi bozan kimyasallar bu geleneksel yaklaşım ile çelişen özelliklere sahip. Uluslararası Organik Tarım Hareketi Federasyonu (IFOAM) da birçok kimyasalın endokrin sistemi bozucu, dolayısıyla düşük dozlarda bile çok zehirli olduğunu gösteren araştırmaları işaret ediyor. Ayrıca bu testler tek bir kimyasala maruz kalınması durumunda yapılıyor ve kokteyl etki olarak bilinen birleşik etki hesaba katılmıyor. 

Geçici bir verimlilik sağlayıp sözde açlığa çare olarak sunulan tarım zehirleri; değil çare olmayı, açlık sorununu daha da derinleştiriyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) 2020 yılında yayınladığı rapor, 2014’ten beri açlık ve yetersiz beslenmenin tekrar tırmanışa geçtiğine dikkat çekiyor. Tarımda kullanılan zehirler, sadece mücadelesi yapılan canlıları değil, tüm ekosistemi zehirliyor; toprağın fakirleşmesine, suların kirlenmesine, yararlı organizmaların yok olmasına, kısacası topyekûn bir çöküşe neden oluyor.

Pestisitler, parklarda, sokaklar ve okullarda da kullanılıyor
Tarım zehirlerinin kullanımı tarımsal alanlarla sınırlı değil. Parklar, okullar, siteler, yol kenarları, piknik alanları ve ticari alanlar dahil pek çok yerde tarım zehirleri ve aynı aktif maddelere sahip (Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılan) biyosidal ürünler kullanılıyor. 2018 yılında, İtalya’da, Güney Tirol’deki 19 çocuk oyun alanından, dört okul bahçesinden ve bir pazar yerinden alınan 96 çim örneği pestisitlerin yaşam alanlarına nasıl yayıldığını gözler önüne seriyor. Güney Tirol Eyaleti Sağlık Hizmetleri tarafından analiz edilen örneklere bakıldığında, düşük miktarlarda olsa da tespit edilen 32 pestisit etken maddesinin %76’sında endokrin sistemi bozucu kimyasallar bulunduğu belirtiliyor.

Tarımda kullanılan pestisitlerden uzak durmanın yollarından biri organik gıdalar tüketmek olsa da başka alternatifler de var: Zehirsiz üretim yapan çiftçilerden ürün satın alarak, bu çiftçilerin listelerinden alışveriş yapan gıda topluluklarına katılarak ve ürünlerine alım garantisi vererek zehirsiz üretimin yaygınlaşmasını sağlayabilirsiniz.

Evinizde dikkat etmeniz gereken kimyasallar

PAN’ın yayımladığı rehberde, pestisitlerin yanı sıra günlük hayatımızda yeri olan birçok ürünün endokrin sistemi bozucu kimyasallar içerdiği belirtiliyor. Bu konuda çok az sayıda üretici firma hassasiyet gösteriyor. Çoğu firma ise bu tehlikeli kimyasallara gereken önemi vermiyor. Dolayısıyla, bu tehlikeli kimyasallardan korunmak için önce bilgilenmemiz gerekiyor. 

• Beyazlatıcı iddiası olan birçok diş macunu, triclosan ve propylparaben adlı hormon bozucular içerir. Bu diş macunlarından uzak durmaya çalışın. 

• Kozmetik merhemler ve kremler, propylparaben ve butylparaben adlı hormon bozucular içerir. Dikkat edin. 

• Çocuk paltolarında, PFOA adı verilen hormon bozucu bulunabilir ve bunu öğrenmesi zordur. Satın aldığınız dükkâna sorun. 

• Kulaklıklar phthalate (fitalat) adlı hormon bozucu içerebilir. Üretici firmaya danışın.  

• Su şişelerinde bisphenol A ve phthalate aldı hormon bozucular bulunabilir. Bu plastik ürünlerden kaçınmak gerekir. Ayrıca, teneke içecek kutularında da bisphenol A olabilir.

• Sakızlar, hormon bozucu etkileri olabilen katkı maddeleri içerebilir; tıpkı al-götür türü gıda ambalajlarında olduğu gibi. 

• Oyuncak ayılar, nonylphenol ethoxylate adlı hormon bozucu içerebilir. 

• Paraben içeren ıslak mendiller, anti-aging yüz kremleri ve benzeri birçok ürün daha bu listeye girebilir.

Tüm bu ürünlerin içeriklerini ve tehlikelerini satın aldığınız dükkân sorumlularına sorarak ya da üretici firmayla iletişime girerek öğrenebilirsiniz. En güvenli yollardan biri de evimize aldığımız her ürünün üreticisini tanımak ve hangi malzemelerle, kimler tarafından, hangi yöntemlerle üretildiğinin farkında olmak. 

Zehirsiz Kampanya’ya katılın

İnsana ve çevreye zarar veren tarım zehirlerinin yasaklanması için Buğday Derneği öncülüğünde bir araya gelen 100’ü aşkın kurum ve inisiyatifin oluşturduğu Zehirsiz Sofralar Pestisit Eylem Ağı’nın, 23 Kasım 2019’da başlattığı Zehirsiz Kampanya’ya bugüne kadar yaklaşık 160 bin kişi imza vererek katıldı. Bu katılım sayesinde 25 pestisit etken maddesinin yasaklanması, 7 etken maddenin de kullanımına kısıtlama getirilmesi sağlandı. Ancak kampanya talepleri arasında yer alan, Dünya Sağlık Örgütü’nün “son derece tehlikeli”, “yüksek seviyede tehlikeli” ve “muhtemel kanserojen” olarak belirlediği 13 etken maddeden 9’u hâlâ yasaklanmadı. 

Zehirsiz Sofralar Pestisit Eylem Ağı, bu 9 etken madde ile birlikte tahıl, baklagil çeşitleri, patates, soğan, şeker pancarı ile çok sayıda meyve ve sebzenin içinde soframıza gelen; özellikle bebeklerin ve çocukların hormon sistemine zarar veren diğer tüm tarım zehirlerinin ivedilikle yasaklanmasını talep ediyor.

- Endokrin sistemi bozucu kimyasalların (EBK’lerin) listesi’ne buradan ulaşabilirsiniz.

- EBK’lerin neden olduğu hastalıklar ve etkilerine buradan ulaşabilirsiniz.

Arı sokmasında ne gibi belirtiler gelişir?

Arı sokmasına bağlı genellikle arının soktuğu yerde küçük bir şişlik, kızarıklık, yanma ve kaşıntı olur. Bu reaksiyonlar genellikle birkaç saat ile birkaç gün içinde, bazı önlemler alarak veya kendiliğinden düzelir. Bazen de arı sokmasına bağlı alerjik reaksiyon görülebilmektedir. 

Arı sokmasına bağlı alerji geliştiğini nasıl anlarım?

Böcek sokmalarına bağlı alerjik reaksiyon gelişebilir. Arı sokmasına bağlı sokma yerinde şişlik 10 cm’den büyük olduğu zaman büyük bir reaksiyon gelişmiş demektir. Arı sokmasına bağlı alerji, sokma bölgesinin etrafında şişme ile başlar ve bu şişlik birkaç saat içinde olur, bir ile iki gün boyunca şişlikte artış olur ve daha sonra üç ile on gün içinde düzelme görülür.  Büyük şişlikler her 4 kişiden birinde görülebilir. Büyük şişlik olması arı alerjisin ciddi alerjik reaksiyon olduğu anlamına gelmez ve daha sonra da ciddi alerjik reaksiyon olacağı anlamına gelmez. Arı sokmasına bağlı bazen ciddi alerjik reaksiyonlar bazen ölüme neden olabilmektedir.

Arı sokmasına bağlı ciddi alerjik reaksiyon geliştiğini nasıl anlarım?

Arı sokmasına bağlı ciddi alerjik reaksiyonlar iki tiptir. Birinci tip sadece ciltte görülen, ikinci tip ise nefes sıkışıklığı tansiyonda düşme şeklinde görülen alerjik belirtilerdir. Cildi etkileyen alerjik reaksiyonlarda vücudumuzda yaygın kurdeşen, şişlik, kaşıntı ve kızarıklık olur. Çocuklarda görülen ciddi alerjik reaksiyonlar genelde bu şekilde olur. Yetişkinlerde ise bu şekilde olmaz. 

Yetişkinlerde arı sokmasına bağlı ciddi reaksiyon geliştiği zaman sadece ciltte belirti olmaz. Ciltte yaygın kurdeşen, şişlik olmasıyla birlikte, öksürük, hırıltı, nefes darlığı, boğaz sıkışması, karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal ve tansiyonda düşme, nabızda hızlanma belirtileri görülebilmektedir.  Alerjik şok gelişen beş kişiden birinde ciltte alerjik belirtiler görülmez. Sonuç olarak çocuklarda arı sokmasına bağlı ciddi alerjik reaksiyonlar ciltte görülürken yetişkinlerde, tansiyonda düşme, nabızda hızlanma, nefes sıkışması gibi belirtiler görülür. 

Arı sokmasından sonra alerji belirtileri ne zaman ortaya çıkar?

Ciddi alerjik reaksiyonlar yetişkinlerde, çocuklardan daha sık görülmektedir. Yetişkinlerin her 15’inden birinde çocukların ise her 30’undan birinde ciddi alerjik reaksiyon görülmektedir. Ciddi alerjik reaksiyonlar, arı sokmasından hemen sonra dakikalar içinde ortaya çıkmaktadır.

Her 4 kişiden üçünde arıya karşı alerjik reaksiyon 20 dakika içinde gelişir. %90’ı ilk 40 dakikada gelişir. Bazen böcek sokmasından 5 saat sonra bile ciddi alerjik reaksiyon gelişebilmektedir.  Aynı anda birden fazla sokma varsa veya 2 aydan az bir süre gibi kısa bir süre içinde tekrarlanan sokmalar varsa daha ciddi reaksiyonlar meydana gelebilir. Genel olarak arı sokmasından sonra alerjik reaksiyonlar arı sokmasından sonra ne kadar hızlı gelişirse alerjik reaksiyonun ciddiyeti de o kadar büyük olur. Tüm ölümcül reaksiyonların yarısı, önceden arı alerjisi olmayan kişilerde görülmektedir. 

Arı sokmasına bağlı ciddi alerji gelişme riski kimlerde yüksektir?

Arı sokmasına bağlı sadece ciltte alerjik reaksiyon belirtisi görülmüşse ilerde ciddi alerjik reaksiyon gelişme riski düşüktür. Sadece ciltte alerjik reaksiyon gelişenlerden 10 kişiden birinde ilerde kalbi ve solunumu etkileyen reaksiyon gelişme riski vardır. Arı sokmasına bağlı bir kez tansiyonda düşme ve nefes sıkışması gelişmişse daha sonra arı sokmasına bağlı yine ciddi alerjik reaksiyon gelişme riski ortalama yüzde ellidir. Arı sokmasına bağlı 10 cm’den büyük şişliği olan 10 kişiden birinde ciddi alerjik reaksiyon gelişir. Böcek sokmasına bağlı ciddi bir reaksiyon riski olanlarda kandan bazı tahliller ile ciddi alerjik reaksiyon riski değerlendirilmektedir. Tüm ölümcül reaksiyonların yarısının, arı sokmasına önceden tepki öyküsü olmayan kişilerde görüldüğünün de bilinmesinde fayda vardır.

Sonuç olarak arı alerjisine karşı ciddi reaksiyon riski olanlar:

-Böcek sokmalarına ciddi reaksiyon geçirenler veya neredeyse ölümcül reaksiyon geçirenler,

-Alerji aşısı sırasında arı sokmasına bağlı alerjik şok geçirenler, 

-Şiddetli bal arısı alerjisi olanlar, 

-Mastositoz hastalığı olanlar

-Kontrolsüz astım hastalığı gibi tıbbi sorunları olanlarda ciddi reaksiyon riski yüksektir. 

En büyük endişelerden biri, ölümcül arı sokması reaksiyonlarının %50’sinin ilk reaksiyonla ortaya çıkması ve bu nedenle, yalnızca reaksiyon geçmişi olanların mevcut test ve tedaviler ile önlenemeyeceğidir.

Arı alerjisinin teşhisi nasıl konulur?

Arı sokması olanlarda arı alerjisi belirtileri dikkatlice sorgulanmalıdır. Belirtiler varsa alerji testleri teşhiste yardımcı olmaktadır. Böceğin soktuğu ortam ve mümkünse böceğin görsel olarak tanımlanması ve böceğin deride gömülü bir iğne bırakıp bırakmadığı da teşhis için bize önemli bilgi sağlar. Böcek sokması sonrası belirtilerin hızlı gelişip gelişmediği de sorgulanmalıdır. Cilt belirtilerinin varlığı ve/veya yokluğu ve hastanın oturması veya uzanması gerekip gerekmediği gibi bilgiler sorgulanmalıdır.  Daha önceki sokmaların ve/veya ciddi alerji ataklarının öyküsü de değerlendirilmelidir.

Astım hastalığının olup olmaması çok önemlidir. Özellikle astım kontrolü kötü olanlarda daha şiddetli alerjik şok için bir risk faktörüdür.  Astım dışında diğer alerjik hastalıkların da gözden geçirilmesi gerekmektedir. Tüm ilaçlar, özellikle kullanılan tansiyon ilacı olup olmadığı sorgulanmalıdır. Bazı tansiyon ilaçları alerjik reaksiyonun daha ciddi olmasına neden olabilmektedir. 

Böcek alerjilerinde, alerji testlerinin sadece böcek sokması sonrası alerjik şok gelişenlerde yapılması gerekir. Çünkü ciddi alerjik reaksiyon riski arı sokmasına bağlı sadece ciltte görülen ciddi reaksiyon ve büyük şişlik olanlarda düşüktür. Bu nedenle bu durumlarda alerji testi yapılması şart değildir. Alerji testi, arıya bağlı ciddi alerji gelişmeyen hastalarda tarama testi için de gerekli değildir. Arıya bağlı alerji gelişmemesine rağmen alerji testlerinde arı hassasiyeti sıklıkla vardır. 

Her beş kişiden birinde alerji testlerinde arıya karşı hassasiyet mevcuttur. Bunların sadece on kişiden birinde  gelecekte arıya bağlı alerjik reaksiyon riski vardır. Ailede arı alerjisi olan birisi var diye arı alerjisi için test yapmaya gerek yoktur. Genellikle kalıtsal değildir ve belirti vermeyen duyarlılaşma mümkündür.

Arıya bağlı alerji testi, alerji olmadan yapılması gereken durum mastositozlu hastalarıdır. Bu hastalarda arı sokmaları, alerjik şokun en yaygın nedenidir ve reaksiyonlar ortaya çıkarsa daha şiddetli olur ve potansiyel olarak ölümcüldür. Mastositozlu hastalarda, daha önce reaksiyon öyküsü olmasa bile böcek sokması olanlarda test gereklidir.

Arı alerjisi teşhisi için hangi testler gereklidir?

Teşhiste deri testi ve kan testleri kullanılmaktadır. Bununla birlikte, kan testi hassasiyeti, deri testinden daha düşüktür. Madx Mat moleküler alerji testi ile çapraz reaksiyon ve gerçek alerjiler ortaya çıkabilmektedir. 

Arı alerjisi için herkes alerji testi yaptırmalı mı?

Hayır. Çünkü her 5 kişiden birinde zaten arıya karşı alerji testinde hassasiyet vardır. Bu hassasiyet, alerjiye ve ciddi reaksiyona neden olmaz. Ölümcül reaksiyonların yarısında da daha önceden arı sokması olmayan kişilerde görülmektedir. Sonuç olarak şikayeti olmayan birinin arıya alerjim var mı diye test yaptırmasına gerek yoktur. 

Arı sokmasında ilk yapılacak tedavi nedir?

Arı sokmasında büyük bir şişlik gelişmişse antihistaminikler, ağrı kesiciler ve soğuk kompresler yapılabilir.  Şişlik çok büyükse, baş ve boyun gibi belirli bölgelerde gelişmişse kortizon tedavisi düşünülebilir. Antibiyotikler gerekli değildir.

Arının soktuğu yer dışındaki yerlerde cilt reaksiyonu varsa antihistaminikler gibi semptomatik önlemler gerektirir. Kortizon tedavisine genelde ihtiyaç olmaz. 

Alerjik şok gelişmişse ilk olarak kas içi adrenalin tedavisi uygulanır. Daha sonra ambulans çağrılır ve  en az 4 ila 6 saat gözlem yapılır. Tedavide pozisyon önemlidir. Çünkü ayakta müdahale edilenlerde alerjik şok nedeniyle ölüm riski artmaktadır. Alerjik şokta antihistaminikler, nefes açıcı tedaviler, damardan serum tedavisi ve oksijen tedavisi gerekebilir.

Acil serviste gözlem en az 4 ila 6 saat olmalıdır. Acil servisten taburcu olmadan önce, alerjik şok reaksiyonu olan hastalara kendiliğinden enjekte edilebilir adrenalin reçete edilmelidir. 

Arı alerjisi olanlar yanında adrenalin acil iğnesi taşırsa ölümler engellenebilir mi?

Arı alerjisinde sadece alerjik şok geçirenlerde adrenalin acil iğnesi taşımak gerekir. Bazen arı alerjisi olan kişi ve doktorun birlikte karar vermesi gerekebilir.  Böcek sokması hastalarına önceki sokma reaksiyonun ciddiyetine bağlı olarak bir adrenalin oto enjektörü, antihistaminikler ve kortizondan oluşan bir acil durum kiti taşımaları önerilebilir. 

Arı alerjisine karşı nasıl önlem alabiliriz?

Arı sokmasına karşı alerjisi olanların kaçınma önlemleri alması gerekir, bunlar:

-Dışarıda çıplak ayakla yürümekten kaçınmak,

-Uzun süre dışarıda iken kol/bacakları örtmek, 

-Açık havadaki çöp kutuları gibi açık yiyeceklerden uzak durmak,

-Açık havada yemek yemekten/içmekten mümkün olduğunca kaçınmaktır.

-Böcek uzaklaştırıcılar böceklerin sokmalarını önlemez, ancak böcek öldürücüler etkili olabilir.

-Arı alerjisi olduğunu gösteren künye, kolye veya kimlik kartı gibi bir belirteç kullanılabilir.  -Arı sokmasına bağlı alerjik şok geçiren kişilere alerji testi yapılması ve alerji aşısı gerekli olup olmadığını gözden geçirmek için bir alerji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. -Alerjik şok durumunda yapılması gereken acil eylem planı düzenlenmelidir. 

Arı alerjisi düzelir mi?

Arı alerjisi varsa kendi kendine düzelmez. Arı alerjisi alerji uzmanlarınca alerjinin ciddiyeti, aşı gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir. Aşı tedavisi ile düzelme şansı yüksektir 

Arıya karşı aşı tedavisinin faydası olur mu?

Arıya karşı aşı tedavisi, bal arısında ortalama %80, yaban arılarına %95 etkilidir. Aşı tedavisi ile alerjik şok riski %70’den, yaklaşık %2 oranına düşmektedir. Bu oranlar tek arı sokmasına karşı oranlardır. Fazla sayıda ve aynı anda arı sokmasının riski fazla olabilir. Aşı tedavisi genelde 2 ile 5 arı sokmasına karşı etkinlik göstermektedir. Bu nedenle arı alerjisine bağlı alerjik şok geçirenlere arıya karşı alerji aşısı yapılması faydalı olacaktır

Arı alerjisine bağlı ölümler alerji aşısıyla önlenebilir mi?

Alerji aşısı arı sokmasıyla alerjik şok gelişmiş olanlarda ilerde yeniden böyle reaksiyon gelişmesini önlediği için etkili bir tedavi yöntemidir.  

-Arıya bağlı alerji aşısının,  alerjik şok geçirenlerde alerji testleri ile sorumlu arı zehrine karşı hassasiyetin tespit edilen çocuk ve yetişkinlerde yapılması gereklidir. 

-Ayrıca sadece cilt belirtileri olmasına rağmen yeniden böcek sokmasına maruz kalma ihtimali yüksek olan veya yaşam kalitesinde bozulma riski olan yetişkinler için de düşünülebilir.

Sonuç olarak alerji aşısı:

-Alerji testlerinde arıya karşı alerji saptanmış, alerjik şok gelişen çocuk ve yetişkinlerde, -Böcek sokmasına cilt reaksiyonu olmasına rağmen yaşam kalitesi bozulan yetişkin hastalarda  önerilebilir.

-Arı sokmasına bağlı tekrarlayan büyük şişlikler reaksiyonlar oluyorsa, reaksiyonların boyutunu ve süresini azaltmak için alerji aşısı önerilebilir.

Ölümcül sokma reaksiyonlarının %50’sinin ilk reaksiyonla ortaya çıktığını da göz önünde bulundurduğumuzda aşı kararına hastanın isteği, psikolojisi ve riskleri birlikte değerlendirilerek karar verilmesi, daha doğru bir yaklaşım olacaktır.  

Arı alerjisi için aşı seçiminde madx mat moleküler alerji testinin önemi

Arı alerjisinin etkili olması isteniyorsa doğru aşı seçimi yapılması önemlidir. Arı alerjisinde birden fazla böceğe alerji görülme oranı yüksektir. Bunun nedeni çapraz reaksiyona bağlı olabilir. Moleküler alerji testi ile gerçek alerjiler çapraz reaksiyon ile ayrılabilir. Bu nedenle arı alerjisinde gerektiğinde madx mat moleküler alerji testine göre alerji aşısı planlanması faydalı olacaktır. Çünkü Madx Mat moleküler alerji testi alerji uzmanlarınca analiz edilip yorumlanması yapıldığı için daha doğru bir test seçimi olabilir. Bazen iki arı türüne de alerji aşısı gelişebilmektedir. 

Arıya bağlı alerji aşısı kaç yaşında yapılabilir?

Arıya karşı alerji aşısı 5 yaşından sonra başlanır. Ancak beş yaş altındaki çocuklarda aşı tedavisi düşünülebilir. Özellikle şiddetli böcek sokması reaksiyonları durumunda ve çocuğun uyum gösterme olasılığı yüksek olduğunda düşünülmelidir. 

Arıya bağlı alerji aşısı nasıl yapılır?

Cilt altına enjeksiyon şeklinde yapılır. Öncelikle ilk 6 ay haftada bir aşı uygulanıp daha sonra aralar açılarak tedavinin 12. ayından sonra  ayda bir tedavi yapılır. Arıya karşı alerji aşısı 1 yıldan sonra 2 ile 5 arı sokmasına karşı etkili olmaktadır. Daha fazla arı sokması riski olan arıcılarda daha yüksek dozda aşı tedavisi yapılabilir. Çocuklarda aşı tedavisi yetişkinlere göre daha düşük dozda yapılmaktadır. 

İkinci yıldan sonra 6 haftada bir ve üçüncü yıldan sonra 8 haftada bir verilmesi tavsiye edilir. Beş yıldan daha uzun kullanımlarda 3 ayda bir uygulanması önerilir ve herhangi bir yan etkiye ve etkide azalmaya neden olmamıştır. 

Arıya bağlı alerji aşısı ne kadar süre yapılması gerekir?

Arıya bağlı alerji aşısının uzun süreli etkisi olması için en az 5 yıl süre uygulanması gerektiği bildirilmiştir. Çocuklarda 3 yıl sürenin yeterli olduğu bildirilmiştir. Alerji aşısının yapılmasının bitirilmesine arı  alerjisi olan hastaya göre karar verilmelidir. 

Arıya bağlı alerjide alerji aşısını kesmek için, testlerde alerjinin önemsiz seviyelere düşmesi veya cilt testinin negatif olması kriter olarak değerlendirilebilir. Ancak bu durum 5 yıldan az bir sürede çok seyrek görülür. 

Arıcılarda arıya karşı alerjisi varsa ne yapmalıdır?

Arı işiyle uğraşan ve arı sokmasına bağlı ciddi alerjik reaksiyon gelişmişse mesleği bırakmak doğru bir yaklaşım olacaktır. Mesleğini bırakmak istemeyenlerin mutlaka arı sokmasına karşı sıkı önlemler almanın yanında mutlaka alerji aşısı yaptırması gerekir. Arı tedavisinin ilk 6 ayında işine ara verilmesi daha uygun olur. Çünki aşı tedavisinde belirli bir doza ulaşıncaya kadar risk yüksektir. Mutlaka yanlarında acil iğnesi bulundurmalı, antihistaminik, ağrı kesiciden oluşan acil yardım kitini yanlarında taşımalıdır. Arı işiyle uğraşan ve arıya alerjisi olanların daha yüksek dozda aşı olması ve ömür boyu aşı tedavisini sürdürmesi gerekir. 

Et alerjisi nedir?

Et tüketiminden sonra etin alerjenlerine vücutta kaşıntı, kurdeşen, dudakta şişme, kusma, karın ağrısı ve ishal gibi belirtiler yanında bazen tansiyonda düşme ve bayılma gibi ölümcül reaksiyonlar görülmesine et alerjisi denilir. 

Sıklığı nedir?

Et alerjilerinin sıklığı kesin bilinmemekle birlikte besin alerjisi olan hastalar arasında, çocuklarda yüzde 3 ila 15'inde ve yetişkinlerde yüzde 3'ünde et alerjisi bildirilmiştir. Et alerjisinin düşük prevalansı, kısmen çoğu etin pişmiş formda yenmesine ve pişirmenin genellikle alerjenlerin immünojenisitesini düşürmesine bağlanabilir. Sığır eti alerjisi prevalansı en sık bildirilen et alerjisidir. Bununla birlikte, inek sütüne alerjisi olan çocuklarda sığır eti alerjisi yüzde 20 kadar yüksek olabilir.

Risk faktörleri 

Etlere alerji gelişimi için risk faktörleri tam olarak tanımlanmamıştır ve hastanın duyarlı olduğu alerjene bağlı olarak farklı olabilir:

●Artan kanıtlar, çoklu kene ısırıklarının kırmızı etlere karşı alerji için bir risk faktörü olabileceğini düşündürmektedir. 

●A ve O kan grupları ile galaktoz-alfa-1,3-galaktoza (alfa-gal) karşı duyarlılık arasında bir ilişki kaydedilmiştir.

●Atopik dermatiti veya inek sütü alerjisi olan çocuklar artmış risk altında olabilir.

●Jelatin alerjisi olan hastalar ayrıca etlere karşı hassas olabilir veya klinik olarak reaktif olabilir.

Et alerjisine neden olan alerjenler

IgE aracılı et alerjik reaksiyonlarından sorumlu alerjenler hem protein hem de karbonhidrat alerjenler tanımlanmıştır. Serum albuminleri ve immünglobulinler, sığır eti ve diğer memeli etlerinde birincil alerjenik proteinler gibi görünmektedir. Bu alerjenler süt içinde de bulunduğu için sıklıkla süt alerjisi olan çocuklarda kırmızı et alerjisi görülmektedir. 

Diğer alerjen ise  alfa-gal alerjenidir ve aslında insan ve maymunlar dışındaki memelerin kan grubu maddesidir. Bu karbonhidrat yapısında olan bir madde olup etlerde, böbreklerde, jelatinde bulunmaktadır. Bu alerjen lipit ve proteinlerle birleşerek alerjen haline gelmektedir.

Kırmızı et alerjisi nasıl gelişiyor?

Süt alerjisine bağlı

Süt alerjisi olan çocuklarda sütün içinde alerji yapan proteinler sığır etinde de olduğu için çapraz reaksiyon nedeniyle %20 oranında sığır etine de alerji gelişebilmektedir. iyi pişme ile alerji belirtileri görülmeyebilir.

Kedi Alerjisine bağlı

Kedi alerjisi olanlarda çapraz reaksiyona bağlı domuz etine karşı alerji görülebilmektedir. Domuz eti alerjisi olanlarda çapraz reaksiyon nedeniyle sığır eti ve domuz etine alerji görülebilmektedir. Kedi tüyüne alerjiniz varsa dikkatli olun

Kene ısırmasına bağlı

Keneler inek, koyun gibi hayvanları ısırır ve kanlarını emer. Memeli hayvanların kan grubu alerjeni olan alfa gal alerjeni kenelerin midesinde bulunur. Kenelerin insanları ısırması ile bu alerjenler insanların kanlarına bulaşarak antikor gelişmesine neden olur. Bunun sonucu olarak da gecikmiş olarak kırmızı et tüketiminden sonra 3 ile 6 saat sonra alerji belirtileri ortaya çıkar. 

Klinik belirtiler nelerdir?

Et alerjisinin hem immünoglobulin E (IgE) aracılı hem de IgE aracılı olmayan formları tanımlanmıştır. Bu formlara göre belirtiler de farklılık göstermektedir.

IgE’ye bağlı kırmızı et alerjisi genellikle süt alerjisi nedeniyle ve kedi alerjisi nedeniyle gelişen kırmızı et alerjisinin belirtileri et alımından sonra 2 saat içinde kendini gösterir. Özellikle et alımından sonra ciltte kurdeşen, dudakta şişme, ağız içinde karıncalanma gibi belirtiler ortaya çıkar. Karın ağrısı, kusma ve ishal gibi belirtiler de görülebilmektedir. Bazen alerjik rinit ve astım belirtilerine neden olabildiği gibi tansiyonda düşme ve bayılma şeklinde ölümcül reaksiyon olan alerjik şok görülebilmektedir. 

Kene ısırmasına bağlı duyarlanma olanlar genellikle et alımından 3-6 saat sonra belirtiler görülür. Çünkü kene ısırması sonrası alfa gal alerjenine duyarlı hale gelinir. alfa gal içeren sığır etinin alerji geliştirebilmesi için bu alerjenin lipit veya proteine bağlanarak alerji yapma potansiyeli kazanmaktadır. Bu nedenle reaksiyon gecikmektedir. 

IgE’ye bağlı olmayan kırmızı et alerjisi ise tedaviye cevap vermeyen reflü, yutma güçlüğü ve göğüs ağrısı şeklinde kendini gösteren eozinofilik özofajit denilen yemek borusunun alerjik hastalığı ve kırmızı et proteini enterokoliti olarak belirti gösterebilir. Enterokolit sendromunda kırmızı et alımından 3-4 saat sonra tekrarlayan kusma ve ishal belirtileri görülmektedir. 

Çapraz reaksiyon

Sığır eti alerjisi olan hastalar koyun eti veya domuz eti ile reaksiyona girebilir ancak nadiren kümes hayvanları veya balıklara tepki verebilir. Kırmızı et alerjisi olanlarda setuksimab, jelatin, vajinal kapsüller ve aşılara (içindeki jelatinden dolayı) da alerji gelişebilmektedir. 

Teşhis nasıl konulur?

Öncelikle klinik belirtilerin kırmızı et alerjisine uyumlu olması gerekir. Kırmızı et alerjisini tetikleyebilen egzersiz, alkol, ağrı kesici ilaç kullanımı sorgulanmalıdır. Kırmızı et alerjisi olanların alerji uzmanlarınca değerlendirilmesi çok önemlidir. Deri testi ile kırmızı et alerjenlerine ve bazen taze et ile alerji testi yapılmaktadır. Moleküler alerji testi ile kırmızı et alerjisi yapan bileşenler ayrıntılı olarak ortaya çıkabilmektedir. Alfa-gal alerjenine karşı antikor değerlendirilir. 

Kırmızı et alerjisi test sonuçları şüpheli olanlarda yükleme testi yapılarak kesin teşhis konulur. Sonuçlar klinik belirtiler ile birlikte değerlendirilerek teşhis konulmaktadır

Tedavisi nasıl yapılır?

Gıda alerjisinin yönetimi en yaygın olarak kırmızı etten kaçınmayı içerir. Hasta çiğ veya az pişmiş ete tepki gösteriyorsa, etin iyi pişmiş olarak tolere edilip edilmediğini belirlemek, hasta besini pişmiş formda diyetinde tutabileceğinden yardımcı olabilir. 

İmmünoglobulin E (IgE) aracılı et alerjisi olan hastalar bir epinefrin otoenjektörü ile donatılmalı ve nasıl ve ne zaman kullanılacağı öğretilmelidir. Gıda kaynaklı anafilaksi ve gıda alerjenlerinden kaçınma ile ilgili genel konular başka bir yerde gözden geçirilmiştir.

Alfa-gal alerjisi olan hem yetişkinlerde hem de çocuklarda başarılı desensitizasyon protokollerine ilişkin az sayıda rapor yayınlanmıştır. Alfa-gal alerjisi, ek kene ısırıkları olmaksızın zamanla düzeliyor göründüğünden, immünolojik desensitizasyonla ilişkili risklerin, sendromun doğal seyrinin ötesinde bir yarar sağlayıp sağlamadığı belirsizdir.

Kırmızı et alerjisi düzelir mi?

Sığır eti alerjisi olan inek sütü alerjisi olan çocuklar (et alerjisi olan çocukların en büyük grubunu temsil eder) hem sığır hem de inek sütü duyarlılığını aşma eğilimindedir. Bir çalışmada, sığır eti toleransına medyan üç yıllık bir süreden sonra ulaşıldı ve her iki gıdaya da alerjisi olanlarda inek sütüne toleranstan önce meydana geldiği bildirildi.

Erişkinlerde et alerjisinin doğal seyrine ilişkin yayınlanmış veri çok azdır. Vaka raporları, alerjiyi yetişkin olarak edinen bazı kişilerin zamanla duyarlılığı kaybettiğini göstermektedir. 

Galaktoz-alfa-1,3-galaktoza (alfa-gal) karşı duyarlılığın neden olduğu reaksiyonların doğal seyri iyi çalışılmamıştır. Uzun süreli serilerden veya kontrollü çalışmalardan elde edilen hiçbir veri bulunmamakla birlikte, yazarın çalışmasından elde edilen ilk kanıtlar, alfa-gal'e karşı IgE antikorlarının bazı hastalarda zamanla azaldığını göstermektedir. Bununla birlikte, ek kene ısırıklarının antikor seviyesini arttırdığı görülmektedir.

ÖZET VE ÖNERİLER

●Et alerjisi nadirdir. Bazı hasta grupları arasında istisnalar belirtilmiştir: Güneydoğu Amerika Birleşik Devletleri'nde atopik dermatiti olan çocuklar ve gecikmiş anafilaksisi olan hastalar. Belirli etlere karşı alerjilerin yaygınlığı, belirli bir etin diyette öne çıkmasıyla ilişkili görünmektedir. Sığır eti alerjisi en sık rapor edilir. 

●Et alerjisinin hem immünoglobulin E (IgE) aracılı hem de IgE aracılı olmayan formları tanımlanmıştır. IgE aracılı reaksiyonlar, alımdan hemen sonra veya üç ila altı saate kadar gecikebilir. Etlerin dahil olduğu IgE aracılı olmayan bozukluklar arasında eozinofilik özofajit (EE) ve pediatrik gıda proteini kaynaklı enterokolit sendromu (FPIES) bulunur. 

●Etlerdeki ana alerjenler, her ikisi de pişirme ile önemli ölçüde değişen serum albüminleri ve immünoglobulinlerdir. Bu kısmen et alerjisinin neden yaygın olmadığını açıklayabilir. Özellikle güneydoğu Amerika Birleşik Devletleri'ndeki hastalarda yaygın gibi görünen galaktoz-alfa-1,3-galaktoz (alfa-gal) adlı bir karbonhidrat alerjeni de tanımlanmıştır. 

●Çeşitli serum albüminlerinin benzerliği etler arasında çapraz duyarlılığa ve/veya süt ve hayvan tüyüne karşı alerjiye yol açar. Alfa-gal'e karşı duyarlılık, jelatinlere ve monoklonal antikor setuksimab'a karşı çapraz duyarlılığa neden olabilir . 

●Et alerjisinin teşhisi, öykü, objektif testler ve muhtemelen besin yükelemsini içerir. Ancak ete özgü IgE testlerinin duyarlılığı ve özgüllüğü nispeten zayıftır. Deri testi için taze et kullanımı hassasiyeti artırabilir. 

●Yönetim, büyük ölçüde neden olan etten kaçınma ve kazara maruz kalma durumunda gerekirse epinefrinin kendi kendine nasıl enjekte edileceği konusunda hasta eğitiminden oluşur. 

●Birçok çocuk ve bazı yetişkinler zamanla ete karşı toleranslı hale gelir. 

Suat Parıldar; “Yaz mevsiminde en çok görülen hastalıklardan biri de gıda zehirlenmeleri. Hijyene dikkat edilmemesi ve açıkta satılan ürünlerin tüketilmesi gıda zehirlenmelerinin başlıca sebepleri.

Gıda zehirlenmelerinde neden yaz aylarında artış görülüyor?

Yazla birlikte insanlar dış ortamlarda daha çok vakit geçirmeye başlıyorlar ve açıkta satılan yiyeceklerin tüketimi artıyor. Sıcaklık artışıyla beraber, uygun koşullarda muhafaza edilmeyen, hijyenik şartlarda hazırlanmayan yiyeceklerin üzerinde çoğalan bakterilerin ürettikleri toksinler gıda zehirlenmelerine yol açar. Besinler, üstü örtülmeden açıkta iki saatten fazla kaldıysa bakteri ve toksin üretmesi olağandır. Açıkta satılan ve önceden pişirilmiş besinlerin hepsinin riskli olduğunu bilmek ve ayırım yapmadan açıkta satılan hiçbir besini tüketmemek gerekir.

Gıda zehirlenmelerinde hijyen ne kadar önemli?

Gıda zehirlenmelerinde en önemli nokta hijyen. Evde yemek yapan kişi dikkat etmezse, el yıkamazsa da besin zehirlenmesi olabilir. Besinleri hazırlamadan önce eller mutlaka yıkanmalıdır.

Besin zehirlenmelerinden korunmak için yapmamız gerekenler:

—Açıkta satılan yiyecekler aralarında hiçbir ayrım yapılmadan asla tüketilmemelidir.
—Yiyeceklerin hazırlanması esnasında hijyen koşullarına dikkat edilmeli, eller mutlaka yıkanmalıdır.
—Özellikle tavuk ürünleri mutlaka 70 derece üzerinde iyice pişirilmelidir.

—Derin dondurucudan çıkarılan besinler çözülsün diye oda sıcaklığına bırakılmamalı, buzluk altındaki bölmede beklenmelidir.

—Her yemek pişirildikten sonra sadece bir kez ısıtılmalı ve sadece bir kez dondurulmalıdır.
—Son kullanma tarihi geçmemiş olsa bile üzerinde bozulma emaresi görülen gıdanın tamamı atılmalıdır.

—Son kullanma tarihi geçtiği halde kokusu ve görüntüsü iyi olsa bile ürün mutlaka atılmalıdır.
—Buzdolabına koyduğumuz ürünlerde bakteri oluşuyorsa, dolabın içi bakterilerden arındırılmalı, dolap düzenli aralıklarla dezenfekte edilmelidir. Ayrıca dolabın içi asla tıka basa doldurulmamalı, hava dolaşımı engellenmemelidir.

—Buzdolabında sulu gıdalar muhakkak ağzı kapalı olarak muhafaza edilmelidir.
—Yumurtaların yıkanarak saklanması doğru değildir. Bunun yerine kapalı yumurtalıklarda saklanmalı, asla yıkanmamalıdır” dedi.

Kış alerjilerinin çoğunluğu ev, okul gibi iç ortamlardadır. İnsanlar kışın özellikle yeterli havalandırma yapılmayan iç ortamlarda daha fazla zaman geçirdikleri için kış alerjilerine bağlı yakınmalar daha sık görülür.

Kış alerjilerinin en sık nedenleri ev tozları, ev tozu akarları, rutubet, evcil hayvan tüyü ve böceklerdir. Soğuk hava ve nem ile özellikle ev içi atmosferinde solunan havadaki artan küf, ev tozu akarı gibi alerjen iç ortam ısısını ve neminin artmasını çok sever ve hızla çoğalırlar, bu bağlı olarak hem cilt hem de solunum yolu alerjileri gelişebilir.

Kış aylarında atmosferin hava ısısının ciddi azalması ile soğuk havaya temas sonrası ciltte halk arasında kurdeşen olarak bilinen ürtiker şeklinde cilt alerjisi olabilir.

Ayrıca astım ve alerjik nezlesi olan hastaların soğuk havanın solunum yolunu olumsuz etkileyip hasar oluşturması sonrası yakınmaları artabilir.

Tüm bu durumlar kişinin; günlük sosyal yaşamında, iş hayatında ve çocuk hastaların okul hayatında yaşam kalitesini bozabilir. Bu durum iş günü kaybı, çocuklarda eğitim aksaması, okul başarısında düşme gibi zorlukları beraberinde getirebilir.

Okulların açılması ile birlikte artan viral enfeksiyonlar alerjik hastalığı (astım, alerjik nezle) olan çocuklar için büyük risktir. Kış aylarında tüm dünyada bu viral enfeksiyonlar çok sık görülmektedir. Bulaşıcı özelliği fazla olan bu enfeksiyonlar, alerjik hastalıkların semptomlarını artırabilir. Enfeksiyonlar dışında, ev içi alerjenler, artan hava kirliliği solunum yolu mukozasını bozarak alerji semptomlarını ve astım ataklarını tetikleyebilir.

Kimler risk altında?

Kış aylarında özellikle daha önceden bilinen astım, alerjik rinit, egzama, kronik ürtiker (kurdeşen) gibi hastalıkları olan bireyler daha fazla risk altındadır.

Ayrıca yaşadığı dış ortam ısısı ortalama hava sıcaklığının çok altında olan ve iç ortam neminin çok fazla arttığı bölgelerde yaşayan bireyler daha fazla risk altındadır.

Yaşanılan bölgede artmış endüstriyel alt yapıya bağlı oluşabilecek hava kirliliğinin artışı da yine bu bölgelerde yaşayanlar için ayrı bir risk faktörüdür.

Kış aylarında nemin artması sonrası artan ev tozu akarları her çeşit kumaş türünde yaşayabilmektedir. Sıklıkla yün yastık, yorgan ve yatakta, kalın kumaşlı perdeler gibi alanlarda yüksek oranda bulunurlar.

Nasıl tedbir alınmalı?

Kullanılan yatak, yastık ve yorgan yün olmamalı ve mümkünse akar geçirmeyen tıbbi özel kılıflarla kaplanmalıdır.

Mümkünse halılar kaldırılmalıdır, değilse büyük bir halı yerine küçük ince bir kilim kullanılmalıdır.

Kalın veya ağır perdeler yerine stor veya tül perde tercih edilmelidir.

Yaşanılan odada mümkün oldukça az eşya bulundurup kitap ve oyuncak gibi eşyaları kapalı dolaplarda saklanılmalıdır.

Akarların çok yoğun olarak yaşayabileceği tüylü ve peluş oyuncaklar uzaklaştırılmalıdır.

Her hafta en az bir defa HEPA filtreli veya yüksek vakumlu elektrik süpürgesi ile tüm oda temizlenmelidir.

Alerjik hastalığı olan bireyler, kış aylarında diğer mevsimlere oranla daha fazla artan hava kirliliği olan ortamlardan uzak durmalı kalabalık ve havalandırması olmayan kapalı ortamlarda uzun süre bulunmamalıdır.

Sigara maruziyetinden uzak durulmalıdır.

Soğuk havanın solunum yollarını etkilememesi için ağız, burun ve göz gibi organlar iyi korunmalıdır.

Kış aylarında görülme sıklığı artan grip, nezle, farenjit gibi viral solunum yolu enfeksiyonları özellikle astım hastalarını kış aylarında olumsuz etkileyip astım kontrolünü bozabilir. Bu nedenle astım ve alerjik nezle hastalarında kışın olumsuz etkilenmeyi azaltmak için uygun mevsimde grip aşısı yapılması faydalı olacaktır.

Soğuk alerjisi olan bireylerin kış aylarında kalın giyinmesi ve soğuğa maruz kalınan süreyi azaltması gerekmektedir.

Alerjik hastalar, hava kirliğinin yoğun olduğu ortamlardan uzak durmalı, kreş/okul gibi genel ortamlarda hijyen kurallarına dikkat etmeli ve sık sık eller yıkanmalıdır.

Soğuk alerjisi nedir?

Soğuk alerjisi, soğuk hava, şiddetli rüzgâr ve soğuk sıvılar ile temas eden yerlerde kızarıklık, kaşıntı, kabarıklık ve şişme ile karakterize bir alerjik reaksiyondur.

Soğuk alerjisinden nasıl korunmalı?

Soğuk alerjisi olan bireylerin kış aylarında kalın giyinmesi ve soğuğa maruz kalınan süreyi azaltması gerekmektedir.

Kışın hava kirliliği de artıyor. Kirli hava alerji hastalarını nasıl etkiliyor? Aynı şekilde soğuk havanın alerjik bünyelere etkisi nedir?

Kış aylarında diğer mevsimlere göre daha fazla artış gösteren hava kirliliği ve soğuk hava alerjik hastaları olumsuz etkilemektedir.

Soğuk hava ile birlikte nemli ve yağışlı atmosferde yoğunlaşarak solunan havada yerini alan egzoz gazı partikülleri, fabrika dumanları, sigara dumanı, yanıcı maddeler (kömür, odun vs) hava kirliliğine katkıda bulunmakta olup alerjik hastalar için risk oluşturmaktadır.

Hem hava kirliği hem de soğuk hava hastaların soluk yolundaki mukoza örtüsünde ciddi hasarlar oluşturabilir. Soluk yolunda oluşan bu hasar ise alerjenlerin daha kolay vücuda girişine, burun mukozası ve bronş duvarının hassas hale gelmesine neden olabilir. Tüm bu nedenlerden dolayı hava kirliğinin daha fazla olduğu yerlerde astım ile birlikte alerjik burun ve göz hastalıklarında artış görülebilir.

Hava kirliliğine neden olan kimyasal maddeler solunum yolunda tepkisel yanıt oluşturmaktadır. Sonuç olarak da alerjik hastalarda, burun tıkanıklığı, burun akıntısı, gözlerde sulanma, hapşırık, öksürük ve nefes darlığı gibi belirtiler oluşturabilir. 

Solunum yolu alerjilerinin belirtileri ile gribal enfeksiyonlar birbirine benziyor. Nasıl ayırt edilmeli neler yapılmalı?

Kış alerjileri semptomları ve soğuk algınlığı semptomları birbirine çok benzer o nedenle ayırt etmek zordur.

Alerji herhangi bir yaşta gelişebilir. Daha önce hiç alerjisi olmayan bir bireyin tüm yakınmalarını sadece soğuk algınlığına bağlamak yanlıştır. Bireyde yeni gelişmiş olabilecek alerjiler asla unutulmamalıdır.

Bu iki klinik durumu ayırt ederken semptomların birkaç haftadan uzun sürmesi daha çok alerji lehine bir durumdur, aniden ortaya çıkan semptomlar ise sıklıkla soğuk algınlığı ile ilgilidir,

Ayrıca soğuk algınlığında ateş eşlik edebilirken, alerjik hastalıklarda ateş olmaz

Soğuk algınlığında olan kas ağrısı ve halsizlik alerjik hastalıklarda tipik değildir.

Soğuk algınlığı olan hastalarda boğaz ağrısı daha sık eşlik ederken alerjik hastalıklarda daha nadirdir. 

Kışın alerji ilacı kullanımına ara verilmeli mi veya doz değişikliklerine gidilmeli mi?

Hastaların alerji ilaçlarını doktor denetimi olmaksızın kullanması hem hastalığın tedavi kontrolünün kaybına hem de uzun süreli kullanıma bağlı ilaç yan etkilerinin açığa çıkması açısından risklidir.

Kış aylarında artan hava kirliliği ve viral enfeksiyonlar nedeniyle çocukların alerjik hastalıklarının kontrolünü sağlamak için doktorunun önerdiği tedaviyi düzenli kullanması ve alerjik semptomlarını artıran tetikleyicilerden uzak durması gerekir.

Özellikle çocuğun kreş ve okul gibi ortamlarda geçirdiği sürelerde doktoru tarafından belirlenen tedaviye devam edilmesi ve istenilen koşulların sağlanması tedavi etkinliği açısından çok önemlidir.

Hastanın tedavi alması kadar tedaviyi doğru uygulaması da tedavinin en önemli parçasıdır. Solunum yolu ile alınan ilaçların eğitimi; küçük çocuklar için hem aileye hem de kreşte bakıcısına mutlaka anlatılmalı ve doğru uygulandığından emin olunmalıdır.

Yukarıda yazılan tüm hususlara dikkat edilmesi durumunda gelişebilecek semptom artışı gibi durumlarda tedavide değişiklik veya doz artırımı ancak hastanın doktoru tarafından değerlendirme sonrası yapılmalıdır. 

Kışın maske kullanımı alerjiyi tetikleyebilir mi? Yoksa aksine koruyucu mudur?

Maske kullanmak solunum yolu viral enfeksiyonlarını azaltacağı için alerjik astım ve alerjik nezlesi olan hastalarda yararlı olabilir.

Çocuklara maske kullanımı hem zordur hem de maske kullanımının oluşturabileceği riskler nedeniyle endişe yaratmaktadır.

Maske 2 yaşın üzerinde özel sağlık sorunu olmayan çocuklarda kullanılabilir.

Solunum yolları küçük olması nedeniyle nefes almakta oluşabilecek güçlük nedeniyle 2 yaş altı çocuklarda maske takmaması önerilir.

Maske seçiminde yüze tam oturan, burnu ve ağzı tam kapatan TSE onaylı ürünler tercih edilmelidir, bu ürünler temasa bağlı alerji riski düşük, lateks, paraben, naylon gibi maddeler içermeyen özellikte olması önemlidir.

Maske takmanın astımı tetiklediğini gösteren bilimsel çalışma yoktur. Şu ana kadar yapılan bilimsel çalışmalara göre astım atağında olmayan, astım semptomları kontrol altında olan hastalarda maske kullanımı herhangi bir sorun oluşturmaz. Astımı tetiklemesi beklenmez.

Ancak bez maske kullanımında, maskenin parfümlü deterjan veya yumuşatıcı ile yıkanması sonucu astım hastalığı tetiklenebilir.

“Lipodemli kadınlar diyet ve sporla zayıflayamaz!”

Lipödem, bacaklarda ve kollarda simetrik bir yağ dokusu (yağ) birikmesi ile karakterize edilen kronik bir tıbbi durum. Yaygın olan ancak yeterince tanınmayan hastalık, genellikle obezite ile karıştırılıyor. Oysa obezite yağı, kalori kısıtlayan diyetle yakılabilirken, lipödemli yağ dokusu, diyete ve spora karşı çok dirençli. Burada önemli olan kişinin obezite problemi mi, lipodem problemi mi yaşadığının net teşhisinin konulması.

Prof. Dr. Ahmet Karacalar son kitabı ‘Lipödem Sendromu: Evrimsel Bir Uyumsuzluk’ta hastalığı detaylı incelerken, lipödemin köklerine de iniyor ve lipödemin tarım devrimi ile obezitenin ise endüstriyel devrimle bağlantılı olduğunu belirtiyor: “Endüstriyel devrim konforu artırırken insanların hareketliliğini azalttı, buna karşın yiyeceğe erişimi kolay hâle getirdi. Obezite bu anlamda modern toplumun bir hastalığıdır...”

BUĞDAY TEMELLİ YAŞAMLA ORTAYA ÇIKAN BİR SENDROM

Lipödem sendromu, insanoğlunun avcı-toplayıcı dönemden tarım toplumuna geçmesiyle birlikte ortaya çıkmış bir sorun. Prof.Dr. Karacalar, tarihin bu ilk dönemlerine bedensel farkındalıklarla bakıyor: “Çatalhöyük’te bulunan Kibele heykelciğine bakarsak, bacaklarda ve kollardaki vücutla orantısız kalınlaşmanın lipödem olduğu görülür. Açlığa bile dirençli olan bu yağlar, kıtlık dönemlerinde dahi bu tür kadınların hayatta kalmalarına, çocuk sahibi olmalarına ve onları emzirmelerine yardımcı olmuştur. Bir bakıma bu beden tipi, kutsallaştırılmış ve tanrıça tahtına oturtulmuştur. Ancak tarım devriminin ardından insanoğlunun buğday temelli, çeşitten fakir sedanter yaşama geçmesi ile birlikte kendi bedenine uyumsuz hayat tarzı başlamıştır. Bağırsaklardaki mikrobiota bozulmuş ve değişmiştir” diyor. 

Arı alerjisine bağlı alerjik şok 

Ülkemizde yaşam boyu arı tarafından sokulma oranının %95, son 1 yıl içinde sokulma oranının ise %20 civarında olduğunu belirten AİD, yaptığı açıklamada; “Bir milyon nüfus başına bildirilen ölüm olgusu sayılarının, senede 0.03-0.48 arasında olduğu düşünülmektedir. Arı sokmasına bağlı alerjik reaksiyon riski, erkeklerde kadınlara göre iki kat daha fazladır ve yaşla beraber artmaktadır. Nefes darlığı, nefes almada veya vermede zorluk, öksürük, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma hissi, ses kısıklığı, ses çıkaramama gibi olguların %50-60’ında görülür. Bu sırada kişide, boğazda sıkılma hissi, yutkunmada güçlük, tükürüğünü yutamama, nefes alamama, nefes alırken ötme sesi, ses kısıklığı, seste kabalaşma, konuşamama ve morarma gibi yakınma ve belirtiler gelişebilir. Bu belirtilerin erkenden tanınması ve hızla tedavisi elzemdir” uyarılarında bulundu.

Arı sokmasından sonra ne yapılmalı? 

Arı sokmasından sonra ilk yapılması gerekenleri anlatan AİD şu bilgileri verdi: “Arıların bulunduğu bölgeden ani hareketlerden kaçınarak, ancak hızlı ve güvenli bir şekilde uzaklaşmak ve eğer sokan arı bal arısıysa ve zehir kesesi halen deride kasılıp zehir vermeye devam ediyorsa, iğneyi derhal yerinden çıkartmaktır. Sokulan bölge temiz, sabunlu su ile yıkanarak kurulanmalıdır. Alanı rahatlatmak için soğuk kompres, alerji hapları, kortizonlu kremler, ağrı kesiciler kullanılabilir." 

Alerjik şok durumunda adrenalin otoenjektörü hayati önem taşıyor!

Arı alerjisine bağlı alerjik şok durumunda ilk uygulanması gerekenin adrenalidir. Ülkemizde hastanın ve yakınlarının kolayca kullanabileceği adrenalin kalemleri diğer adıyla adrenalin otoenjektörleri mevcuttur. Arı sokmasına bağlı alerjik reaksiyon öyküsü bulunan hastalar mutlaka alerji testlerinin yapılması için deneyimli bir alerji merkezine başvurmalı, adrenalin otoenjektörü ve acil eylem planı almalıdır. Adrenalin otoenjektörü okullar, seyahat araçları, turistik tesisler, spor salonları gibi ilk yardım çantası zarureti olan alanlarda bulunmalıdır. Arı alerjisini ortadan kaldırmak için alerji aşıları ile immünoterapi yapılmaktadır. Alerji aşı teminindeki güçlüklerin kısa sürede çözümlenmesi ve hastalarımıza immünoterapi ile tekrar şifa sunmak biz alerji ve immünoloji uzmanlarının en büyük dileğidir.

 Arı sokma riskini azaltacak tedbirler

• Yaşam yerlerine yakın arıcılık yapılmamalıdır.
• Yakında bir arı fark edildiğine, kollar yavaşça kaldırılarak baş-boyun bölgesi korunmaya çalışılmalıdır. Bu sırada ya ortamda hareketsiz bir şekilde sakince durmak veya bulunulan bölgeyi ani hareketlerden kaçınarak terk etmek gerekir. Ani hareketler, el ve kol hareketleri arıları kızdırabilir.
• Hareket halindeki araca arı girmesi durumunda sakin olunmalı, araç kenara çekilip tüm kapı ve pencereler açılarak arının dışarıya çıkması beklenmelidir. Araç kullanırken arının öldürülmeye çalışılması önemli bir kaza sebebidir.
• Arılar bulutlu, karanlık ve yağmurlu havalarda daha sinirli ve saldırgan olurlar. Bu tür durumlardaki açık hava etkinliklerinde daha dikkatli olmak gerekir. 
• Sarı arı, tüylü arı gibi bazı arı türleri yuvalarını toprakta yapabilecekleri için özellikle yeşil alanlarda yalınayak dolaşmamak ya da kapalı ayakkabılar giymek akılcı olur. 
• Kokulu kozmetikler, saç bakım ürünleri, parfüm kullanmak ve terli dolaşmak arıları çekebilir.
• Parlak renkli giysiler ve siyah renk arıları cezbeder. Arıcılıkla uğraşanlar bu nedenle beyaz renk giyerler. Parlak takı ve tokalar da arıları çekebilir. 
• Açık arazide, bahçede çalışırken uzun kollu gömlekler, pantolon, uzun çorap, kapalı ayakkabılar ve kıyafetler giymek, eldiven kullanmak akılcıdır. 
• Açık alanlarda yemek yemek, piknik yapmak, mangal yapmak, gazoz, meyve suyu gibi tatlandırılmış içecekleri tüketmek, yaban arılarını ortama çekecektir. Bu içeceklerin kutu ve şişelerinin içine arı girmiş olabileceği akılda tutulmalıdır.
• Açıkta gıda, çöp bırakmak yaban arılarını buralara çekecektir. Çöpleri açık olarak ortada bırakmamak, sokaktaki çöp kovalarının kapaklarını her zaman kapalı tutmak gerekir.
• Arı alerjisi olanlar, arı alerjileri olduğunu belirten kart, bilezik, kolye gibi bir belirteç taşımalı ve açık hava etkinliklerini tek başlarına yapmamalıdırlar.

İstilacı sivrisineklerin oluşturduğu tehdit kapımızda

Isınan havalar ve artan yağışlardan dolayı taşıyıcı (vektör) hayvanların yoğunluğu ve yayılımında belirgin artışa sebep oluyor. Yuvam Dünya İklim Kliniği Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver, bu yaz ülkemizi oldukça etkileyen istilacı sivrisineklere dair konuştu: “Şehirleşme ve biyoçeşitlilik kaybı bu vektörlerin doğal düşmanlarını ortadan kaldırarak kontrolsüz bir şekilde ve insanlara yakın yerlerde üremelerine neden oluyor. İstilacı sivrisinek olarak anılan ve esas olarak tropik bölgelerde görülen Aedes aegypti (sarı humma sivrisineği) ve Aedes albopictus (Asya kaplanı sivrisineği) türleri şu anda ülkemizde Ege, Marmara ve Doğu Karadeniz bölgelerinde yerleşik olarak görülüyor. Bu sivrisinekler ısırdıkları yerde belirgin reaksiyon oluşturmakta ve özellikle alerjik bünyeli insanlarda ilaç tedavisi gerektirecek daha ciddi ve yaygın reaksiyonlara, çok nadiren anafilaksiye yol açabiliyor. Yara yerinin cildi hasarlayacak kadar çok kaşınması ikincil bakteriyel enfeksiyonlara neden olabilir. Ancak bu sivrisineklerin sağlığı tehdit eden esas özelliği sarı humma, chikungunya, zika ve deng hummasına yol açan virüsler gibi patojenleri taşımaları. Sıcaklık artışları daha hızlı üremelerine, daha uzun mesafe uçmalarına, daha çok ısırmalarına ve taşıdıkları patojenlerin de daha hızlı çoğalmasına sebep oluyor.”

“En istilacı olan Asya kaplanı sivrisineği”

Tanrıöver, ülke gündemine de yoğun şekilde gelen Asya kaplanı sivrisineğine dair ise “Asya kaplanı sivrisineği en istilacı ve saldırgan sivrisinek türü, çevre şartlarına hemen uyum sağlayabiliyor, oldukça dayanıklı ve insanları çok fazla ısırabildiği için hastalık bulaştırma potansiyeli de daha fazla. Bu nedenle Asya kaplanı sivrisineği şu anda Avrupa’da sivrisinek ilişkili hastalıklar açısından halk sağlığını en çok tehdit eden tür olarak kabul ediliyor. Bunun yanında yerel sivrisineklerin sayısında da belirgin bir artış yaşanıyor. Culex pipiens Avrupa’da yaygın olarak bulunan bir sivrisinek türü iken, son yıllarda Doğu Karadeniz bölgesindeki illerde daha yaygın olmak üzere ülkemizde pek çok şehirde de görülüyor ve Batı Nil virüsü enfeksiyonlarına yol açıyor” dedi.

Sivrisineklerle mücadele nasıl olmalı?

Sivrisineklerle mücadelede bilim insanları, yetkililer ve yerel yönetimlere düşen büyük görevler olduğunu vurgulayan Tanrıöver, yapılması gerekenleri şöyle özetledi: “Sivrisinek yayılımının yakın bir şekilde izlenmesi ve kaynak kontrolünün sağlanması önemli. Ekolojik yöntemler henüz yaygın olarak kullanılabilecek düzeyde değil ve bu nedenle böcek zehirlerinin uygulanması şimdilik kaynak kontrolünde gerekli gözüküyor. Ancak sivrisineklerin böcek zehirlerine karşı direnç geliştirebildiği ve sıcak havaların bunu kolaylaştırdığı da unutulmamalı. Bu nedenle biyoçeşitliliğin artırılması, sivrisineklerin doğal düşmanları olan hayvanlardan ya da onlarla yarışan başka zararsız sivrisinek türlerinden faydalanılması ve üreme alanlarının ortadan kaldırılması daha kalıcı çözümler sunuyor. Gerek ev içinde gerekse de dış ortamda durağan suların yumurta ve larvalar için bir üreme alanı haline gelmesine izin vermemek gerekir. Bunun yanında yataklarda koruyucu sinek ağlarının kullanılması, camlara ve kapılara sinek teli takılması ve uyumadan önce odaların bu açıdan kontrol edilmesi, riskli bölgelerde cildi açık bırakmayacak kıyafetlerin giyilmesi ve sinek kovucu ürünlerin uygun şekilde kullanılması kişisel koruyucu önlemler arasında yer alıyor. Ciddi deri reaksiyonlarına yol açan ısırıklarda; ateş, grip benzeri belirtiler, nörolojik bulgular gibi sistemik tabloların ortaya çıktığı durumlarda hızla bir sağlık kuruluşuna başvurmak çok önemli. Daha önce görmediğimiz hastalıklarla karşılaşma olasılığımızı göz önünde bulundurarak hem toplumun farkındalık ve bilgi düzeyinin artırılması hem de sivrisinek ısırıkları ve ilişkili enfeksiyon hastalıklarının tanı ve tedavisi açısından sağlık çalışanlarının eğitilmesi gerekiyor.”

İklim krizi alerjik solunum yolu hastalıklarını tetikliyor

Yuvam Dünya İklim Kliniği Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Bayram ise iklim krizinin solunum sağlığına etkisinin altını çizdi. Bayram, “Sıcaklık artışları nedeniyle uzun süren polen mevsimleri ve yüksek polen konsantrasyonları, alerjik solunum yolu hastalıklarını tetikliyor. Kurak bölgelerdeki arazi yapısının bozulması çölleşme riskini artırmakta, bu da bir yandan çöl tozu kirliliğine yol açarken, aynı zamanda solunum hastalıklarının gelişiminde önemli risk oluşturan yetersiz beslenmeye ve gıda temininde güçlüğe yol açıyor.” dedi. 

Bayram, bu risklerin kırılgan gruplara etkisini, “Çocuklar ve yaşlı bireyler, iklim krizinin olumsuz sağlık etkilerine karşı daha hassaslar. Coğrafi ve sosyoekonomik koşullar, uyum sağlama kapasitesinin azalmasıyla birlikte, iklim krizinin olumsuz etkilerine karşı insan savunmasını iyice zayıflatıyor. Coğrafi olarak iklim krizinden daha yoğun etkilenen bölgelerde ve sosyoekonomik koşulların düşük olduğu durumlarda iklim krizinin olumsuz etkileri daha çok hissediliyor.” şeklinde açıkladı. 

Küresel sıcaklıkların rekor seviyelere kıyasla azalması şaşırtıcı değil

Yuvam Dünya İklim Kliniği Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Levent Kurnaz, “Bu hafta küresel sıcaklıklar yavaş yavaş azalmaya başladı. Bunu önemli bir düşüş olarak görmemek gerekiyor. Hala yaşadığımız her gün tarihte insanlığın yaşadığı en sıcak gün olsa da küresel ortalama sıcaklık uzun bir aradan sonra ilk defa 17℃'nin altına indi. Ülkemizde bunu ‘eyyam-ı bahur sıcakları geçti tabii ki’ diye karşılasak da sözü edilen ‘eyyam-ı bahur’ aslında yazın en sıcak günleri anlamına geliyor. Ağustos ayının ortasına yaklaştığımızda da küresel sıcaklıkların rekor seviyelere kıyasla azalması şaşırtıcı değil. Gene de bilim insanları açısından bakıldığında bu yazı geçtiğimiz tüm yazlardan farklı olarak artık iklim krizinin gözümüzün önünde ve yadsınamaz şekilde belirdiği yaz olarak anacağız. Bir kez daha unutmayalım, gelecek yaz daha da sıcak olacak.” dedi.

Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİD) bu yıl 18-24 Haziran 2023 tarihinde kutlanan “iklim değişikliğinin alerjik hastalıklar üzerindeki etkisi” ni konu alan Dünya Alerji Haftası’nda önemli bir seminer gerçekleştirdi. “Hayata Tehdit: Anafilaksi, Doğal Hayata Tehdit: İklim Değişikliği” başlığıyla AİD’in Youtube hesabı üzerinden 21 Haziran Çarşamba günü saat 20:30’da Alerji ile Yaşam Derneği ortaklığıyla gerçekleştirilen canlı yayında alerji-klinik immünoloji doktorları, hastalarının tetikleyicileri belirlemesine, semptomların kötüleşmesini önlemesine ve ortamlarındaki değişiklikler arasında yaşam kalitesini korumasına yardımcı olacak önemli bilgileri paylaştılar. VEM İlaç’ın koşulsuz desteği ile gerçekleşen seminer, AİD Başkanı Prof. Dr. Dilşad Mungan’ın açılış konuşmasıyla başladı. AİD Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Demet Can’ın moderatörlüğünde gerçekleşen yayında Prof. Dr. Fazıl Orhan, Alerjik Şok /  Anafilaksi konusunu, Alerji ile Yaşam Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Özlem Ceylan “Alerjik şok geçiren hastaların yaşadığı sorunlar” konusunu, Doç. Dr. Zeynep Çelebi ise “İklim Krizinin Alerjiye Etkisi” konusunu anlattı.

DÜNYA ALERJİ HAFTASINDA AYA PROJESİ HAYATA GEÇİRİLDİ

Dünya Alerji Haftası kapsamında AYA Projesi’ni de hayata geçirdiklerini söyleyen AİD Başkanı Prof. Dr. Dilşad Mungan, bu projenin önemini şöyle anlattı: “AYA adını verdiğimiz tedavi yöntemi ile alerjisi olan kişilere, anafilaksi geçirmeleri durumunda nasıl davranmaları gerektiğini 3 kolay adımda anlatmayı hedefliyoruz. Bu adımlar: Adrenalin Kalemini Uygula, Yat ve Bacakları Yerden Yüksek Bir Şekilde Tut, Acil 112’yi Ara! aşamalarından oluşuyor. Unutmayalım ki her ilaç ya da besin sizin için uygun olmayabilir. Bazılarımızı arı ve böcek sokmaları diğer insanlardan daha farklı şekilde etkileyebilir. Kaşıntı, şişlik, nefes kesilmesi ve ses kısılması, bayılma gibi semptomlarla kendini gösteren anafilaksi yani alerjik şok geçirebilirsiniz. İşte bu durumlarda hekiminiz size öncesinden adrenalin kalemi önerdiyse, panik yapmadan AYA adımlarını uygulayabilirsiniz. Tüm bu yönergeleri bulabileceğiniz AYA videosu da web sitemizde ve Youtube hesabımızda görebilirsiniz.”

TÜRKİYE’NİN ANAFİLAKSİ HARİTASI ÇIKARILDI: BESİN, ARI VE İLAÇLAR EN SIK ANAFİLAKSİ NEDENİ

Online seminerde konuşma yapan ve Türkiye’deki tüm alerji merkezlerinin ellerindeki verileri toplayarak Türkiye’nin anafilaksi (alerjik şok) haritasını çıkaran Prof. Dr. Fazıl Orhan, anafilaksinin aniden ortaya çıkarak hızla ilerleyen; birden fazla organ sisteminin tutulduğu, yaşamın tehdit eden bir durum olduğunu ifade etti. Her anafilaktik reaksiyonun yaşamı tehdit etme potansiyeline sahip olduğuna dikkat çeken Orhan, tüm anafilaktik reaksiyonları aynı ciddiyetle ele almak gerektiğini söyledi. Türkiye’nin anafilaksi haritasını çıkardıkları çalışmalarından da bahseden Orhan, “Bu çalışmada gördük ki, özellikle de çocuklarda en sık besin, ilaç ve arı venomları anafilaksiye neden oluyor. İlk 2 yaşta inek sütü ve yumurtayı en sık neden olarak saptadık, 3. sıklıkta ise kabuklu kuruyemişler var. Yaş ilerledikçe deniz ürünleri de ekleniyor. Arı venomlarında bal arısının anafilaksiye neden olduğunu görüyoruz. İlaç kategorisinde ise penisilin grubu antibiyotikleri en sık görüyoruz. Erişkinlerde antiinflamatuvar, yani ataları aspirin olan aspirinden türetilmiş ilaçları en sık görüyoruz. Besinlerde ise fıstık ve ceviz erişkinlerde en sık görülen anafilaksi nedenleri olabiliyor. Bazen tüm belirtileri ile anafilaksi olmasına rağmen tetikleyiciyi teşhis edemediğimiz durumlar da söz konusu olabiliyor” dedi.

“BESİN ALERJİLERİ ARTTIKÇA ANAFİLAKSİ DE ARTIYOR”

Alerji ile Yaşam Derneği Başkanı Özlem Ceylan ise anafilaksiyi yılda birkaç hastadan duyarken şimdi daha fazla vaka duymaya başladıklarını söyleyerek, “En sık anafilaksi nedenlerinden biri olan besin alerjilerinde yaşanan artış, anafilaksi vakalarındaki artışın nedeni olarak görülebilir. Söz konusu ilaç ve arı sokmaları da en büyük etken. Bu aşamada soğuk kanlı olmak ve anafilaksi başa geldiğinde ne yapmak gerektiğine dair bilgi sahibi olmak çok önemli. O nedenle AYA projesi kapsamında hazırlanan anafilaksi video oldukça öğretici ve önemli” dedi.

“ALERJİK HASTALIKLAR İKLİM KRİZİNDEN ETKİLENİYOR”

Doç. Dr. Zeynep Çelebi ise iklim krizinin alerjiye etkisi konusunda bilgiler vererek, alerjik hastalıkların gelişmesinde çevresel faktörlerin çok etkili olduğunu hatta artık alerjik hastalıkların çevresel hastalıklar olarak da anılmaya başladığını söyledi. Küresel ısınmayla birlikte daha fazla sıcak hava solumaya başlandığının altını çizen Çelebi,  “Bu da alt ve üst solunum yollarında hücresel bir takım hasarlara yol açıyor. Mukus salgısında değişiklikler yapabiliyor, hava yolunda daralmalara neden olabiliyor. Bu da astım hastalarında alevlenme olmasına neden oluyor, öksürük ve balgamda artma şikayetlerini arttırıyor. Küresel ısınma ile polen mevsimi uzuyor, saman nezlesi olanların sadece ilkbaharda değil artık 4 mevsim yakınmaları devam ediyor. Deri de etkileniyor elbette. Atopik dermatit ve egzeması olan kişilerde bu hastalıkların daha kolay alevlendiği ve daha kontrolsüzleştiğini yapılan çalışmalarda gördük” dedi.

Konu hakkında açıklama yapan İl Tarım ve Orman Müdürü İzzet MURAT;

“Hemşirelik programı öğrencilerimiz eğitim faaliyetleri kapsamında müdürlüğümüz çalışanlarına yönelik bilgilendirme gerçekleştirdi. Şubelerimizin müsaitlik durumuna göre belirlenen zaman aralıklarında ziyaretlerini gerçekleştiren öğrencilerimiz günümüzün kronik rahatsızlıkları ve bunlara karşı geliştirmemiz gereken davranışlar hususlarında bizimle değerli bilgilerini paylaştı.

Bu vesile ile özellikle geçtiğimiz pandemi döneminde değerini bir kez daha anladığımız sağlık çalışanlarımıza da ayrıca teşekkür ediyorum. Öğrencilerimize çalışmalarından dolayı kurumum ve şahsım adına teşekkür ediyor, bundan sonraki eğitim ve çalışma hayatlarında başarılar diliyorum” dedi.

“Kış alerjilerinin çoğunluğu iç ortamlardadır. İnsanlar özellikle yeterli havalandırma yapılmayan iç ortamlarda daha fazla süre vakit geçirdikleri için kış alerjilerine bağlı semptomlarla karşılaşmaları daha yüksektir. Kış alerjilerinin en sık nedenleri ev tozları, ev tozu akarları, küf sporları, böcek dışkıları ve kabuklarıdır. Soğuk hava ve nem ile özellikle ev içi atmosferinde solunan havadaki artan küf, ev tozu akarı gibi alerjenler, iç ortam ısısını ve neminin artmasını çok sever ve hızla çoğalırlar. Buna bağlı olarak kişide hem cilt hem de solunum yolu alerjileri gelişebilir. Kış aylarında atmosferin hava ısısının ciddi azalması ile birlikte soğuk havaya temas sonrası ciltte halk arasında kurdeşen olarak bilinen ürtiker şeklinde cilt alerjisi gelişir. Ayrıca astım ve alerjik nezle olan hastaların; soğuk havanın solunum yolunu olumsuz etkileyip hasar oluşturması sonrası bu hastalıklara bağlı semptomları artabilir.”

“EV İÇİ ALERJENLER ASTIM ATAKLARINI TETİKLEYEBİLİR”

Ayrıca kış aylarında artan viral enfeksiyonlar ve hava kirliliğinin astım, alerjik nezle gibi alerjik hastalığı olan çocuklar için risk faktörü oluşturduğunu da söyleyen Cansever, “Kış aylarında tüm dünyada bu viral enfeksiyonlar çok sık görülür. Hızla bulaşıcı özelliği olan bu enfeksiyonlar alerjik hastalıkların semptomlarını artırabilir. Enfeksiyonlar dışında, ev içi alerjenler, artan hava kirliliği solunum yolu mukozasını bozarak alerji semptomlarını ve astım ataklarını tetikleyebilir” diye konuştu. Tüm bu durumların kişinin; günlük sosyal yaşamında, iş hayatında ve çocuk hastalarda okul serüveninde ciddi şekilde yaşam kalitesini bozduğuna dikkat çeken Cansever,  bu atakların iş gücü kaybı, çocuklarda eğitim aksaması, okul başarısında düşme gibi zorlukları da beraberinde getirdiğini belirtti.

SOĞUK ALERJİSİNDE ANAFLAKSİYE DİKKAT!

Kışın sıklıkla görülen soğuk alerjisinin nadir de olsa anafilaksiye yol açarak yaşamı tehdit edebileceğini söyleyen Doç. Dr. Cansever, “Daha önce yaşanmış anafilaksi öyküsü olan hastalarda epinefrin hazır enjektör bulundurulması ve bu enjektörün doğru kullanımının çok iyi bilinmesi gereklidir. Bununla birlikte nadir de olsa anafilaksi gibi hayatı tehdit eden olayları en aza indirmenin yolu soğuk alerjisi olan bireylerin soğuktan ve soğuk sudan uzak durmasıdır. Soğuk alerjisi olan bireylerin kış aylarında kalın giyinmesi ve soğuğa maruz kalınan süreyi azaltması gerekmektedir” dedi.  

ALERJİ VE GRİBAL ENFEKSİYONU NASIL AYIRIRIZ?

Soğuk alerjileri kışın sık görülen gribal enfeksiyonlarla benzer semptomlar da gösterebiliyor. Peki nasıl ayırt edileceğiz? O konuda da Doç. Dr. Murat Cansever şunları söylüyor:

“Kış alerjileri semptomları ve soğuk algınlığı semptomları birbirine çok benzerdir ve ayırt etmek zordur. Alerji herhangi bir yaşta gelişebileceği gibi yıllarca semptom olmaksızın aynı evde aynı maddelerle alerji olmadan yaşamak söz konusu olabilir. Daha önce hiç alerjisi olmayan bir bireyin tüm semptomlarını mutlak soğuk algınlığına bağlamak yanlıştır. Bireyde yeni gelişmiş olabilecek alerjiler asla unutulmamalıdır. Bu iki klinik durumu ayırt ederken; semptomların birkaç haftadan uzun sürmesi daha çok alerji lehine bir durumdur, aniden ortaya çıkan semptomlar daha önceden alerjisi olmayan bireylerde sıklıkla soğuk algınlığı ile ilgilidir. Ayrıca soğuk algınlığında ateş eşlik edebilirken, alerjik hastalıklarda ateş olmaz. Soğuk algınlığında olan ağrı ve vücut kırgınlığı, alerjik hastalıklarda tipik olarak görülmez. Soğuk algınlığı olan hastalarda boğaz ağrısı daha sık eşlik ederken alerjik hastalıklarda daha nadir görülmektedir.”

Kış aylarında görülme sıklığı artan grip, nezle, farenjit gibi viral solunum yolu enfeksiyonlarının özellikle astım hastalarını olumsuz etkileyip astım kontrolünü bozabileceğini de söyleyen Cansever şöyle devam etti: “Bu nedenle astım ve alerjik nezle hastalarında kışın olumsuz etkilenmeyi azaltmak amaçlı uygun mevsimde grip aşısı yapılması faydalı olacaktır. Bu aşının yapılmasının en azından influenza virüslerine bağlı gelişen astım ataklarını önleyebileceği bilinmektedir.”

YIKANABİLEN MASKELER ASTIMI TETİKLEYEBİLİR!

Çocuklarda maske kullanımı konusunda aklında soru işaretleri bulunan aileler için de önemli bilgiler veren Cansever, “Maske iki yaşın üzerinde özel sağlık sorunu olmayan çocuklarda kullanılabilir. Solunum yolları küçük olması nedeniyle nefes almakta oluşabilecek güçlük nedeniyle 2 yaş altı çocuklarda maske takılmaması önerilir. Maske seçiminde yüze tam oturan, burnu ve ağzı tam kapatan TSE onaylı ürünler tercih edilmelidir. Bu ürünlerin alerji riski düşük, lateks, paraben, naylon gibi maddeler içermeyen özellikte olması önemlidir” dedi. Maske takmanın astımı tetiklediğini gösteren bilimsel çalışma olmadığının da altını çizen Doç. Dr. Murat Cansever, “Şu ana kadar yapılan bilimsel çalışmalar astım atağında olmayan, astım semptomları kontrol altında olan hastalarda maske kullanımının herhangi bir sorun oluşturmadığını ve astımı tetiklemediğini gösterdi. Ancak bez maske kullanımında, maskenin parfümlü deterjan veya yumuşatıcı ile yıkanması sonucu astım hastalığı tetiklenebilir.

KİMLER RİSK ALTINDA? HANGİ ÖNLEMLER ALINMALI?

• Kış aylarında özellikle daha önceden bilinen astım, alerjik nezle, egzama, kronik ürtiker (kurdeşen) gibi hastalıkları olan bireyler,
• Yaşadığı dış ortam ısısı olağan kış ayları ortalama hava sıcaklığının çok daha altında olan ve iç ortam neminin çok fazla arttığı bölgelerde yaşayan bireyler,
• Yaşanılan bölgede artmış endüstriyel alt yapıya bağlı oluşabilecek hava kirliliğinin artışı ve bu bölgelerde yaşayanlar,
• Kış aylarında nemin artması sonrası artan ev tozu akarları, her çeşit kumaş türünde yaşayabilmektedir. Sıklıkla yün yastık, yorgan ve yatakta, kadife perdeler gibi alanlarda yüksek oranda bulunurlar. Bu kumaşları kullananlar da risk altında.
• Kullanılan yatak, yastık ve yorgan yün/kuştüyü olmamalı ve mümkünse akar geçirmeyen tıbbi özel kılıflarla kaplanmalı. Mümkünse halılar kaldırılmalı, değilse büyük bir halı yerine küçük ince bir kilim kullanılmalı. Kalın perdeler yerine stor veya tül perde tercih edilmeli.
• Yaşanılan odada mümkün oldukça az eşya bulundurup kitap ve oyuncak gibi eşyalar kapalı dolaplarda saklanmalı.
• Akarların çok yoğun olarak yaşayabileceği tüylü ve peluşlu oyuncaklar uzaklaştırılmalı.
• Her hafta en az bir defa HEPA filtreli veya yüksek vakumlu elektrik süpürgesi ile tüm oda temizlenmeli.
• Alerjik hastalığı olan bireyler, kış aylarında diğer mevsimlere oranla daha fazla artan hava kirliliği olan ortamlardan uzak durmalı, kalabalık ve havalandırması olmayan kapalı ortamlarda uzun süre bulunmamalı.
• Sigara maruziyetinden uzak durulmalı
• Soğuk havanın solunum yollarını etkilememesi için ağız, burun ve göz gibi organlar iyi korunmalı
• Soğuk alerjisi olan bireylerin kış aylarında kalın giyinmesi ve soğuğa maruz kalınan süreyi azaltması gerekir.

Alerjik hastalar, hava kirliğinin yoğun olduğu ortamlardan uzak durmalı, kreş/okul gibi genel ortamlarda hijyen kurallarına dikkat etmeli ve sık sık eller yıkanmalıdır.

Domates (Solanum lycopersicum), patlıcan, biber ve patatesle birlikte patlıcangiller familyasına ait bir meyvedir. Çoğunlukla sudan oluşur, karbonhidrat içeriği ise oldukça düşüktür. Domates, C, A, K vitamini, potasyum ve folat açısından zengindir. Ayrıca diyet lifi ve antioksidanlar içerir. Domatese güzel kırmızı rengini likopen adı verilen bir antioksidan vermektedir. Kırmızı rengin dışında mor, sarı, turuncu ve yeşil renkte olan domates türleri de bulunmaktadır.

Zengin antioksidan içeriği ile kanserden korunmaya yardımcı

Antioksidanlar hücrelere zarar verebilecek ve bağışıklık sistemini etkileyebilecek serbest radikaller adı verilen moleküllerle savaşır. Domates likopen açısından zengin bir besindir. Likopen; akciğer, mide veya prostat kanseri olma olasılığını azaltabilir. Olgun domateslerde daha bol bulunan likopen, domates pişirildiğinde daha da etkili hale gelmektedir. Çünkü ısı, meyvenin kalın hücre duvarlarını parçalar ve likopenin vücut tarafından daha kolay erişilebilir hale gelmesini sağlar. Bu nedenle; domates suyu, domates salçası ve domates sosları likopenin en zengin besin kaynaklarıdır. Bilimsel çalışmalar, domates ve domates ürünleri ile prostat, akciğer ve mide kanseri vakalarının daha az görülmesi arasında bağlantı olduğunu göstermiştir. Birçok çalışma, özellikle pişmiş domates olmak üzere, yüksek miktarda domates tüketen erkeklerin prostat kanseri riskinin azaldığını bulmuştur. Genellikle sebze ve meyvelere sarı veya turuncu bir renk veren bir antioksidan olan beta karoten, vücutta bağışıklık sisteminin olmazsa olmazı A vitaminine dönüştürülür. Yapılan çalışmalar domates kabuğunda bulunan naringenin adlı flavonoidin, vücuttaki iltihabı azalttığı ve çeşitli hastalıklara karşı koruma sağladığını göstermiştir. Güçlü bir antioksidan bileşik olan klorojenik asit, kan basıncı yüksek seviyelerde olan kişilerin kan basıncını düşürebilir. 

Domates cildi güzelleştiriyor, kalbi koruyor 

Domateslerin çiğ ve pişmiş olmak üzere çeşitli formlarda düzenli olarak tüketilmesi olası faydalarından tam olarak yararlanılmasını sağlayacaktır. Domatesin sağlığa faydalarından bazıları şunlardır:

Kalp Sağlığı: Likopen ve diğer antioksidanlar, damarları koruyarak kolesterol seviyelerini düşürür ve kalp hastalıkları riskini azaltır. Domatesin potasyum içeriği de kan basıncını düzenlemeye yardımcı olabilir. 80 gr'lık bir domates porsiyonu yetişkin bir bireyin günlük potasyum ihtiyacının yaklaşık %5'ini karşılar. Potasyum açısından zengin besinler tüketmek daha düşük felç riskiyle ve daha düşük kalp hastalığı oranlarıyla ilişkilendirilebilir. Likopen ayrıca LDL "kötü" kolesterol seviyesini ve kan basıncını düşürmeye de yardımcı olabilir. Orta yaşlı erkekler üzerinde yapılan bir çalışmada, kandaki yüksek likopen ve beta-karoten seviyelerinin kalp krizi ve felç riskini azalttığı görülmüştür.

Göz Sağlığı: Domates, lutein, zeaksantin ve vücutta A vitaminine dönüşen beta-karoten içerir. Bu bileşikler, göz sağlığını destekler, gözlerin yorulmasını önlemeye ve göz yorgunluğundan kaynaklanan baş ağrılarını hafifletmeye yardımcı olabilir.

Cilt Sağlığı: İçeriğindeki likopen ve diğer antioksidanlar, cilt hücrelerini serbest radikallerden koruyarak cildin daha sağlıklı ve genç kalmasına yardımcı olabilir. Domates, aynı zamanda güneş yanıklarına ve UV ışınlarına karşı koruma sağlar. Bir çalışmaya göre, 10 hafta boyunca her gün 40 gram domates salçasını (16 mg likopen sağlar) zeytinyağı ile birlikte tüketen kişilerde %40 daha az güneş yanığı görülmüştür. 

Sindirim Sistemi: Domates, diyet lifi açısından zengin olduğundan, sindirim sisteminin düzgün çalışmasına yardımcı olur ve kabızlık riskini azaltır. Orta boy bir domates, sindirim için gerekli ve faydalı olan çözünmeyen ve çözünen liften oluşan 1,5 gram lif sağlar. Sağlıklı yetişkin kadınlar günde 25 gram lif, erkekler için 38 gram almayı hedeflemelidir. Domatesler hem çözünebilir hem de çözünmeyen lif kaynağıdır. Çözünebilir lif, sindirim sırasında jel benzeri bir doku oluşturmak için suyu tutar. Çözünmeyen lif dışkıya hacim kazandırır. Bu değişikliklerin her ikisi de dışkının kolondan daha kolay geçmesini sağlar.

Bağışıklık Sistemi: Domates bağışıklık sistemini desteklemeye yardımcı olan antioksidanlar olan C vitamini ve beta-karoten kaynağıdır. Orta boy bir domates sağlıklı bir yetişkinin C vitamini ihtiyacının %28'ini sağlayabilir. Araştırmalar, domates suyunun virüsleri savuşturma da dahil olmak üzere bağışıklık hücrelerinin seviyelerini önemli ölçüde artırdığını bulmuştur. Çalışmalar domates ve domates ürünlerinin içerdikleri vitaminler ve antioksidanlar sayesinde çeşitli kanser türlerine yakalanma riskini azaltabileceğini göstermektedir.

Domates konservesi yaparken bunlara dikkat edin

Domatesin Türk mutfağında hemen her yemekte kullanılması domatesin konserve formunda da çok tüketilmesini beraberinde getirmektedir. Özellikle yaz aylarında pek çok insan domates konserveleri için hazırlıklara başlamaktadır. Ancak domates konservesi yaparken bazı önemli noktalara dikkat edilmelidir. Konserve yapılmadan önce en önemli noktaların başında kavanozların steril hale getirilmesi gelmektedir. 

•Büyük bir tencerenin içerisinde konserve yapmak için kullanılacak kavanozlar ve kapaklar ortalama yarım saat kadar kaynatılmalıdır. Kavanozların cam ve daha önce kullanılmamış olması gerekmektedir. Cam kavanozların kaynatılma işlemi hem steril hem basınçlı hale gelmesi için yapılmaktadır. Bu sayede konservenin daha uzun süre taze kalması sağlanmaktadır. 

•Ardından, kavanozlar temiz bir bezin üzerine dizilerek soğutulmalı ve iyice kurulanmalıdır. 

•Hazırlanan karışım sıcakken kavanozlara konmalıdır. Bu sayede kavanoz vakumlanır, havayla teması kesilir ve ürününüz daha uzun süre saklanır.

•Konservenin dayanma süresini artırmak amacıyla kavanozun 1/5′ini boş bırakılmalıdır. Konservenin bozulmaması için kavanozun sıkıca kapatılması önemlidir. Kavanoz kapağının içeri doğru çökmesi gerekmektedir. Eğer kapak atarsa veya sızıntı yaparsa ürün güvenle saklanamaz, bu nedenle kapak mutlaka değiştirilmelidir. 

•Kapaklarını kapadıktan sonra kavanozlar ters çevrilir. Üzerlerine bir havlu ile örtülerek 1 gün oda sıcaklığında bekletilir. 

•Daha sonra kavanozları düz çevrilerek serin ve güneş almayan bir yerde muhafaza edilir.

Kurban Bayramı yaklaşırken, İslam aleminin de bayramını kutlayan Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, özellikle mevsim normallerinin üstündeki sıcaklıklara dikkat çekerek; “Gerek havaların sıcaklığı gerekse kültürümüzdeki misafir ağırlamaya verilen önem, bizi birtakım sindirim sorunlarıyla karşı karşıya getirebilir. İkramı geri çevirmek değil ama ikram edilenin yarısıyla yetinip tadımlık ölçüde tüketmek, bol su içmek, sabah erken veya akşam güneşin çekildiği saatlerde kısa yürüyüşler yapmak, varsa alınan ilaçları aksatmamak, aşırı tuzdan kaçınmak gibi önlemleri bayramı daha keyifli geçirmemizi sağlayacaktır.” dedi.

Türk Böbrek Vakfı Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın, kurban bayramı ve özel günlerde kontrolsüz beslenmeden kaçınmak için alınması gereken tedbirlere dikkat çekiyor. TBV Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın: “Bu gibi özel günlerde artan şeker ve tatlı tüketimine eklenen dikkatsiz et tüketimi, özellikle böbrek hastalıkları, obezite, şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalığı olan kişilerde farklı problemlere zemin oluşturabiliyor.

Etlerin sindiriminin zor olduğu ve bazı noktala dikkat edilmesi gerektiğinin altını çizen Aydın: “Kesilen etler hemen tüketilmemeli, biliyoruz ki bazı yörelerde etler kesildiği gibi ocağa konulup sofraya getirilebiliyor. Sertliğinin gitmesi açısından 24 saat dinlendirilmesi oldukça önemlidir. Aksi durumda sindirim zor olacağından özellikle mide rahatsızlığı olan kişilerin sıkıntı yaşaması kaçınılmaz olur. Ayrıca etler pişirilirken yağsız tarafları tercih edilmeli, kızartma ve kavurma yerine haşlama, fırında pişirme veya ızgara tercih edilmelidir. Haşlarken az su kullanılmalı ve suyu dökülmemelidir. Izgara yapılacaksa etin üzerinde kömürleşmiş bir katman oluşturmamak için et ve ateş arasında uygun mesafenin olması da son derece önemlidir. Zoonoz olarak adlandırılan ve hayvanlarda görülen bazı hastalıklar, etler çiğ veya az pişmiş tüketildiği insanlara geçebilir. Bu nedenle etler iyi pişirilerek tüketilmelidir. İlave yağ konulmadan kendi yağında pişirilen etleri sebzelerle pişirmek veya etlerin yanında yeşil salata yemek besin çeşitliliği açısından önemlidir. Etlerde bulunmayan C vitamini bu şekilde vücuda alınabilir” dedi.

“ETLERUYGUN KOŞULLARDA MUHAFAZA EDİLMELİ”

“Etler saklanırken büyük parçalar yerine porsiyonluk olarak ayrılmalı, buzdolabı poşetlerine veya yağlı kağıtlara konularak saklanmalıdır. Bu şekilde buzlukta (-18 derecede)uzun süre saklanabilir. Tüketilecek etler buzdolabında çözdürülmeli ve çözülen etler tekrar dondurulmamalıdır. Etleri oda sıcaklığında ve açıkta çözdürmek kolayca bozulmasına ve zararlı hale gelmesine neden olabilir.

Güne, her zaman olduğu gibi bayramda da kahvaltı ile başlamanın önemi vurgulayan TBV Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın: “hamur işleri ve kızartmaların yer aldığı kahvaltılar yerine; peynir çeşitleri, yumurta, zeytin, salatalık, domates gibi sebzeler, yeşillikler ve tam buğday ekmeği kahvaltı için sağlıklı bir seçim olacaktır. Ziyaretlerde şerbetli tatlılar yerine sütlü tatlıların aşırıya kaçılmadan tercih edilmesi, metabolizma hızının dengede olması için 2-2,5 litre su tüketmeye dikkat edilmesi fiziksel aktiviteden uzak durulmaması ve akşam geç saatlerde yemek tüketilmemesi de sağlık bir beden için olmazsa olmazlardır” dedi.

“Günün En Önemli Öğünü Kahvaltıya Dikkat Edilmeli”

Kurban Bayramı’nda nasıl sağlıklı beslenilebileceği konusunda tavsiyelerde bulunan KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü akademisyenlerinden Dr. Muteber Gizem Keser; “Bayram süresince kahvaltı öğününün atlanmaması gerekiyor. Kahvaltı, uzun süren açlık sonrasında sistemin enerji elde etmek için aldığı en önemli kaynağı sağlıyor. Kahvaltıda kavurma gibi et yemekleri yerine, hafif besinler tüketmek önem arz ediyor. Peynir, zeytin, yumurta, mevsim yeşilliği, açık çay, mümkünse ceviz, badem (porsiyon kontrolü sağlanarak) yağlı tohum gibi yiyecekler ile kahvaltıyı desteklemek sindirim sistemi şikayetlerin oluşumunu önlüyor” dedi.

“Lif Alımı İçin Sebze Tüketimi İhmal Edilmemeli”

Etlerin sebzelerle beraber tüketilmesinin hem besin değeri hem de lif alımı açısından önemli olduğunu söyleyen Keser; “Özellikle sindirim sistemi hastalığı olan bireylerin eti birkaç gün (minimum 24 saat) buzdolabında dinlendirdikten sonra tüketmesi sağlık problemlerinin önlemesinde fayda sağlayacaktır. Özellikle kalp-damar hastalığı öyküsü olan, kan yağları yüksek seyreden, vücut ağırlığı fazla olan bireyler, porsiyon kontrolü sağlamalı ve etin yağlı kısımlarını tüketmemelidir.

Pişirime yöntemi olarak, mümkün olduğunca kızartma veya kavurma yerine haşlama ve ızgara gibi yöntemler tercih edilmelidir. Pişirilirken yanına domates, biber gibi sebzelerin de eklenmesi, sağlığa zararlı toksik etki gösterebilecek maddelerin etkisinin azalmasına yardımcı olmaktadır. Et ve etli yemeklerin yanına sofrada bol limonlu bir salata en iyi seçeneklerdendir. Mevsim yeşilliklerinden oluşan limonlu bir salata, C vitaminin etkisi ile kanserojen maddelerin oluşumunu azaltacak; aynı zamanda öğün içinde alınacak lif miktarını artıracaktır. Çiğneme sayısının çok olması da sindirim problemlerinin önüne geçecektir” şeklinde konuştu.

“Ayran veya Yoğurt Tüketimi Sindirimin Kolaylaşmasına Yardımcı Olur”

Yemeklerde ayran ya da yoğurt tüketiminin sindirimi kolaylaştıracağını belirten Keser; “Yemeklerde, etin yanında gazlı içecekler, meşrubatlar yerine taze meyve tüketilmelidir. Yemeğin yanında ayran, yoğurt gibi içerisinde kalsiyum, B2, B12 vb. vitaminler ve protein bulunan ürünler, sindirimin de kolaylaşmasına yardımcı olacaktır. Bu besinler, laktoz hassasiyeti olan bireyler için de iyi birer alternatiftir” ifadelerine yer verdi.

Etin Muhafazasında Önemli Noktalar

Kurban etinin muhafaza edilmesindeki önemli noktalara değinen Keser; “Et büyük parçalar halinde değil, küçük parçalara bölünerek buzdolabı poşetine konulmalı veya yağlı kâğıda sarılarak buzluk kısmında ya da derin dondurucuda saklanmalıdır. Bu şekilde hazırlanan etler, -18 derece derin dondurucuda 3 ay muhafaza edilebilir. Et, kıyma haline getirilirse, muhafaza süresi kısaldığı için buzdolabında iki günden fazla saklamamalıdır. Et, derin dondurucudan çıkarılıp tüketilmek istendiğinde ise oda ısısında, kalorifer veya klima aracılığıyla değil, buzdolabında ya da mikro dalga fırında çözdürülmelidir. Oda ısısında çözdürülen et ürünleri, patojenlerin üremesi için ortam oluşturmaktadır” dedi.

Ramazan ayı boyunca oruç tutarken ister istemez su tüketimi kısıtlanıyor. Yaklaşan Ramazan Bayramı her ne kadar tatlılarıyla iştah kabartsa da güvenilir, mineralli ve doğal kaynak sularıyla vücuttaki su kaybını telafi etmek sağlık için öncelik taşıyor. Bayram neşesinin yerini hastalıkların almaması için planlı bir biçimde su içilmesi gerekiyor. 

Vücutta sıvı kaybının baş ağrısı, baş dönmesi, bayılma, halsizlik, mide bulantısı, tansiyon düşüklüğü gibi sorunlara yol açabileceğini belirten Diyetisyen Neslihan Öztürk Aktepe, ‘’Bayram sabahında limon, nane ve tarçın içeren su tüketilerek güne başlanmalıdır.  Özellikle sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum ve fosfat gibi vücudumuz için hayati önemi olan mineralleri barındıran doğal kaynak ve doğal mineralli suların tüketilmesine özen gösterilmelidir’’ dedi.

“Sindirim sisteminin yorulmaması gerekiyor”

Oruçlu zamanlarda daha az yemek yemeye alışan sindirim sisteminin bayram sabahından başlayarak çok fazla yorulmaması gerektiğine de vurgu yapan Aktepe, şunları söyledi: ‘’Protein ağırlıklı bir kahvaltı yapıp, diğer öğünlerde yine mideyi yormayacak besinlerle devam etmeliyiz. Özellikle kızartmalar, aşırı yağlı besinler, şeker, fazla tuz kullanımı, beyaz unlarla yapılan börek, çörek, pastalara çok dikkat etmemiz gerekir. Bayramda sindirim sistemine çok yüklenilmesi halinde mide bulantısı, ishal, kusma sorunları yaşanabilir.’’ 

“İçtiğiniz suya dikkat edin”

Tüketilen suyun kalitesinin sağlıkta belirleyici olduğuna dikkat çeken Aktepe, ‘’Öncelikle sindirim sistemimizin rahatlaması ve bozulmaması için ambalajlı, içeriği net olarak bilinen, doğal kaynak suyu ve doğal mineralli suların tercih edilmesini öneriyoruz. 

"Sodyumdan fosfata kadar birçok minerali içinde barındırıyor"

Ramazan ayını sağlıklı bir şekilde geçirmek için bolca su içilmesinin önemine vurgu yapan Diyetisyen Neslihan Öztürk Aktepe, “Vücudumuz normalde idrar çıkışı, terleme, vücut salgılarının üretimi ve daha birçok yolla belli miktarda su kaybeder. Ramazan ayında yeterli su içilmediğinde de vücutta sıvı kaybı gerçekleşeceğinden metabolik denge bozulur. Bu da tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi, bayılma, baş ağrısı, mide bulantısı, halsizlik gibi belirtileri beraberinde getirir. Bu nedenle, özellikle sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum ve fosfat gibi vücudumuz için hayati önemi olan mineralleri barındıran, doğal kaynak ve doğal mineralli suların tüketimine Ramazan ayında çok daha fazla dikkat etmek gerekiyor” diye konuştu. 

“Su içmekte zorlananlar limon, tarçın ve nane ile suları tatlandırabilir”

Orucun büyük bir bardak ılık suyla açılmasını ve kalan miktarın ise sahur ve iftar arasında içilmesini öneren Aktepe, şöyle konuştu: Ramazan’da vücudun ihtiyacı olan mineralleri sağlayabilmek için içilen suyun dengeli doğal mineraller içeren doğal kaynak ve doğal mineralli su olmasına dikkat edilmeli, bu sebeple özellikle ambalajlı sular tercih edilmelidir. İftarda uzun bir açlık sürecinden sonra su içmekte zorlanan veya bulantı sorunu yaşayanlar sularına limon, tarçın, nane gibi hafif tat verici besinleri ekleyerek suyu daha kolay içebilir. Ayrıca su içmeyi sık sık hatırlamak için yakın çevrede her zaman dolu bir sürahi ve bardak bulundurulması da işe yarar. Bu konuda renkli ve eğlenceli ürünler tercih ederek su içmeyi keyifli hale getirebilirsiniz. Bununla birlikte, taze naneli veya fesleğenli ayran, şekersiz hoşaf veya komposto da iftar sofraları için son derece sağlıklı içecekler.” dedi

Sahurda hamur işleri ve ağır yemeklerden uzak durulmalı

Yeterli ve dengeli beslenmenin sürdürülebilmesi için günün oruç tutulmayan bölümünde 2 ana öğünü tamamlamak ve sahur öğününü atlamamak gerekir. Sahura kalkılmaması ya da sahurda sadece su içilmesinin zararlı olduğu göz ardı edilmemelidir. Çünkü bu beslenme tarzı yaklaşık 17 saat olan açlığı, ortalama 20 saate çıkarmaktadır. Sahurun sabaha karşı yapılması özellikle kilo vermek isteyen danışanların gece yemek kilo aldırır şeklinde düşünerek sahur yapmaktan vazgeçmesine neden olabilir. Ancak zaten sınırlı yeme süresine sahip olunan Ramazan ayında gün içerisinde ihtiyaç duyulan enerji hem sahur hem de iftarda yapılan beslenme ile sağlanır.  Eğer sahur öğünü, ağır yemeklerden oluşursa gece metabolizma hızı düştüğü için yemeklerin yağa dönüşme hızı ve kilo alma riski artmaktadır. Bu nedenle sahura mutlaka kalkılmalıdır. Sahurda süt, yoğurt, peynir, yumurta, tam tahıllı ekmekler gibi besinlerden oluşan hafif bir kahvaltı yapılabilir. Aşırı yağlı, tuzlu ve ağır yemekler ile hamur işlerinden uzak durulması uygun olacaktır. 

İftarda hızlı yemek yemenin önüne geçilmeli

Bu süreçte dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da iftar sofraları için hazırlanan yiyecekler ve bunların tüketim miktarlarıdır. İftar sofralarında bir insana yetecek yemeğin 2-3 kat fazlası bulunabilmektedir. İftarda kan şekeri çok düşük olduğundan kısa sürede çok miktarda besin tüketme isteği doğmaktadır. Yapılan en büyük hatalardan birisi de çok hızlı bir şekilde, çok yüksek miktarda besin tüketmektir. Beyin doyma emrini yemekten 15-20 dakika sonra verir. Çok hızlı yemek yendiğinde bu süre zarfında fazla miktarda, enerjisi yüksek besinler yenilir ve bu durum hem sağlık açısından risk oluşturabilir hem de ilerleyen günlerde kilo alımına zemin hazırlayabilir. Ayrıca midede rahatsızlık oluşturmaması adına yemeğe daha sıvı sayılan çorba ile başladıktan 15 dakika sonra az yağlı ızgara, haşlama, fırında ya da buğulama olarak hazırlanmış yemekler ile devam edilmelidir. Tatlı seçiminizi iftardan hemen sonra yapmak yerine, birkaç saat sonra ara öğünde tercih etmeniz önerilir. Ağır, şerbetli tatlılar yerine hafif meyve tatlıları veya dondurma tüketmek daha sağlıklı olacaktır.

Komposto ve kuruyemişler ile bağırsaklarınızı hareketlendirin

Ramazan’da hareketsizlik, bağırsak hareketlerinin yavaşlamasına hatta kabızlığa neden olabilir. İftardan 1-2 saat sonra yarım saatlik yürüyüşler yapmak, yemeklerde lif oranı yüksek yiyecekler (kuru baklagiller, kepekli tahıllar, sebzeler) ve ara öğünlerde de taze ve kuru meyveler, hoşaf ve kompostolar, ceviz, fındık, badem gibi kuru yemişler tercih etmek sindirime yardımcı olacaktır.

Su ve tuz tüketimine dikkat!

Günde ortalama en az 2-2,5 litre (12-14 su bardağı) su içmeye ve susama hissi duymasanız bile iftar ve sahur arasında sık sık su içmeye özen gösterilmelidir. Suya ek olarak kafein içeren içecekler yerine de süt, ayran, sade soda, taze sıkılmış meyve-sebze suları, ıhlamur ve kuşburnu gibi bitki çayları tercih edebilirsiniz. Yemekle fazla tuz tüketmek susuzluğun daha fazla hissedilmesine neden olur. Bu nedenle özellikle sahurda olmak üzere oruç boyunca tuzlu yiyeceklerden uzak durarak tuz tüketimine dikkat etmenizde fayda vardır.

Ek olarak; kronik rahatsızlığı olup sürekli ilaç kullanması gereken kişiler oruç tutmak için mutlaka hekimine danışmalı ve bir diyetisyen takibinde oruç tutmalıdır.

Balık yağı günümüzde besin takviyesi olarak kullanılıyor

Genellikle uskumru, ton balığı ve ringa balığı gibi yağlı balıklardan elde edilen bir yağ türü olan balık yağı, Omega -3 yağ asitleri açısından zengin olması sebebiyle günümüzde besin takviyesi olarak yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Piyasada genellikle sıvı ve tablet formunda bulunan balık yağı, özellikle hipertrigliseridemi ve kardiyovasküler hastalıkların önlenmesinde en çok kullanılan besin desteği olmaktadır.

Soğuk su balıkları Omega-3 açısından daha zengin

Balık yağının içerdiği Omega 3; alpha-linolenic acid (ALA), eicosapentaenoic acid (EPA), and docosahexaenoic acid (DHA) olmak üzere 3 türü bulunan bir yağ asididir. ALA formu keten tohumu, soya fasulyesi ve kanola yağı gibi bitkisel kaynaklarda; EPA ve DHA ise balık ve diğer deniz ürünlerinde bulunmaktadır. Özellikle somon, ringa balığı, orkinos, ton balığı ve sardalya gibi soğuk su balıkları ile ceviz ve chia tohumu Omega 3 yağ asitlerinden zengindir. Omega 3 besinlerde doğal olarak bulunmasının yanı sıra; yumurta, yoğurt, meyve suyu, süt ve bebek mamalarına sonradan ilave edilerek zenginleştirme yapılabilmektedir.

Bedenimizdeki bütün hücrelerin membranı için önemli bir bileşen olan Omega 3, özellikle göz, beyin ve sperm hücrelerinde yoğun olarak yer alır. Bununla birlikte kalp-damar sağlığı, akciğerler, immün ve endokrin sistem üzerinde birçok olumlu etkisi bulunmaktadır.

Romatoid artrit semptomlarını azaltıyor, kan basıncını düzenliyor

Balık yağının faydaları şu şekilde sıralanmaktadır:

1. Balık yağının romatoid artrite bağlı semptomları rahatlatmaya yardımcı olabileceğine dair çalışmalar bulunmaktadır. Haftada iki kez besin kaynaklı tüketimi kalp hastalığı riskini azaltmaktadır; ancak besin takviyesi formu ile bu etkinin sağlanacağı bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.

2. Balık yağının besin takviyesi formunda alımı kan basıncını düzenlemekte; yüksek tansiyonu düşürmeye yardımcı olabilmektedir. Bununla birlikte balık yağı, içerdiği Omega 3 yağ asitleri sayesinde kan trigliserit düzeylerinin iyileşmesine, iyi kolesterol olarak adlandırılan HDL kolesterolün yükselmesine katkıda bulunabilmektedir.

3. Balık yağının içeriğinde bulunan çoklu doymamış yağ asitlerinin; kalp koruyucu, iltihaplanmayı baskılayıcı ve hipertrigliserdemi üzerine olumlu etkilere sahip olmaları sayesinde; metabolik sendrom gibi obeziteye bağlı komorbiditelerin önlenmesi ve tedavisinde etkili olabileceği düşünülmektedir.

4. Balık yağı tüketimi adet kramplarına iyi gelebilmektedir.

5. Balık yağı ayrıca karaciğer yağlanmasını azaltıcı etki gösterebilmektedir.

Aşırı tüketimi kanama riskini artırabilir

Vücuda faydalarının yanı sıra balık yağı tüketiminin bazı yan etkileri de görülebilmektedir. Balık yağı takviyelerinin ağızda kötü bir tat ve koku bırakabilmesi, mide yanması, bulantı veya diyare (ishal) gibi sindirim sistemi problemlerine yol açabilmesi, yüksek dozda tüketimin kanama riskini de artırması ile antikoagülan ve antiplatelet ilaçların etkisini azaltması bu yan etkiler arasında yer almaktadır.

Hamile ve emziren kadınlar dikkatli kullanmalı

Tablet, kapsül ve sıvı formda günlük olarak tüketilebilen balık yağı takviyelerinin faydasını görebilmek için uzun süreli kullanımı önerilmektedir. Çocuklarda, yetişkinlerde ve yaşlılarda güvenli bir şekilde kullanılabilen balık yağının ağır metal içerme riski nedeni ile gebelerde ve emziren annelerde daha dikkatli kullanılması ve uygun ürünlerin seçilmesi gerekmektedir.

Balık yağı iştahı artırıp, kilo aldırmıyor

Balık yağının iştah artırıcı ve kilo aldırıcı etkisinin olup olmadığı merak edilen sorular arasında yer almaktadır. Ancak balık yağının iştah artırıcı ve kilo aldırıcı etkisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte balık yağı günün herhangi bir saatinde öğün sırasında yağ içeren besinler ile tüketilmesi önerilmektedir.

Göz Nemini Koruyun

Soğuk havalarda iç mekanlarda ısıtma sistemlerinin kullanımı hava nemini düşürür ve gözlerin kurumasına yol açabilir. Yapay gözyaşı damlaları ve hava nemlendiricileri, gözlerin nemli kalmasına yardımcı olarak kuru göz rahatsızlığını önlemeye yardımcı olabilir.

Soğuk ve Rüzgardan Korunun

Soğuk rüzgarların göz yüzeyinde tahriş ve kuruluk yaratabileceğine dikkat çeken Opr. Dr. Şehvar Nefesoğlu, “Dışarı çıkarken gözleri koruyacak şekilde şapka ve eşarp kullanımı, bu tür rahatsızlıkları önleyebilir.” diyor.

Gerekli Vitamin ve Minarelleri Alın

Göz sağlığını destekleyen vitamin ve mineraller açısından zengin bir diyet, gözlerin sağlıklı kalmasına yardımcı olabilir. Özellikle A, C ve E vitaminleri ile Omega-3 yağ asitleri bu konuda oldukça önemli. Ayrıca, yeterli su tüketimi gözlerin nemli kalmasına katkı sağlayabilir.

Soğuk Havalarda Kontrollerinizi Aksatmayın

Nefesoğlu, kış aylarında artan göz rahatsızlıklarına karşı düzenli göz kontrollerin öneminin altını çizerek ekliyor; “Bu kontroller, olası sorunların erken tespit edilmesine ve etkili tedavi yöntemlerinin uygulanmasına olanak tanır.”

Soğuk havalar, göz sağlığımız için özel dikkat gerektiren bir dönem. Nemlendirme, rüzgar ve soğuktan korunma, dengeli beslenme ve düzenli göz kontrolleri gibi önlemler, soğuk hava koşullarının gözlerimiz üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirgemeye yardımcı olabilir. Özellikle soğuk havalarda göz sağlığına yönelik bu basit adımları uygulamanın uzun vadede göz sağlığını korumak ve potansiyel göz rahatsızlıklarını önlemek için hayati önem taşıdığını belirten Nefesoğlu, “Unutmayın, göz sağlığınız, genel sağlığınızın ve yaşam kalitenizin önemli bir parçasıdır. Soğuk havalarda gözlerinize gereken özeni göstermek, her mevsim sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürmenize katkıda bulunacaktır.” diyor.

Taze meyve ve sebzeler, et veya tavuk sulu çorbalar virüsle savaşırken bağışıklık sistemini güçlendiren önemli vitaminler, mineraller ve antioksidanlar sağlar. Vücut direncini güçlendirmek ve korumak için öğünlerin sade ama besleyici gıdalarla yapılması gerekmektedir.

Sıvı ihtiyacı en iyi su ile karşılanıyor

Vücudun kaybedilen sıvıyı yerine koymak için bol miktarda sıvıya, hatta enfeksiyonla mücadele etmek için daha fazlasına ihtiyacı vardır. Sıvı ihtiyacı en iyi su ile karşılanır ancak ıhlamur, ekinezya, kuşburnu gibi bitkisel çaylar da tüketilebilir. Ayrıca bitki çaylarına 1 tatlı kaşığı bal ilavesi de yapılabilir. Bunlar semptomlar üzerinde rahatlatıcı bir etki de gösterir. Kahve, siyah çay ve alkol tüketimi vücutta su kaybına neden olduğu için hastalık ve toparlanma süreci boyunca tüketilmemelidir. Griple savaşırken vücudun en iyi ilacı uykudur. Bağışıklık hücreleri özellikle gece uykusu sırasında çoğalır, bu nedenle en geç 22:00’de yatağa girilmesi ve en az 8 saat uyunması fayda sağlayacaktır.

Sağlıklı beslenme vücudu hastalıklara karşı koruyor

Bağışıklık hücreleri de dahil olmak üzere tüm hücrelerin sağlığı ve işlevi için çeşitli bir diyetin parçası olarak yeterli miktarda besin tüketmek gerekir. Sağlıklı beslenme vücudu mikrobiyal saldırılara ve aşırı iltihaplanmaya daha iyi hazırlayabilir, ancak tek tek gıdaların özel koruma sağlaması pek olası değildir. Vücudun bağışıklık tepkisinin her aşaması, birçok mikro besinin varlığına dayanır. Bağışıklık hücrelerinin büyümesi ve işlevi için kritik olduğu belirlenen besin örneklerine C vitamini, D vitamini, çinko, selenyum, demir ve protein (amino asit glutamin) dahildir. Bunlar çeşitli bitkisel ve hayvansal gıdalarda bulunurlar.

Bu besinler bağışıklığı destekliyor

Bazı besin ögelerinin eksikliği vücudun bağışıklık tepkisini değiştirebilir. Bilimsel çalışmalarda çinko, selenyum, demir, bakır, folik asit ve A, B6, C, D ve E vitaminlerindeki eksikliklerin bağışıklık tepkilerini değiştirebileceği gösterilmiştir. Bu besinler bağışıklık sistemine çeşitli şekillerde yardımcı olmaktadır.

· Sarımsaktaki aktif bileşen olan allicin sativum'un soğuk algınlığı üzerinde antiviral ve antimikrobiyal etkileri bulunur.

· Kırmızıbiber, maydanoz ve tüm narenciye meyveleri C vitamini bakımından yüksektir.

· Brokoli vitamin ve mineraller ile güçlendirilmiştir. A, C ve E vitaminlerinin yanı sıra lif ve diğer birçok antioksidanla dolu brokoli, tabağınıza koyabileceğiniz en sağlıklı sebzelerden biridir.

· Zencefil ve zerdeçal iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir, bu da boğaz ağrısını ve iltihaplı hastalıkları azaltmaya yardımcı olabilir. Zencefil mide bulantısına da yardımcı olabilir.

· Kara mürver yıllardır soğuk algınlığı ve grip tedavisinde kullanılmaktadır. Bilimsel çalışmalarda, günde dört kez mürver takviyesi tüketen grip hastalarında ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, burun tıkanıklığı ve öksürükte azalma görülmüştür. Bulantı, kusma ve ishale neden olabileceğinden çiğ mürver tercih edilmemelidir.

· Ispanak, flavonoidler, karotenoidler, C ve E vitamini dahil olmak üzere birçok temel besin ve antioksidan içerdiğinden bağışıklık sistemini güçlendirir. Kereviz ve portakal/kivi, birçok insanın soğuk algınlığı hissettiğinde başvurduğu vitamin olan mükemmel bir C vitamini kaynağıdır. Havuç, bir tip antioksidan olan beta karoten içeriği nedeniyle bağışıklık sistemini destekler.

· Meyve ve sebzeler, ne kadar renkliyse o kadar iyidir. Canlı renkler, karotenoidler, polifenoller, flavonoidler ve antosiyaninler gibi antioksidan ve antienflamatuar fitokimyasalların varlığına işaret eder.

· Karahindiba ve roka gibi acı yeşillikler, sağlam doğal öldürücü hücre üretimini ve uygun T hücresi işlevini desteklemek için karaciğer sağlığını destekler.

· Tam tahıllar ve baklagiller sağlıklı bir bağırsak için lif sağlar. Bağırsak, bağışıklık aktivitesinin önemli bir merkezi olduğundan, onu dengede tutmak önemlidir! Bu gıdalar ayrıca ilave bağışıklık desteği için B vitaminleri ve çinko içerir.

· Keten tohumu, iyi bir anti-inflamatuar Omega-3 yağ asitleri kaynağıdır. Ayrıca, öğünlere sağlıklı yağlar eklemek, bağışıklık sağlığı için çok önemli olan A, D ve E gibi yağda çözünen vitaminlerin emilimine yardımcı olur.

· Chia tohumları, içerdiği Omega-3 yağ asitleri sebebiyle vücudumuzda inflamasyonu azaltır. Bağırsak ve bağışıklık sistemimizi destekler. Kakao, vücudun hücrelerini serbest radikallerden koruyarak bağışıklık sistemini güçlendirmeye yardımcı olabilecek teobromin adı verilen bir antioksidan içerir. Yaban mersini bağışıklık sistemini güçlendirmeye yardımcı olabilecek antioksidan özelliklere sahip olan antosiyanin adı verilen bir tür flavonoid içerir.

“Her yıl 1,3 milyon kişi pasif içiciliğe maruz kaldığı için hayatını kaybediyor.”

Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Prof. Dr. Mücahit Öztürk konuyla ilgili şu açıklamalarda bulundu:“Tütün kullanımı, bazı kanserler, kalp krizleri, felçler ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı gibi solunum yolu hastalıkları dahil olmak üzere birçok hastalığın önde gelen nedeni. Hamilelik sırasında sigara kullanımı düşük doğum ve erken doğum riskini artırıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tütün kullanımının her yıl dünyada 8 milyon insanın ölümüne neden olduğunu; bu ölümlerin 1,2 milyondan fazlasının pasif içicilikten kaynaklandığını ve 65.000'inin ise çocuklar arasında gerçekleştiğini belirtiyor. Tütün ürünlerinin içindeki toksin (zehir) ve kansere neden olabilecek diğer maddeler yanan sigaradan havaya yayılarak, içen kişinin yakınındakiler için de zehirli bir ortam oluşturuyor. Bu sebeple tütün kullanmadığı halde tütüne maruz kalanların durumu da büyük bir önem arz ediyor. Sigara dumanına maruz kalan çocuklarda astım, bronşit, soğuk algınlığı, orta kulakla ilgili sorunlar ve akciğer işlevinde azalma gibi solunum sistemine ilişkin sorunların görülme riskinin de daha yüksek olduğu biliniyor. Bu nedenle dumansız hava sahası çok önemli. 2008'de dünya nüfusunun sadece %5'i dumansız hava sahası kapsamındaydı, ancak bugün dünya nüfusunun dörtte birinden fazlası bu uygulama kapsamında yer alıyor. Son 15 yılda, dumansız hava sahası uygulamalarının kapsadığı ülke sayısı 2007'de 10 iken 2022'de 74'e yükseldi.”

Gençler risk altında

Dünyada yeni geliştirilen tütün ve nikotin ürünlerinin yarattığı tehlikeye dikkat çeken Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Prof. Dr. Mücahit Öztürk, “Elektronik sigara olarak bilinen Elektronik Nikotin Dağıtım Sistemleri (ENDS), 2008-2009 yıllarında piyasaya çıktı. 2019'da, yeni bir tek kullanımlık ENDS olan Puff Bar, ABD'de ve 2020'de İsviçre'de piyasaya sürüldü. Bugün, dünya çapında çeşitli tek kullanımlık ENDS markaları ticarileştiriliyor ve bu tek kullanımlık ENDS'lerin sayısı giderek artıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2021 yılı Küresel Tütün Salgını Raporu, ‘Yeni ve Geliştirilmekte Olan Tütün Ürünlerinin Ele Alınması’temasıyla yayımlandı. Rapora göre, toplam 111 ülke ENDS'yi bir şekilde düzenledi. Bu ülkelerden 32’si ENDS satışını yasakladı ve diğer 79 ülke ENDS'yi düzenlemek için bir veya daha fazla yasal önlemi kabul etti. 84 ülkede hala ENDS'yi ele alan herhangi bir yasak veya düzenleme bulunmamakta,” dedi. 

Tütün endüstrisinin bu ürünlerin sigarayı bırakmayayardımcı, daha zararsız ürünler olarak tanıttığını; bu ürünlerin"temiz", "dumansız" veya "daha güvenli" diye pazarlandığını söyleyen Prof. Dr. Mücahit Öztürk, şunları ifade etti:“Çocuklar ve ergenler arasında elektronik sigara kullanımı, geleneksel sigaraları ve diğer tütün ürünlerini kullanma olasılığını artırıyor. 20 yaşın altındaki çocuklar ve ergenler arasında elektronik sigara kullanımı, yalnızca nikotinin bu yaş grubundaki zararlı etkileri nedeniyle değil; aynı zamanda elektronik sigara kullanımının, gelecekte diğer tütün ürünlerini de kullanmaya başlamalarına ve tütün ürünlerine bağımlı olmalarına yol açabilmesi nedeniyle de endişe verici.” 

“Tütün kullanımının önlenmesi için tüm toplumun birlikte hareket etmesi gerekiyor.”

"Tütün kullanımı, halk sağlığı açısından kritik bir sorun ve toplumun genel hastalık riskini ve yükünü artırmakta. Tütün kullanımıyla mücadelede bireysel çabaların yanı sıra devlet politikaları ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliği de büyük önem taşımakta. Birlikte hareket ederek daha sağlıklı bir gelecek inşa edebiliriz,” diyen Öztürk, 9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü'nün sigarayı bırakmak isteyenler için önemli bir fırsat olduğunu belirtti. Prof. Dr. Mücahit Öztürk sözlerini şöyle noktaladı:

"Bağımlılıktan kurtulmak isteyen herkese destek olmak için buradayız. Yeşilay Danışmanlık Merkezlerimizde ücretsiz danışmanlık hizmeti vererek sigarayı bırakma sürecinin her adımda yanlarında oluyoruz. T.C. Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle hayata geçirdiğimiz ‘Bırakabilirsin’ mobil uygulamasında tütün bağımlılığından kurtulmak isteyenlere ihtiyaç duydukları destekleri sunuyoruz.

Kurulduğu günden bu yana, 1 milyondan fazla çağrı alan Yeşilay Danışmanlık Merkezlerimiz, danışanlarımızın bağımlılıkla mücadelesinde yol gösterici oluyor. En az 3 yüz yüze görüşmeye gelmiş olan danışanlarımıza yaptığımız anketlerde, danışan memnuniyet oranını yüzde 91 olarak ölçümlüyoruz. Bağımlılık gibi zorlayıcı bir alanda; bu yüksek memnuniyet oranı oldukça umut verici.   T.C. Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle hayata geçirdiğimiz ‘Bırakabilirsin’ mobil uygulamasında tütün bağımlılığından kurtulmak isteyenlere ihtiyaç duydukları destekleri sunuyoruz.” 

Doğal şekerleri tercih edebilirsiniz

Aşırı şeker tüketimi insülin direncini artırabilir. Yüksek miktarda şeker alındığında, pankreas tarafından üretilen insülin hormonunun etkisi azalabilir. Bu durum, tip 2 diyabet riskini artırabilir. Ayrıca, şekerin bağışıklık sistemi üzerindeki olumsuz etkileri de unutulmamalıdır. Fazla şeker tüketimi, bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve enfeksiyonlara karşı direncin azalmasına neden olabilir.

Meyve, sebze ve tam tahıllar gibi doğal şeker kaynakları, vücudunuz için gerekli besin maddelerini sağlar. Bu tür besinleri tercih ederek rafine şeker içeren atıştırmalıklardan kaçının.

Şeker yerine doğal tatlandırıcıları tercih edin. Mesela, bal, akçaağaç şurubu, hindistancevizi şekeri gibi doğal tatlandırıcıları kullanabilirsiniz. Ancak, bu alternatifleri de kontrollü bir şekilde kullanmalısınız.

İçecek seçimlerini dikkatli yapabilirsiniz

Şeker tüketiminin diş sağlığı üzerindeki etkileri de göz ardı edilmemelidir. Şeker, ağız içinde bakterilerin çoğalmasına ve diş çürüklerinin oluşmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, şekerin kan şekerini hızla yükseltmesi, enerji seviyelerinde ani dalgalanmalara neden olabilir, bu da günlük yaşam kalitesini etkileyebilir.

Şekerli içecekler, günlük şeker alımını önemli ölçüde artırabilir. Su, bitki çayları veya şekersiz içecek alternatifleri tercih ederek şeker alımınızı sınırlayın.

Hazır gıdalarda ve paketli ürünlerde gizli şeker miktarı yüksek olabilir. Bu nedenle, bu tür ürünleri seçerken dikkatli olun. Özellikle çocuklara yönelik atıştırmalıklar genellikle fazla şeker içerebilir.

Dengeli beslenme ve promosyon porsiyon kontrolü de önemli

Dengeli bir beslenme düzeni oluşturarak, vücudunuzun ihtiyaç duyduğu besinleri alabilirsiniz. Protein, lif ve sağlıklı yağlar gibi besin gruplarını içeren bir diyet, şeker ihtiyacınızı azaltabilir.

Şekerli yiyecekleri tüketirken porsiyon kontrolüne dikkat edin. Küçük porsiyonlar daha büyük miktarlarda şeker alımını önleyebilir.

Ev yemekleri hazırlamak işe yarayabilir

Evde yemek hazırlamak, şeker miktarını kontrol etmenizi sağlar. Fast food veya hazır gıdalardan kaçının ve mümkünse evde taze malzemelerle yemek pişirin.

Meyve doğal şeker içerir, ancak aşırı miktarda tüketildiğinde şeker alımını artırabilir. Günlük meyve tüketimini dengeli bir seviyede tutun.

Hazır atıştırmalıklar genellikle şeker içerir. Sağlıklı atıştırmalıkları tercih ederek, özellikle iş yerinde veya dışarıda iken bilinçli seçimler yapabilirsiniz.

Büyük doğal felaketlerin büyük yıkımlar yapan savaşlar gibi olduğunu ifade eden Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Üyesi Prof. Dr. Fuat Kalyoncu insan hayatı ile ilgili barınma, beslenme, ilaç tedariki, haberleşme ve ulaşım gibi her alanda yaşanacak sorunların direkt ve dolaylı olarak mutlaka sağlığı da etkileyeceğini söyledi. Felaketler esnasında yerkabuğundan, yıkılan binalardan, fabrikalardan, yangınlardan çıkan toksik maddelerin ve gazların ister istemez canlılar tarafından solunduğunu ve bu zararlı gazların, solunum ve bağışıklık (immün) sistemlerini etkilediğini ifade eden Kalyoncu, “Sonuçta her tür aşırı ısı farklılığı, toksinler, polenler, toz, küfler, radyoaktivite, mikroorganizma, partikül vs. solunum havası ile akciğerlerimize girmektedir. Burundan başlayarak solunum sisteminin epitel bütünlüğü bozulmakta, inflamasyon (iltihaplanma), infeksiyon ve oksidatif stres artmaktadır. Normal kişilerde bile üst ve alt solunum yolu etkilenmesine bağlı sağlık sorunları kendini göstermektedir. Elbette astımlı ve alerjisi olan bu olaylardan daha çok etkilenmektedir. Mesela seller nedeniyle insanların yaşadıkları iç ortamların ıslanması, rutubetlenmesi küflenmeye yol açacaktır. Küf mantarları önemli bir alerjendir ve alerjik nezle ve astım ataklarına neden olur” dedi. Hava kirliliğinin artmasının astım başta olmak üzere solunum yolu alerjileri için önemli bir tetikleyici olduğunu ifade eden Kalyoncu, kimyasal kirlenmenin deri alerjilerinin artmasına neden olacağını, Yaşanılan bu sıradışı afet ve olayların hamileleri etkilerken onların bebeklerinde de epigenetik değişiklikler yapabildiğinin altını çizdi.

Arık sözlerine şöyle devam etti: “Biz çocuk alerji hekimleri olarak, alerjik çocuklara bu ürünleri önermeden önce hangi çocukların bu fırınlanmış ürünleri tüketebileceğini, hangilerinde ise alerjik belirtilere yol açabileceğini belirleyebilmek için birtakım testler yaparız. Bu testler hem deriden hem de kandan yapılan alerji testleridir. Bu testler sonucunda uygun olan çocuklara fırınlanmış ürünleri hastane şartlarında yakın gözetim altında, çok düşük miktarlardan başlayarak belirli aralıklarla ve giderek artan miktarlarda yediririz. Yedirme işlemi sırasında hemen alerjik belirti olmasa bile en az 2 saat daha ortaya çıkabilecek alerjik belirtiler açısından gözleriz. Bu süre içerisinde alerjik belirti olmadan bu besini tüketebildiğini belirlersek o zaman evde nasıl devam edebileceğini anlatan bir plan veririz. Gelişebilecek alerjik belirtilere hızlı ve etkin müdahale edilebilmesi için bu ürünlerle ilk karşılaşmanın mutlaka besin alerjileri konusunda deneyimli bir çocuk alerji uzmanı gözetiminde yapılması gerekir.”

Gribe neden olan pek çok virüs var. Ama en sık karşılaştığımız İnfluenza virüsü. İnfluenza A ve B virüsleri, sonbahar ve kış aylarında kişiden kişiye kolayca bulaşabiliyor ve mevsimsel grip salgınlarına neden oluyor. Dünya çapında bulunan bu virüsler, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kış aylarında her yaş grubundaki bireyleri etkiliyor. Özellikle alerjik çocuklar grip gibi solunum yolu enfeksiyonlarına daha yatkın oldukları için ebeveynleri her yıl İnfluenza aşısı ya da daha bilinen adı ile grip aşısı olup olmama konusu ikilemde bırakıyor. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Üyesi Doç. Dr. İlknur Külhaş Çelik gribin hafif bir hastalık olarak bilinse de yüksek risk grubunda bulunan hastalarda ciddi sağlık sorunlarına ve ölümlere neden olabileceğini belirterek, “Alerjik hastalıklar arasında yer alan astıma sahip olan hastalar, grip için yüksek risk grubunda bulunmaktadır. Astımlı hastalarda grip etkisini daha ağır göstermekte ve astım ataklarını tetikleyerek hastane yatışlarına neden olmaktadır. Gribe neden olan influenza virüslerinden korunmada, aşı en etkili ve güvenli yöntemdir. Aşı ile gribe bağlı komplikasyonlar, hastane yatışları ve ölümün önlenmesinin yanı sıra gribin yayılması da engellenir” diye konuştu.

“Aşılar, mutasyonlara karşı DSÖ tavsiyeleriyle her yıl yeniden hazırlanıyor”

Mevsimsel gribe neden olan influenza virüslerinin her yıl değişikliğe uğradığı için grip aşılarının da Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tavsiyeleri dikkate alınarak her yıl yeniden hazırladığını ifade eden Çelik, aşıların Ekim-Kasım ayları içinde piyasaya çıkartıldığını bu nedenle geçmiş yıllarda grip aşısı yapılmış olmasına bakılmaksızın, grip aşısının her yıl tekrarlanması gerektiğini ifade etti. Aşıların altı aydan büyük olmak şartıyla her yaşta güvenle uygulandığını ifade eden Çelik şöyle devam etti: “6 ay- 8 yaş arası çocuklara eğer ilk kez uygulanacaksa bir ay arayla iki doz aşı yapılması, daha sonra ise yılda bir kez tek doz uygulanması önerilmektedir. Diğer yaş gruplarında ise yılda bir kez tek doz uygulanmaktadır.  Aşının etkisi yaklaşık 2 hafta sonra başladığı için grip mevsimi başlamadan hemen önce tercihen Ekim-Kasım aylarında yapılması gerekmektedir. Aşılama zamanı korunma açısından önemlidir, aşı erken yapılırsa salgının pik yaptığı aylarda etkisini yitirebilir, geç yapıldığında ise hasta aşı öncesi virüsü kapıp hastalığı geçirebilir.”

Grip aşısının 3 tipi bulunduğunu söyleyen Çelik aşıları şöyle anlattı: “İnaktif (ölü), canlı ve rekombinant (DNA teknolosi ile üretilen). Türkiye’de sadece inaktif aşı bulunmakta olup, bu aşının içinde canlı virüs bulunmamaktadır. Bazı grip aşıları tavuk yumurtalarında üretildiği için içeriklerinde çok düşük miktarda yumurta bulunmaktadır. Ancak, bu durum yumurta alerjisi olan çocuklara grip aşısı yapılması açısından engel teşkil etmemektedir. Diğer aşılar gibi anafilaksi (alerjik şok) tedavisi konusunda deneyimli sağlık kuruluşlarında ve bir hekim gözetimde yapılmalıdır. Daha önce grip aşısı yapıldıktan sonra alerjik reaksiyon tarifleyen hastalar ise aşı yapılmadan önce alerji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.”

Arıların bitkisel kaynaklardan topladıkları nektarları metabolize ederek bala dönüştürmelerinin biyokimyasal bir süreç olduğunu ifade eden Yiğit, doğal bir besin olan bala, dışarıdan herhangi bir madde katılması veya balın doğal yapısında bulunan bir maddenin uzaklaştırılmasının kanun ve yönetmeliklerce yasaklandığını söyledi. Hülya Yiğit, şunları kaydetti:

“Bal, doğal olarak antioksidan özelliği olan bir gıdadır. Yapılan bir araştırmada koyu renkli balların antioksidan içeriğinin açık renkli olanlara göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Bal içerdiği vitaminler, mineraller, organik asitler, flavonoidler ve enzimler nedeniyle sindirimi kolay, besleyici ve pek çok hastalığa karşı koruyucu ve tedavi edici özellik gösteren fonksiyonel bir besindir. Bal bileşiminde bulunan potasyum, fosfor, demir, magnezyum, sodyum, mangan, klor, kükürt ve iyot gibi insan vücudunun ihtiyaç duyduğu mineral maddelerce de zengin bir besin kaynağıdır.”

Bağışıklık sistemini de destekliyor

Bal bakteri, virüs ve mantarlara karşı vücudun bağışıklık sistemine destek olduğuna dikkati çeken Yiğit, “Özellikle kış aylarında bağışıklığı güçlendirmek ve soğuk algınlığından korunmak için tüketmekte fayda vardır. Bal içeriğindeki flavonoidler sayesinde kansere karşı koruyucu etki de göstermektedir. Yapılan birçok bilimsel araştırma balın, mide ülserinin temel etkeni olan Helicobacter pylori bakterisinin gelişimini yavaşlatarak hastalığın etkisini azalttığını bildirmiştir.” şeklinde konuştu.

Porsiyon kontrolüne dikkat!

“Bal oldukça sağlıklı bir besindir ancak tüketilirken porsiyon kontrolü oldukça önemlidir.” diyen Yiğit, içeriğinde yüzde 82 oranında karbonhidrat ve yüzde 1 oranında vitamin, mineral ve biyoaktif bileşikler bulundurduğunu, şeker oranı oldukça yüksek olduğu için diyabetik bireylerin tüketirken oldukça dikkatli olması gerektiğini söyledi.

“Dikkatli olunması gereken diğer bir grup ise 1 yaş altı bebeklerdir. Botulizm riski sebebiyle bebeklere 1 yaşında önce bal yedirilmemeli.” diyen Hülya Yiğit, sağlıklı bireylerin gün aşırı olarak 1 tatlı kaşığı kadar bal tüketmesinin vücut için yeterli olacağını, fazla miktarda bal tüketiminin kan şekeri dengesizliklerine, iştah kontrolünün azalmasına ve kilo artışına sebep olabileceğini de sözlerine ekledi.

Solunum yollarında kuruluk, yanma ve kaşıntı ile kendini gösteren cilt ve göz kuruluğu…

“Akıllı binalar gibi kapalı ve havalandırması sınırlı alanlarda yoğun bir şekilde çalışan klimalar, iç mekân havasını dolaştırarak toz, alerjen ve mikropların yayılma riskini artırabilir. Bu durum solunum yolu alerjisi olanlarda yakınmalara ve alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Klima ünitesinde birikebilecek nem nedeniyle küf sporları oluşur ve sporlar ünitenin içinden geçen havayla yayılabilir. Bu durum yatkınlığı olan bireylerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir.  Alerjik reaksiyonlar kendini hapşırık, burun akıntısı, geniz akıntısı ve bazen de öksürük gibi bulgularla gösterir hatta astım krizine kadar ilerleyebilir. Sadece rutubet ve küf değil soğuk hava da alerjik reaksiyonları tetikleyebilir. Artan hava akımı ile alerjen temasının artması alerjik reaksiyonlarda artışa neden olur. Klimalar ayrıca solunum yollarında kuruluğa, yanma ve kaşıntı ile kendini gösteren cilt ve göz kuruluğuna yol açar.”

Ne yapabiliriz?

Klima sistemini sürekli olarak kullanmak yerine, ara sıra kapatmanın veya fan modunda çalıştırmanın ortam havasının taze hava ile karışmasını sağlayacağını ifade eden Demet Can, “Mümkünse pencere ve kapıların kısa süreliğine açılması da ortamdaki havanın tazelenmesine yardımcı olur. Kapalı iş ortamlarında çalışanların gün içinde birkaç defa açık havaya çıkması önerilir. Klima sistemlerinin filtreleri, 6 ayda bir temizlenmeli veya değiştirilmelidir. Temiz filtreler, havadaki partiküllerin yayılma riskini azaltır ve ortam havasını daha temiz tutar. Klima kullanırken oda sıcaklığını ve nemini dengede tutmak önemlidir. İdeal oda sıcaklığı genellikle 20-24°C arasında, nem seviyesi ise %40-60 civarındadır. Ancak soğuk rahatsız ediyorsa ısı 27°C ‘ye kadar çıkarılabilir” dedi.

“Erken çiçeklenme polen yükünü artırıyor”

“Günümüzde artık havalar daha erken ısınıyor ve daha geç soğuyor. Bu da polen mevsimlerinin daha erken başlamasına ve daha uzun sürmesine yol açıyor” diyen Sözener, sözlerine şöyle devam etti: “Isı artışı ile dünyada pek çok ülkede, baharda çiçek açan türlerde erken çiçeklenme görüldüğü ve mevsimsel total polen yükünde artış olduğu bildirildi. Çok uluslu bir meta-analizde ölçüm yapılan bölgelerin %71‘inde artmış alerjenik polen düzeyleri; %65’inde ise uzamış polen mevsimi süresi saptandı. 1995-2019 yılları arasında yapılan 25 yıllı kapsayan bir çalışmada; yıllık ortalama sıcaklıkta, her yıl için 0.041 santigrat derece artış olduğu, pik polen döneminin her yıl 1,7 gün öne geldiği, pik polen dönemi süresinin yılda 1,3 gün uzadığı gösterildi. Ayrıca artmış CO2 konsantrasyonu ve hava kirliliği ile bitkilerin ve polenleri fizyolojisi etkilenirken, polen alerjenitesi değiştiği ve daha agresif hale geldiğini söylemek mümkün.”

Şehirleşme, bitki türlerinin yaşam alanlarını da değiştirdi

Bir diğer önemli noktanın da artan şehirleşme ile birlikte kara kullanımında ve tarım pratiklerinde görülen değişiklikler nedeniyle farklı bitki türlerin daha önce görülmedikleri bölgelerde görülmeye başlaması olduğunu ifade eden Sözener, şehirleşmenin etkisi ile hasarlanan doğal bitki örtüsüne ait ağaçların yerine çok daha kolay büyüyebilen ve o bölgenin doğal habitatına ait olmayan farklı türde bitkilerin dikilmesi ile o bölge için alışılagelmedik polenlerin atmosferde görülmeye başladığını söyledi. Yine insanlar tarafından hasarlanan toprakta, ormansızlaştırılan bölgelerde kuraklık direnci yüksek olan türlerin kolaylıkla çoğalabildiğini söyleyen Sözener, küresel ısınmanın etkisiyle zaylan (ragweed) gibi istilacı türlerin daha önce görülmedikleri coğrafyalarda görülmeye başladığının da altını çizdi. Sözener,

“Sonuç olarak, polen alerjisi olan hastalarda burun akıntısı, kaşıntı, hapşırık, burun tıkanıklığı gibi alerjik rinit semptomlarının önceki yıllara göre daha erken başladığını, daha şiddetli seyrettiğini ve daha uzun sürdüğünü görüyoruz” diyerek sözlerini tamamladı.

Yumurta alerjisi tanısı klinik öykü, deriden (deri prik testi) veya kandan (spesifik IgE, bileşene dayalı tanı) yapılan alerji testleri, bazı hastalarda da besin yükleme testi yapılarak konuluyor.

Hayatı bu derece etkileyen ve yaşam kalitesini düşüren yumurta alerjisine dair yeni tedavi yöntemlerini anlatan Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Üyesi Prof. Dr. Betül Büyüktiryaki, “Yumurta alerjisi tedavisinde ilk basamak; yumurta ve yumurta içeren besinlerin diyetten çıkarılmasıdır. Yumurta önemli bir protein kaynağı olması yanında, selenyum, ribofilavin, vitamin B12, biotin gibi önemli mineral ve vitaminleri içerdiğinden özellikle çocuklarda büyüme-gelişmenin olumsuz etkilenmemesi için günlük diyet düzenlenmeli, yumurta dışındaki alternatif besinler ile desteklenmelidir. Alerjen ile karşılaşmayı önleyebilmede en önemli noktalardan biri etiket okumadır. Tüketilmeden önce besinin içeriği mutlaka okunmalıdır. Besinin içeriğinde albümin, globülin, livetin lizozim, avidin, vitellin, apovitellin, ovalbumin veya ovomukoid yer alıyorsa, bu besinler de yumurta alerjisi olanlarda tüketilmemelidir. Ciddi alerjik reaksiyon riski olan hastalara hekimleri tarafından reçete edilen adrenalin oto-enjektörler mutlaka yanlarında taşınmalıdır. Bazı aşılar (örneğin; KKK aşısı, inluenza aşısı) yumurta alerjeni içerebildiğinden aşı yapılmadan önce hastanın yumurta alerjisi olduğu bilgisi mutlaka belirtilmelidir” dedi.

Prof. Dr. Betül Büyüktiryaki, yapılan çalışmalarda yumurta alerjisi olan çocukların %66’sının 5 yaşına kadar yumurtayı tüketebildiğini, şiddetli reaksiyon gösteren hastaların ise %32’sinin 16 yaşında hala yumurta alerjisinin devam ettiğini gösterdiğini söyledi.

“30 DAKİKA ISIYA MARUZ KALAN YUMURTANIN ALERJENİK ÖZELLİĞİ AZALIYOR” 

Geçtiğimiz yıllarda yumurta alerjisinde yüz güldürücü bir gelişme olduğunu ifade eden Büyüktiryaki, hafif şiddette yumurta alerjisi olan çocukların direkt yumurta tüketemeseler bile kek, muffin gibi fırınlanmış yumurta ürünlerini tolere edebildiklerini söyledi. Çünkü yumurtanın 180 derecede 30 dakika ısıya maruz kalması sonucu alerjenik özelliğinin azaldığını ifade etti.

Bu bilgiden yola çıkılarak yumurta alerjisinde “yumurta merdiveni” tedavisinin yapılmaya başlandığının bilgisini veren Büyüktiryaki, sözlerine şöyle devam etti: “İlave olarak merdiven tedavisinin yumurtaya karşı tolerans gelişimini hızlandırdığı gösteren çalışmalar da yayınlanmıştır. Yumurta merdiveninde hedef hastanın yumurtanın en az alerjenik formlarından (fırınlanmış ürünler) başlayarak daha alerjenik formlara doğru basamaklar şeklinde pankek, krep sonrasında haşlanmış yumurta ve takiben omlet, rafadan yumurta, sahanda yumurtayı tüketebilir hale gelmesini sağlamaktır. Bu tedavi için hangi hastanın uygun olduğu, basamaklarda yer alacak besinler, tüketilmesi gereken miktarlar, basamaklar arasını sürenin ne kadar olması gerektiği, basamaklar arasında besin yükleme testlerinin yapılması gerekliliği ve hastane mi evde mi ve yapılacağı çocuk alerji uzmanı tarafından belirlenir. Tedavi için uygun hastaların belirlenmesinde yaş, besin alerjisinin tipi ve şiddeti, önceki reaksiyon hikayesi, kan ve deriden yapılan alerji testlerindeki değerler dikkate alınır. Örneğin anafilaksi (alerjik şok) öyküsü olan, alerji test sonuçlarında değerleri yüksek olan, astımı ve atopik dermatiti kontrol altında olmayan hastalar bu tedavi için uygun değildir.”

DİĞER BİR TEDAVİ YÖNTEMİ: YUMURTA İMMÜNOTERAPİSİ

Yumurta alerjisinde bir diğer yöntemin ise yumurta immünoterapisi (desentizasyon) tedavisi olduğundan bahseden Prof. Dr. Betül Büyüktiryaki, bu tevavi yöntemiyle ilgili ise şunları anlattı:

“Yumurta alerjisinde oral immünoterapi (OİT), IgE-bağımlı immün yanıtla oluştuğu kanıtlanmış ve genellikle 4-5 yaşına kadar doğal tolerans gelişmemiş ve laboratuvar ve klinik bulguları ile tolerans gelişmesi öngörülmeyen hastalarda uygulanmaktadır. Uygulayan araştırıcılara göre değişmek ile birlikte oral immünoterapi protokolleri aylar ya da yıllar süresince alerjen besinin doğal haliyle veya bir besin aracıyla birlikte artan dozlarda (miligram, gram) uygulanmasını içermektedir. Amaç tolerans sağlamaktır ve genel olarak %60-80’ninde desensitizasyon (duyarsızlaştırma) sağlanmaktadır. Tedavi sırasında yan etkiler görülebilmektedir, o yüzden doz artırımlarının acil tıbbi müdahale imkanı olan sağlık kurumlarında yapılması uygundur.  Yan etkiler her fazda görülebilmekle birlikte en sık hızlı doz yükseltme fazındadır. Egzersiz, banyo yapma, ateşli hastalık varlığı, pre-menstrüel dönem ve analjezik alımı yan etki sıklığını artırmaktadır. Oral immünoterapi ile antihistamin, lökotrien reseptör antagonistleri ve omalizumab (anti-IgE) gibi yardımcı tedavilerin kullanılmasının yan etkileri azaltarak tedavi başarısını arttırdığı gösterilmiştir.”

Akut ürtikerde çoğunlukla nedensel faktör bilinmese de enfeksiyonların, gıdaların ve ilaçların akut ürtikere neden olabileceğini ifade eden Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi    Prof. Dr. İnsu Yılmaz akut ürtiker tedavisinde antihistaminik ilaçların kullanıldığını, bazı durumlarda kortizon tedavisinin de eklendiğini söyledi. Sonrasında nedensel faktörler araştırıldığını belirten Yılmaz, bu süreçte hastada enfeksiyon olup olmadığı, tetikleyici olabilecek ilaç kullanımı ve gıdaların da sorgulanması gerektiğinin altını çizdi.

“ÜRTİKERİ VÜCUDUN KENDİSİ OLUŞTURUYOR”

Kronik ürtikerin, kronik spontan (kendiliğinden) ürtiker ve uyarılabilir ürtiker olarak ikiye ayrıldığını ifade eden Yılmaz, şöyle devam etti: “Uyarılabilir ürtikere göre daha sık görülen kronik spontan ürtikerde nedensel bir faktör yoktur. Ürtikeri vücudun kendisi oluşturur ve belirli bir zaman sonra kendisi yok eder. Ortalama 5 yıl sürebilir. Vücudun kendi hücresine karşı antikor oluşturarak reaksiyon göstermesi (oto-alerji) ya da kendi alerji hücresine karşı otoimmün dediğimiz bağışıklık yanıtı oluşturması ile ilgili bir durumdur. Bir başka ifade ile gıdalar gibi dışarıdan bir tetikleyici ile hiçbir ilişkisi yoktur. Bu hastalara gereksiz besin diyeti verilmesi hastalığı geriletmeyeceği gibi hastayı strese sokabilir ve hastalığı daha da alevlendirebilir. Kronik spontan ürtiker tedavisinde antihistaminikler, dirençli olgularda omalizumab ya da siklosporin gibi ilaçlar kullanılabilir. Kronik uyarılabilir ürtiker ise kronik ürtikerin daha az görülen formudur. Bu grubu çoğunlukla fiziksel ürtikerler oluşturur. Semptomatik dermografizm dediğimiz basınç ile ilişkili ürtiker, solar (güneş) ürtikeri, sıcak ürtikeri, vibratuar (titreşim) ürtiker, soğuk ürtikeri bunlardan bazılarıdır.”

ÇORAP, KEMER GİBİ VÜCUDU SIKAN NOKTALARDA ÜRTİKER DAHA KOLAY GELİŞEBİLİYOR

İçlerinde en sık semptomatik dermografizm denilen formun görüldüğünü söyleyen Yılmaz, bu tip vakalarda vücutta sürekli bir kaşıntı olduğunu, hastanın kaşıdığı bölgelerde kızarma ve kabarma olduğunu ve belirli bir süre sonra kaybolduğunu söyledi. Yılmaz konuşmasına şöyle devam etti: “Basınç gören yerlerde (çorap, kemer gibi basınç maruziyeti olan bölgeler) bu durumu daha fazla hissederler. Bir diğer uyarılabilir ürtiker türü de kolinerjik (ter ürtikeri) ürtikerdir. Özelikle sıcak banyo, terleme ile ortaya çıkan küçük toplu iğne başı şeklinde kızarıklıklar ile kendirini gösterir ve çok kaşıntılıdır. Uyarılabilir ürtiker tedavisinde de uyaran faktörden uzak durmak ve antihistaminikler kullanılabilir Hastalarımız hiçbir zaman bu hastalık ile ilgili endişeye kapılmamalı, kronik olan formunun da mutlaka geçeceğini bilmeli ve asla pes etmemelidirler. Ürtikerlerini kontrol altına alacak ilaçların olduğunu da bilmelidirler.”

Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği Üyesi Doç. Dr. Serkan Filiz “hayatın ilk yıllarında itibaren yenen yiyeceğin çeşitliliğinin arttırılması bağırsak çeşitliliğini zenginleştirerek sağlıklı bağırsak florası gelişimini uyararak alerjik hastalık gelişimini önleyebiliyor. Besin çeşitliliğine, hayatın ilk 4-6 ay içinde başlanması besin alerjisi gelişimini önlemek açısından önemli. Buna fırsat penceresi adı verilmektedir. Avrupa Alerji ve Klinik İmmünoloji Akademisi (European Academy of Allergy and Clinical Immunology) , hayatın ilk yıllarında tek tip beslenme yerine çeşitli ve dengeli beslenmenin, ileri yaşlarda astım, alerjik rinit, besin alerjisi sıklığında azalmaya yol açabileceğini belirtmektedir” diye konuştu.

Pişirmeden sonraki en eski gıda işleme yöntemi olan fermentasyon ile tat, yapı, besin değerlerinin iyileştirilmesi ve raf ömrü uzatılması sağlanır. Peynir, yoğurt, tereyağı, kefir, turşu ve tarhana gibi ev yapımı fermente gıdaların diyet çeşitliliğinin arttırılmasına ve bağırsak florasının zenginleştirilmesine yol açarak besin alerjisi gelişimini önlediğini ve tolerans gelişimine katkı sağladığını ifade eden Filiz, Akdeniz tipi beslenmenin de önemine dikkat çekti. 

Akdeniz tipi beslenme astımdan koruyor!

Günümüzde Akdeniz diyeti en sağlıklı beslenme modellerinden biri olarak kabul ediliyor. Akdeniz diyeti, tahıllar, baklagiller, meyveler, sebzeler, zeytinyağı ve fındık gibi çeşitli ürünlerin yüksek tüketimi, ılımlı ölçüde kümes hayvanları ve balık tüketimi, düşük miktarda kırmızı et tüketimi ile karakterize sağlıklı bir beslenme tarzı olarak öne çıkıyor. Akdeniz diyetinin; sağlıklı yağ alımı, düşük karbonhidrat, düşük glisemik indeks, yüksek posa, antioksidan bileşenler ve antiinflamatuar etkileriyle kanser ve kardiyovasküler hastalık gibi kronik hastalık risklerini azalttığını ifade eden Serkan Filiz, gebelik, emzirme ve çocukluk döneminde akdeniz diyetine yüksek düzeyde uyumun, astım semptomları üzerine koruyucu etki gösterdiğinin altını çizdi. Filiz, hamilelik, emzirme döneminde ve erken yaşlarda diyet çeşitliliğinin artırılması ve ev yapımı fermente gıdaların tüketilmesinin alerjik hastalıkların önlenmesinde etkili olacağını bu gıdaların tüketilmesinin sağlık açısından çok önemli olduğunu ifade etti. 

Vegan beslenmenin temelinde et, balık, süt, yumurta, süt ürünleri gibi hayvansal besinler yerine sebze, meyve, baklagil, tahıl, kuruyemişler ve tohumlar gibi bitkisel besinler yer alıyor. Faydaları arasında ise daha düşük kolesterol seviyeleri, kalp hastalığı riskinin azalması, lif açısından zengin besinlerin tüketimi ve bazı çalışmalara göre kanser riskinin azalması sayılabilir. Ayrıca kilo kontrolü için yüksek kalori içeriği olmaması ve doymuş yağlardan uzak olması sebebiyle de tercih edilebiliyor. Moodist Hastanesi’nden Uzman Diyetisyen Yeşim Nurdan Özkorucuklu, vegan beslenmenin en önemli riskinin yetersiz beslenme olduğunu belirtiyor. Özkorucuklu, yetersiz beslenmenin fiziksel ve zihinsel sağlık sorunlarına neden olabileceğinin altını çiziyor ve şöyle devam ediyor: “Özellikle B12 vitamini, demir, kalsiyum, omega-3 yağ asitleri ve protein ihtiyacını karşılamak için dikkatli planlama gerekebilir. Vegan beslenme dikkatli bir şekilde planlandığında ve iyi dengelendiğinde beslenme açısından yeterli olabileceğini vurgulamak gerekir. Vegan beslenme düşünüyorsanız, besin gereksinimlerinizi karşıladığınızdan ve sağlığınızı koruduğunuzdan emin olmak için bu beslenme şeklini kendi başınıza değil, bir beslenme uzmanından destek alarak uygulamanız oldukça önemlidir.”

Vegan Beslenme Ölümcül müdür?

Yurtdışında yaşayan vegan beslenme savunucusu 39 yaşındaki sosyal medya fenomeni Zhanna Samsonova'nın ölümünün ardından akıllara gelen vegan beslenme ölümcül müdür sorusunu Uzman Diyetisyen Yeşim Nurdan Özkorucuklu şöyle yanıtlıyor: “Vegan beslenme ölümcüldür diye bir etiketleme yapmak doğru değil. Vegan beslenme, bilinçli ve dengeli bir şekilde uygulandığında sağlıklı bir seçenek olabilir ve birçok insan tarafından benimsenip uygulanabilir. Birçok araştırma, vegan beslenmenin sağlık açısından faydaları olduğunu göstermektedir. Ancak, her diyet gibi, vegan beslenme de doğru şekilde uygulanmadığında sağlık sorunlarına yol açabilir. Vegan beslenmeyi tercih edenlerin özellikle B12 vitamini, demir, kalsiyum, omega-3 yağ asitleri ve protein ihtiyaçlarını karşılamak için dikkatli planlama yapmaları önemlidir. Bu nedenle, vegan beslenmeyi düşünen veya uygulayan kişilerin, beslenme ihtiyaçlarını karşılamak için çeşitli bitkisel kaynaklardan yeterli besinleri almaları ve gerekirse besin takviyeleri kullanmaları gerekmektedir. Doğru beslenme planlaması ve bilinçli seçimlerle vegan beslenme sağlıklı bir yaşam tarzı olabilir.”

Kimler Vegan Beslenemez?

Vegan beslenmeyi birçok kişinin rahatlıkla uygulayabileceğinden bahseden Uzman Diyetisyen Yeşim Nurdan Özkorucuklu, bazı durumlarda, vegan beslenmenin uygun olmayabileceğini belirtiyor. Özkorucuklu uygun olmayan durumları şu şekilde sıralıyor: 

·       Fındık, soya, buğday veya diğer bitkisel kaynaklı besinlere karşı alerjik reaksiyonlar yaşayanlar kısıtlı besin alımından kaynaklı vegan beslenmede sağlık sorunları yaşayabilirler. 

·       Hamilelik ve emzirme döneminde olan kadınlar, bebeğin ve kendi sağlıkları için dikkatli bir şekilde beslenmeli ve gerekli besinleri almalıdır. Bu dönemde vegan beslenen kadınlar, özellikle B12 vitamini, demir, kalsiyum ve diğer önemli besinleri yeterli miktarda almalıdır.

·       Çocuklar ve yaşlılar özellikle besin ihtiyaçları açısından hassastırlar ve dengeli bir beslenme sağlamak önemlidir. Bu nedenle vegan beslenmenin neden olabileceği yetersiz beslenme durumuna karşı dikkatli olunmalıdır. Beslenmelerinde çeşitlilik sağlanmalıdır. 

Son olarak vegan beslenmenin bireysel tercihlere, etik inançlara ve sağlıkla ilgili hususlara bağlı olduğunu belirten Özkorucuklu, vegan beslenme ile ilgilenen kişilerin dikkatli bir şekilde planlama yapması gerektiğini ve tüm besin gruplarından yeterli besinleri almasının oldukça önemli olduğunu belirtiyor. Özkorucuklu ayrıca herhangi bir diyet değişikliği yapmadan önce doktor ve beslenme uzmanı ile görüşmenin büyük önem taşıdığının altını çiziyor. 

Yaz aylarında yetişkinlerin günlük ihtiyaçlarına göre en az 2-2,5 litre sıvı tüketmesi gerekiyor. Sıcak havada serinlemek için içilen gazlı, şekerli ve buzlu içecekler ise sıvı ihtiyacını gidermek yerine susuzluğu daha da artırıyor.

Soda ve ayran ferahlık verir

Sıvı gereksinimi mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Yaz aylarında, terle su kaybı arttığı için ihtiyaç da artmaktadır. Bu nedenle aşırı sıcaklarda sıvı tüketimi kesinlikle artırılmalıdır. Vücudun sıvı ihtiyacının karşılaması için su, ayran ve soda gibi sağlıklı içecekler tercih edilmelidir. Aşırı sıcaklarda ter yoluyla kaybedilen mineralin karşılanmasında soda iyi bir tercihtir. Şekersiz içilen yeşil çay, kuşburnu gibi bitki çayları ise antioksidan, C vitamini içeriklerinden dolayı yazın tercih edilmesi gereken içeceklerdendir. Yoğurt ise içerdiği bakteriler sayesinde bağırsak düzenleyicidir. Yoğurt, ayran formunda tüketildiğinde daha fazla sıvı alınması sağlanır.

Soğuk bitki çayları son derece sağlıklı

Bitki çayları genellikle sonbahar ve kış aylarında tercih edilmektedir. Ancak yeşil çay ve kuşburnu gibi bitki çayları antioksidan ve C vitamini içerikleri ile vücuda sağlık katmaktadır. Bunlar soğutularak, şekersiz tüketilebilir.

Vitamin değerinin azalmaması için meyve sularını hemen tüketin

Kilo problemi olmayanlar için evde hazırlanan vişne, elma, kayısı gibi meyvelerinin suları ya da limonata iyi birer içecek seçeneğidir. Potasyum, kalsiyum ve fosfor içeren meyve suları, sıcak havalarda yaşanan sıvı kaybını engellemektedir. Taze sıkılmış meyvelerinin suları kesinlikle bekletilmeden tüketilmelidir. Çünkü uzun süre bekletilen meyve sularının vitamin değerleri azalmaktadır. Öte yandan, yazın fazla tüketilen kafein vücutta su kaybına neden olabilmektedir. Bu nedenle kahve, çok koyu çay, meşrubatlar, kakaolu ve kafeinli enerji içecekleri tercih edilmemelidir. Çay, kahve ve alkollü içecekler idrar söktürücü etkileri nedeniyle vücutta su kaybına neden olur.

Yanlış içecek seçimi hasta ediyor

Birçok insan gazlı içecekleri sıcak havada çok tüketerek sıvı ihtiyacını karşıladığını düşünmektedir. Ancak bu tür içeceklerin temel bileşeni su olsa da diğer bileşenleri kafein, renklendirici, koruyucu gibi toksik maddeler olduğundan vücuda zarar vermektedir. Yapılan araştırmalarda yapay tatlandırıcı içeren içecekleri her gün tüketen kişilerde başta felç riski olmak üzere birçok sağlık sorununun ortayı çıktığı belirlenmiştir. Gazlı içecekler ile osteoporoz (kemik erimesi), diş hassasiyetleri ve kalp hastalıkları arasında bağlantı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca içeriğinde önemli miktarlardaki şeker olan bu içeceklerin aşırı tüketimi obeziteye de neden olmaktadır.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, kuduz virüsünün bulaşma yolları ve virüsten korunma hakkında bilgi verdi.

Kuduz, ülkemizde hala ciddi bir halk sağlığı sorunu

Kuduz virüsünün merkezi sinir sisteminde enfeksiyon gelişimine neden olan bir hastalık olduğunu belirten Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, “Ölüm oranı yüzde yüzdür.  Korunmada etkili bir aşısı vardır. Kuduz hastalığını korunma ve bütüncül sağlık yaklaşımı ile tamamen ortadan kaldırmış ülkeler mevcuttur. Ülkemizde yılda 250 bin civarında kuduz şüpheli ısırık vakası sağlık kurumlarına başvurmakta ve aşı uygulanmaktadır. Kuduz ülkemizde halen ciddi bir Halk Sağlığı sorunudur.” dedi.

Kuduz vakaları büyük oranda evcil hayvanlarda görülüyor

Tüm memeli hayvanlarda kuduz gelişebileceğine dikkat çeken Mamçu, “Kuşlar, sürüngenler ve balıklar gibi memeli olmayan hayvanlarda kuduz görülmez. Çoğunlukla kurt, tilki, çakal, sansar, gelincik, yarasa gibi yabani hayvanları etkiler. Enfekte yabani hayvanlardan insanlara veya evcil hayvanlara yayılabilir. Köpek, kedi, sığır, keçi, at, eşek gibi evcil hayvanlarda kuduz gelişebilir. Ülkemizde son yıllardaki hayvan kuduzlarının yaklaşık yüzde 90’ı evcil hayvanlarda saptanmıştır. Evcil hayvanlar içerisinde en sık köpekler (%43), sığırlar (%37) ve kedilerde (%3.9) kuduz tespit edilmiştir. Fare, sıçan, sincap, hamster, tavşan ve yabani tavşan ısırıklarından insana kuduz geçişi görülmemiştir.” bilgilerini paylaştı.

İnsanlara tükürük, ısırık ve çizikler yoluyla bulaşıyor

Kuduzun sükûnet, saldırgan ve felç olmak üzere farklı hastalık dönemleri ile seyredebildiğini hatırlatan Mamçu, “Hayvanlarda aşırı halsizlik, korkaklık, yutma ve çiğneme güçlükleri, aşırı salya-tükürük salınımı, huzursuzluk, sinirlilik, ısırma arzusu, hareketsizlik, yüz, gövde ve ayak kaslarında felç gelişmesi gibi bulgular saptanabilmekte ve ölüm ile sonuçlanmaktadır.” dedi.

Kuduz virüsünün enfekte bir hayvanın tükürük veya sinir sistemi dokusu teması ile bulaştığını sözlerine ekleyen Mamçu, “İnsanlara genellikle tükürük, ısırık ve çizikler yoluyla bulaşır. Dünya genelinde kuduz virüsünün bulaşmasından genellikle (%99) evcil köpekler ile gerçekleşen riskli temaslar sorumludur. Kuduz bir hayvanı sevmek veya kuduz bir hayvanın kanı, idrarı veya dışkısı ile temas gibi diğer temas türleri kuduz için riskli temas olarak kabul edilmez.” açıklamasını yaptı.

İnsandan insana da kuduz bulaşabilir

İnsandan insana kuduz virüsünün bulaşmasını, yalnızca enfekte doku veya organ nakli gibi istisnai durumlarda doğrulandığının altını çizen Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, “Enfekte bir kişiden gelen ısırık ve ısırık dışı temaslarda kuduz bulaşma riski vardır, ancak böyle bir vaka bildirilmemiştir. Kuduzlu bir kişiye dokunma veya enfekte kabul edilmeyen idrar, kan, dışkı gibi vücut sıvıları ve dokuları ile temas sonucunda kuduz bulaşması bildirilmemiştir.” şeklinde konuştu.

Kuduz, şikayetler başlamadan önce tıbbi bakım ile önlenebilir

“Kuduz, yabani hayvan temasının azaltılması, evcil hayvanların aşılanması ve riskli temas sonrası kuduz ilişkili şikayetler başlamadan önce tıbbi bakım ile önlenebilecek bir hastalıktır.” diyen Mamçu, hayvanlarda kuduz gelişiminin önlenmesi için etkin aşılama çalışmalarının yapılması gerektiğine vurgu yaptı. Ülkemizde yabani hayvanlarda aşı çalışmalarının T.C. Tarım ve Ormancılık Bakanlığı’nın kontrolünde yürütüldüğünü hatırlatan Mamçu, “Evcil hayvanlarda kuduzun gelişiminin önlenmesi için yabani hayvan temasının önlenmesi ve her yıl kuduza karşı aşı uygulanması gerekir. Toplumda yayılımının engellenmesi için en fazla yayılıma neden olan evcil köpeklerin en az yüzde 70’inin aşılanması gerektiği belirtiliyor.” uyarısında bulundu.

Temas olasılığı bulunanlar ve riskli teması olanlar aşı olmalı

Kuduz için yüksek riskli temas olasılığı bulunan kişilere temas öncesinde, kuduz riski taşıyan teması olan kişilere ise temas sonrasında yara temizliği, aşı veya antikor ile koruma sağlanabildiğini belirten Dr. Dilek Leyla Mamçu, “Kuduza yakalanma ihtimali olan tüm sıcakkanlı memeli vahşi hayvanların, aşısız kedi-köpek gibi evcil hayvanların, sığırlar, koyun, at, eşek gibi hayvanların, dünyanın bazı bölgelerinde yarasaların ısırıkları, yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur. Açık yara, kesi, mukozal yüzeylerin tükürük, salya ve sinir dokusu içeren materyalle teması ve tırmalama da kuduz için riskli temas olarak kabul edilir.” dedi.